پنجشنبه اوت 2, 1990 تا پنجشنبه فوریه 28, 1991
Iraq, Kuwait, Saudi Arabia
جنگ خلیج فارس (۲ اوت ۱۹۹۰ – ۲۸ فوریه ۱۹۹۱)، که با نام عملیاتی «سپر صحرا» (۲ اوت ۱۹۹۰ – ۱۷ ژانویه ۱۹۹۱) برای عملیاتهای منجر به استقرار نیروها و دفاع از عربستان سعودی و «طوفان صحرا» (۱۷ ژانویه ۱۹۹۱ – ۲۸ فوریه ۱۹۹۱) در فاز رزمی آن شناخته میشود، جنگی بود که توسط نیروهای ائتلافی متشکل از ۳۵ کشور به رهبری ایالات متحده علیه عراق در واکنش به تهاجم و الحاق کویت توسط عراق، که ناشی از اختلافات بر سر قیمتگذاری و تولید نفت بود، به راه افتاد. این جنگ با نامهای دیگری نیز شناخته میشود، از جمله جنگ خلیج فارس، اولین جنگ خلیج فارس، جنگ خلیج فارس ۱، جنگ کویت، اولین جنگ عراق یا جنگ عراق، پیش از آنکه اصطلاح «جنگ عراق» با جنگ پس از سال ۲۰۰۳ عراق شناخته شود.
ایالات متحده از حمایت عراق از بسیاری از گروههای شبهنظامی عرب و فلسطینی مانند ابونضال ناراضی بود، که این امر منجر به گنجاندن عراق در فهرست در حال توسعه ایالات متحده از کشورهای حامی تروریسم در ۲۹ دسامبر ۱۹۷۹ شد.
ایالات متحده پس از تهاجم عراق به ایران در سال ۱۹۸۰ که به جنگ ایران و عراق تبدیل شد، رسماً بیطرف ماند، اگرچه منابع، حمایت سیاسی و برخی هواپیماهای «غیرنظامی» را برای عراق فراهم کرد.
با موفقیتهای تازه عراق در جنگ و رد پیشنهاد صلح توسط ایران در ماه ژوئیه، فروش تسلیحات به عراق در سال ۱۹۸۲ به اوج بیسابقهای رسید.
در مارس ۱۹۸۲، ایران یک ضدحمله موفق (عملیات فتحالمبین) را آغاز کرد و ایالات متحده حمایت خود را از عراق افزایش داد تا از تسلیم شدن ایران جلوگیری کند.
هنگامی که صدام حسین، رئیسجمهور عراق، به درخواست ایالات متحده در نوامبر ۱۹۸۳ ابونضال را به سوریه اخراج کرد، دولت ریگان، دونالد رامسفلد را به عنوان فرستاده ویژه برای دیدار با صدام و ایجاد روابط اعزام کرد.
در ۲۲ مه ۱۹۸۴، پرزیدنت ریگان در دفتر بیضی توسط ویلیام فلین مارتین، که به عنوان رئیس کارکنان شورای امنیت ملی سازماندهنده این مطالعه خدمت کرده بود، در جریان نتیجهگیریهای پروژه قرار گرفت. ارائه کامل طبقهبندینشده را میتوانید در اینجا مشاهده کنید. نتیجهگیریها سه بخش داشت: اول، ذخایر نفت باید در میان اعضای آژانس بینالمللی انرژی افزایش یابد و در صورت لزوم، در صورت اختلال در بازار نفت زودتر آزاد شود؛ دوم، ایالات متحده باید امنیت کشورهای دوست عرب در منطقه را تقویت کند؛ و سوم، باید تحریمی بر فروش تجهیزات نظامی به ایران و عراق اعمال شود. این طرح توسط پرزیدنت ریگان تصویب شد و بعداً توسط رهبران گروه ۷ به ریاست مارگارت تاچر، نخستوزیر بریتانیا، در اجلاس لندن در سال ۱۹۸۴ تأیید شد. این طرح اجرا شد و مبنای آمادگی ایالات متحده برای پاسخ به اشغال کویت توسط عراق در سال ۱۹۹۱ قرار گرفت.
تا زمانی که آتشبس با ایران در اوت ۱۹۸۸ امضا شد، عراق به شدت بدهکار بود و تنشها در جامعه رو به افزایش بود.
در اوایل ژوئیه ۱۹۹۰، عراق از رفتار کویت، مانند عدم رعایت سهمیه تولید، شکایت کرد و آشکارا تهدید به اقدام نظامی کرد.
در ۱۵ ژوئیه ۱۹۹۰، دولت صدام اعتراضات ترکیبی خود را به اتحادