1دبیرکل
میخائیل گورباچف در ۱۱ مارس ۱۹۸۵، سه ساعت پس از مرگ کنستانتین چرنکو، سلف خود در ۷۳ سالگی، توسط دفتر سیاسی به عنوان دبیرکل انتخاب شد.
2تغییرات
در ۱ ژوئیه ۱۹۸۵، گورباچف، ادوارد شواردنادزه، دبیر اول حزب کمونیست گرجستان را به عضویت کامل دفتر سیاسی ارتقا داد و روز بعد او را به عنوان وزیر امور خارجه منصوب کرد و جایگزین آندری گرومیکو، وزیر امور خارجه باسابقه، کرد.
3دبیر اول حزب کمونیست مسکو (یلتسین)
در ۲۳ دسامبر ۱۹۸۵، گورباچف، یلتسین را به عنوان دبیر اول حزب کمونیست مسکو منصوب کرد و جایگزین ویکتور گریشین شد.
4کشورهای حوزه بالتیک
در ۲۳ اوت ۱۹۸۷، چهل و هشتمین سالگرد پروتکلهای مخفی پیمان مولوتف در سال ۱۹۳۹ بین آدولف هیتلر و جوزف استالین که در نهایت کشورهای بالتیک مستقل آن زمان را به اتحاد جماهیر شوروی واگذار کرد، هزاران تظاهرکننده این مناسبت را در سه پایتخت بالتیک گرامی داشتند تا سرودهای استقلال بخوانند و در سخنرانیهایی برای یادبود قربانیان استالین شرکت کنند. این تجمعات در مطبوعات رسمی به شدت محکوم شد و توسط پلیس به دقت زیر نظر گرفته شد، اما متوقف نشد.
5اعتراضات لیتوانی
اولین اعتراضات ضد شوروی در لیتوانی در ۲۳ اوت ۱۹۸۷ رخ داد.
6تظاهرات ارمنیها
در ۱۷ اکتبر ۱۹۸۷، حدود ۳۰۰۰ ارمنی در ایروان در اعتراض به وضعیت دریاچه سوان، کارخانه مواد شیمیایی نایریت، نیروگاه هستهای متسامور و آلودگی هوای ایروان تظاهرات کردند.
7نمایش پرچم سه رنگ ملی
در ۲۱ اکتبر، تظاهراتی به یاد کسانی که در جنگ استقلال استونی در سالهای ۱۹۱۸-۱۹۲۰ جان باختند، در ورو برگزار شد که به درگیری با شبهنظامیان انجامید. برای اولین بار پس از سالها، پرچم سه رنگ ملی آبی، سیاه و سفید به طور عمومی به نمایش درآمد.
8اعتراض لتونی
در ۱۸ نوامبر ۱۹۸۷، صدها پلیس و شبهنظامی غیرنظامی میدان مرکزی را محاصره کردند تا از هرگونه تظاهرات در بنای یادبود آزادی جلوگیری کنند، اما با این وجود هزاران نفر در اعتراض سکوت در خیابانهای ریگا صف کشیدند.
9پیوستن به جمهوری سوسیالیستی ارمنستان
در ۲۰ فوریه ۱۹۸۸، پس از یک هفته تظاهرات فزاینده در استپاناکرت، پایتخت استان خودمختار قرهباغ کوهستانی (منطقه اکثریت ارمنی در جمهوری سوسیالیستی آذربایجان)، شورای منطقهای به جدایی و پیوستن به جمهوری سوسیالیستی ارمنستان رأی داد.
10جبهه مردمی استونی
جبهه مردمی استونی در آوریل ۱۹۸۸ تأسیس شد.
11دومین سالگرد فاجعه هستهای چرنوبیل
در ۲۶ آوریل ۱۹۸۸، حدود ۵۰۰ نفر در راهپیمایی سازماندهی شده توسط باشگاه فرهنگی اوکراین در خیابان خرشاتیک کییف شرکت کردند تا دومین سالگرد فاجعه هستهای چرنوبیل را گرامی بدارند و پلاکاردهایی با شعارهایی مانند «شفافیت و دموکراسی تا پایان» حمل میکردند.
12جبهه مردمی لیتوانی
جبهه مردمی لیتوانی، موسوم به ساجودیس («جنبش»)، در مه ۱۹۸۸ تأسیس شد.
13جبهه مردمی لتونی
جبهه مردمی لتونی در ژوئن ۱۹۸۸ تأسیس شد.
14تظاهرکنندگانی که خواستار استقلال گرجستان بودند
در تفلیس، پایتخت گرجستان شوروی، بسیاری از تظاهرکنندگان در نوامبر ۱۹۸۸ در مقابل مجلس جمهوری اردو زدند و خواستار استقلال گرجستان و حمایت از اعلام حاکمیت استونی شدند.
15قوانین استونی بر قوانین اتحاد جماهیر شوروی مقدم خواهد بود
در ۱۶ نوامبر ۱۹۸۸، شورای عالی جمهوری سوسیالیستی استونی اعلامیه حاکمیت ملی را تصویب کرد که بر اساس آن قوانین استونی بر قوانین اتحاد جماهیر شوروی مقدم بود.
16روز استقلال اوکراین
در اوکراین، لویو و کییف روز استقلال اوکراین را در ۲۲ ژانویه ۱۹۸۹ جشن گرفتند. هزاران نفر در لویو برای یک مراسم مذهبی غیرمجاز در مقابل کلیسای جامع سنت جورج جمع شدند. در کییف، ۶۰ فعال در آپارتمانی در کییف گرد هم آمدند تا اعلام جمهوری خلق اوکراین در سال ۱۹۱۸ را گرامی بدارند.
17گرامیداشت قربانیان استالینیسم
در ۴ مارس ۱۹۸۹، انجمن یادبود، متعهد به گرامیداشت قربانیان استالینیسم و پاکسازی جامعه از اقدامات شوروی، در کییف تأسیس شد. روز بعد یک تجمع عمومی برگزار شد.
18فراخوان برای جدایی گرجستان از اتحاد جماهیر شوروی
در ۷ آوریل ۱۹۸۹، نیروهای شوروی و نفربرهای زرهی پس از تظاهرات بیش از ۱۰۰ هزار نفر در مقابل مقر حزب کمونیست با بنرهایی که خواستار جدایی گرجستان از اتحاد جماهیر شوروی و ادغام کامل آبخازیا در گرجستان بودند، به تفلیس اعزام شدند.
19نیروها به تظاهرکنندگان در گرجستان حمله کردند
در ۹ آوریل ۱۹۸۹، نیروها به تظاهرکنندگان حمله کردند؛ حدود ۲۰ نفر کشته و بیش از ۲۰۰ نفر زخمی شدند. این رویداد سیاست گرجستان را رادیکال کرد و بسیاری را به این نتیجه رساند که استقلال بر ادامه حکومت شوروی ترجیح دارد.
20انتخابات به تعویق افتاده
در ۳۰ مه ۱۹۸۹، گورباچف پیشنهاد کرد که انتخابات محلی سراسری که برای نوامبر ۱۹۸۹ برنامهریزی شده بود، به اوایل سال ۱۹۹۰ موکول شود، زیرا هنوز قوانینی برای اداره چنین انتخاباتی وجود نداشت. این اقدام توسط برخی به عنوان امتیازی به مقامات محلی حزب تلقی شد که میترسیدند در موجی از احساسات ضد تشکیلات از قدرت کنار گذاشته شوند.
21اعتراضات در قزاقستان
در ۱۹ ژوئن ۱۹۸۹ در قزاقستان، مردان جوانی که مسلح به تفنگ، بمبهای آتشزا، میلههای آهنی و سنگ بودند، در ژاناوزن شورش کردند که منجر به کشته شدن تعدادی شد. این جوانان تلاش کردند یک ایستگاه پلیس و یک ایستگاه تأمین آب را تصرف کنند.
22دبیر حزب کمونیست جمهوری سوسیالیستی ازبکستان جایگزین شد
در ۲۳ ژوئن ۱۹۸۹، گورباچف، رفیق نیشانوف را از سمت دبیر اول حزب کمونیست جمهوری سوسیالیستی ازبکستان برکنار و کریموف را جایگزین او کرد؛ کسی که بعدها رهبری ازبکستان را هم به عنوان یک جمهوری شوروی و هم به عنوان یک کشور مستقل بر عهده گرفت.
23درخواست آزادی زندانیان سیاسی
در ۱۹ اوت، ۶۰۰ هزار معترض میدان لنین باکو (میدان آزادی کنونی) را پر کردند تا خواستار آزادی زندانیان سیاسی شوند.
24کلیسای ارتدکس خودکیش اوکراین
در ۱۹ اوت ۱۹۸۹، کلیسای ارتدکس روسی قدیسین پطرس و پولس اعلام کرد که به کلیسای ارتدکس خودکیش اوکراین خواهد پیوست.
25زنجیره بالتیک
راه بالتیک یا زنجیره بالتیک یک تظاهرات سیاسی مسالمتآمیز در ۲۳ اوت ۱۹۸۹ بود. حدود ۲ میلیون نفر دست در دست هم دادند تا زنجیرهای انسانی به طول ۶۰۰ کیلومتر (۳۷۰ مایل) در سراسر استونی، لتونی و لیتوانی تشکیل دهند.
26درخواست پاکسازی بیشتر محل فاجعه چرنوبیل
در ۳۰ سپتامبر ۱۹۸۹، هزاران بلاروسی با محکوم کردن رهبران محلی، در مینسک راهپیمایی کردند تا خواستار پاکسازی بیشتر محل فاجعه ۱۹۸۶ چرنوبیل در اوکراین شوند.
27بیست کارخانه در لویو دست به اعتصاب زدند
در ۲۶ اکتبر، بیست کارخانه در لویو برای اعتراض به خشونت پلیس در اول اکتبر و عدم تمایل مقامات به پیگرد مسئولان، دست به اعتصاب و برگزاری جلسات زدند.
28زبان رسمی اوکراین
در ۲۸ اکتبر ۱۹۸۹، شورای عالی اوکراین حکم داد که از اول ژانویه ۱۹۹۰، زبان اوکراینی زبان رسمی اوکراین خواهد بود، در حالی که زبان روسی برای ارتباط بین گروههای قومی استفاده میشود.
29حزب کمونیست لیتوانی منشعب شد
در ۷ دسامبر ۱۹۸۹، حزب کمونیست لیتوانی به رهبری آلگیرداس برازائوسکاس، از حزب کمونیست اتحاد جماهیر شوروی جدا شد و ادعای خود مبنی بر داشتن «نقش رهبری» در قانون اساسی را کنار گذاشت.
30روز جهانی حقوق بشر
در ۱۰ دسامبر ۱۹۸۹، اولین مراسم رسمی بزرگداشت روز جهانی حقوق بشر در لویو برگزار شد.
31تعطیلات
در ۲۶ دسامبر، شورای عالی جمهوری سوسیالیستی اوکراین قانونی را تصویب کرد که کریسمس، عید پاک و عید تثلیث مقدس را به عنوان تعطیلات رسمی تعیین میکرد.
32انحصار قدرت سیاسی
در ۷ فوریه ۱۹۹۰، کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی توصیه گورباچف مبنی بر اینکه حزب باید انحصار خود بر قدرت سیاسی را واگذار کند، پذیرفت.
33انتخابات کنگره نمایندگان خلق روسیه
در ۴ مارس ۱۹۹۰، جمهوری سوسیالیستی فدراتیو روسیه شوروی انتخابات کنگره نمایندگان خلق روسیه را برگزار کرد. بوریس یلتسین به نمایندگی از سوردلوفسک با کسب ۷۲ درصد آرا انتخاب شد.
34رأی به انشعاب
در ۲۵ مارس ۱۹۹۰، حزب کمونیست استونی پس از یک دوره انتقالی شش ماهه، به انشعاب از حزب کمونیست اتحاد شوروی رأی داد.
35استونی به عنوان یک کشور مستقل
در ۳۰ مارس ۱۹۹۰، شورای عالی استونی اشغال استونی توسط شوروی از زمان جنگ جهانی دوم را غیرقانونی اعلام کرد و بازسازی استونی به عنوان یک کشور مستقل را آغاز نمود.
36نخستوزیر استونی
در ۳ آوریل ۱۹۹۰، ادگار ساویسار از جبهه مردمی استونی به عنوان رئیس شورای وزیران (معادل نخستوزیر) انتخاب شد.
37احیای استقلال
لتونی در ۴ مه ۱۹۹۰ احیای استقلال خود را اعلام کرد و در این اعلامیه یک دوره انتقالی برای رسیدن به استقلال کامل تعیین شد.
38نخستوزیر لتونی
در ۷ مه ۱۹۹۰، ایوارس گودمانیس از جبهه مردمی لتونی به عنوان رئیس شورای وزیران (معادل نخستوزیر لتونی) انتخاب شد.
39هیئت رئیسه شورای عالی جمهوری سوسیالیستی فدراتیو روسیه شوروی
در ۲۹ مه ۱۹۹۰، یلتسین به عنوان رئیس هیئت رئیسه شورای عالی جمهوری سوسیالیستی فدراتیو روسیه شوروی انتخاب شد.
40مبارزه میان جمهوری سوسیالیستی فدراتیو روسیه شوروی و اتحاد جماهیر شوروی شکل گرفت
یلتسین توسط اعضای دموکرات و محافظهکار شورای عالی که در وضعیت سیاسی در حال تحول به دنبال قدرت بودند، حمایت میشد. مبارزه جدیدی برای قدرت میان جمهوری سوسیالیستی فدراتیو روسیه شوروی و اتحاد جماهیر شوروی شکل گرفت. در ۱۲ ژوئن ۱۹۹۰، کنگره نمایندگان خلق جمهوری سوسیالیستی فدراتیو روسیه شوروی اعلامیه حاکمیت را تصویب کرد.
41یلتسین استعفا داد
در ۱۲ ژوئیه ۱۹۹۰، یلتسین در سخنرانی دراماتیکی در بیست و هشتمین کنگره، از حزب کمونیست استعفا داد.
42برج تلویزیونی ویلنیوس مورد حمله قرار گرفت
در ۱۳ ژانویه ۱۹۹۱، نیروهای شوروی به همراه گروه آلفای اسپتسناز کاگب، برای سرکوب جنبش استقلالطلبی به برج تلویزیونی ویلنیوس در لیتوانی حمله کردند.
43رئیس شورای وزیران استعفا داد
در ۱۴ ژانویه ۱۹۹۱، نیکلای ریژکوف از سمت خود به عنوان رئیس شورای وزیران یا نخستوزیر اتحاد جماهیر شوروی استعفا داد و والنتین پاولوف در سمت تازه تأسیس نخستوزیر اتحاد جماهیر شوروی جانشین او شد.
44همهپرسی سراسری اتحادیه
در ۱۷ مارس ۱۹۹۱، در یک همهپرسی سراسری، ۷۶.۴ درصد از رأیدهندگان از حفظ اتحاد جماهیر شوروی اصلاحشده حمایت کردند.
45رئیسجمهور روسیه بوریس یلتسین
در ۱۲ ژوئن ۱۹۹۱، بوریس یلتسین با کسب ۵۷ درصد آرای عمومی در انتخابات دموکراتیک، نامزد مورد نظر گورباچف، نیکلای ریژکوف، را که ۱۶ درصد آرا را کسب کرده بود، شکست داد. پس از انتخاب یلتسین به عنوان رئیسجمهور، روسیه اعلام استقلال کرد.
46تعطیلات در فوروس
در ۱۹ اوت ۱۹۹۱، معاون رئیسجمهور گورباچف، گنادی یانایف، نخستوزیر والنتین پاولوف، وزیر دفاع دیمیتری یازوف، رئیس کاگب ولادیمیر کریوچکوف و دیگر مقامات ارشد با تشکیل «کمیته دولتی وضعیت اضطراری» برای جلوگیری از امضای معاهده اتحادیه اقدام کردند. آنها گورباچف را که در تعطیلات در فوروس، کریمه بود، تحت بازداشت خانگی قرار داده و ارتباطات او را قطع کردند.
47دولت کمتر متمرکز
گورباچف در مواجهه با جداییطلبی فزاینده، به دنبال بازسازی اتحاد جماهیر شوروی به دولتی با تمرکز کمتر بود. در ۲۰ اوت ۱۹۹۱، جمهوری فدراتیو سوسیالیستی روسیه قرار بود «پیمان اتحادیه جدید» را امضا کند که اتحاد جماهیر شوروی را به فدراسیونی از جمهوریهای مستقل با رئیسجمهور، سیاست خارجی و ارتش مشترک تبدیل میکرد. این پیمان به شدت مورد حمایت جمهوریهای آسیای مرکزی بود که برای شکوفایی به مزایای اقتصادی یک بازار مشترک نیاز داشتند.
48استونی رسماً استقلال خود را بازگرداند
استونی در جریان کودتا در ساعات تاریک ۲۰ اوت ۱۹۹۱، در ساعت ۱۱:۰۳ شب به وقت تالین، رسماً استقلال خود را بازگرداند. بسیاری از داوطلبان استونیایی برج تلویزیونی تالین را محاصره کردند تا پس از تصرف آن توسط نیروهای شوروی، برای قطع کانالهای ارتباطی آماده شوند و از مرعوب شدن توسط نیروهای شوروی خودداری کردند. هنگامی که ادگار ساویسار به مدت ده دقیقه با نیروهای شوروی روبرو شد، آنها سرانجام پس از مقاومتی ناموفق در برابر استونیاییها، از برج تلویزیونی عقبنشینی کردند.
49کودتا شکست خورد
در ۲۱ اوت ۱۹۹۱، کودتا شکست خورد. سازماندهندگان بازداشت شدند و گورباچف، هرچند با قدرتی بسیار کاهشیافته، به عنوان رئیسجمهور ابقا شد.
50گورباچف از سمت دبیرکلی حزب استعفا داد
در ۲۴ اوت ۱۹۹۱، گورباچف کمیته مرکزی حزب کمونیست اتحاد شوروی (CPSU) را منحل کرد، از سمت دبیرکلی حزب استعفا داد و تمام واحدهای حزبی در دولت را منحل کرد.
51شماره قطعنامههای مجمع عمومی
در ۱۷ سپتامبر ۱۹۹۱، قطعنامههای شماره ۴۶/۴، ۴۶/۵ و ۴۶/۶ مجمع عمومی، استونی، لتونی و لیتوانی را با رعایت قطعنامههای شماره ۷۰۹، ۷۱۰ و ۷۱۱ شورای امنیت که در ۱۲ سپتامبر بدون رأیگیری تصویب شده بودند، به سازمان ملل متحد پذیرفتند.
52اتحاد جماهیر شوروی سابق
تا ۷ نوامبر ۱۹۹۱، اکثر روزنامهها از این کشور با عنوان «اتحاد جماهیر شوروی سابق» یاد میکردند.
53دور نهایی فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی
دور نهایی فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی با همهپرسی مردمی اوکراین در ۱ دسامبر ۱۹۹۱ آغاز شد که در آن ۹۰ درصد رأیدهندگان به استقلال رأی دادند.
54توافقنامههای بلاوژ
در ۸ دسامبر، رهبران روسیه، اوکراین و بلاروس مخفیانه در بلاوژسکایا پوشچا در غرب بلاروس دیدار کردند و توافقنامههای بلاوژ را امضا کردند که اعلام میکرد اتحاد جماهیر شوروی دیگر وجود ندارد و تشکیل «کشورهای مستقل همسود» (CIS) را به عنوان انجمنی سستتر برای جایگزینی آن اعلام کردند.
55انصراف از پیمان اتحادیه ۱۹۲۲
در ۱۲ دسامبر، شورای عالی جمهوری فدراتیو سوسیالیستی روسیه رسماً توافقنامههای بلاوژ را تصویب کرد و از پیمان اتحادیه ۱۹۲۲ انصراف داد.
56منشور انرژی اروپا در لاهه به عنوان کشورهای مستقل
در ۱۷ دسامبر ۱۹۹۱، سه جمهوری بالتیک و نه جمهوری از دوازده جمهوری باقیمانده شوروی، همراه با ۲۸ کشور اروپایی، جامعه اقتصادی اروپا و چهار کشور غیراروپایی، منشور انرژی اروپا را در لاهه به عنوان کشورهای مستقل امضا کردند.
57پروتکل آلما-آتا
تردیدهایی در مورد اینکه آیا توافقنامههای بلاوژ از نظر قانونی اتحاد جماهیر شوروی را منحل کرده است یا خیر وجود داشت، زیرا آنها تنها توسط سه جمهوری امضا شده بودند. با این حال، در ۲۱ دسامبر ۱۹۹۱، نمایندگان ۱۱ جمهوری از ۱۲ جمهوری باقیمانده - همه به جز گرجستان - پروتکل آلما-آتا را امضا کردند که انحلال اتحاد را تأیید و رسماً کشورهای مستقل همسود (CIS) را تأسیس کرد. آنها همچنین استعفای گورباچف را «پذیرفتند». اگرچه گورباچف هنوز هیچ برنامه رسمی برای ترک صحنه نداشت، اما به شبکه خبری سیبیاس گفت که به محض اینکه ببیند کشورهای مستقل همسود واقعاً به یک واقعیت تبدیل شدهاند، استعفا خواهد داد.
58گورباچف استعفا داد
در یک سخنرانی تلویزیونی ملی در اوایل صبح ۲۵ دسامبر ۱۹۹۱، گورباچف از سمت ریاستجمهوری اتحاد جماهیر شوروی استعفا داد.
59سخنرانی تلویزیونی رئیسجمهور ایالات متحده در به رسمیت شناختن استقلال ۱۱ جمهوری باقیمانده
رئیسجمهور ایالات متحده، جورج اچ. دابلیو. بوش، سخنرانی تلویزیونی کوتاهی انجام داد و رسماً استقلال ۱۱ جمهوری باقیمانده را به رسمیت شناخت.
60پایان اتحاد جماهیر شوروی
در شب ۲۵ دسامبر، ساعت ۷:۳۲ بعد از ظهر به وقت مسکو، پس از خروج گورباچف از کرملین، پرچم شوروی برای آخرین بار پایین کشیده شد و پرچم سه رنگ روسیه در ساعت ۱۱:۴۰ شب به جای آن برافراشته شد که به طور نمادین پایان اتحاد جماهیر شوروی را رقم زد.
61خروج از هستی
در ۲۶ دسامبر، شورای جمهوریها، مجلس اعلای شورای عالی اتحاد، به انحلال خود و اتحاد جماهیر شوروی رأی داد.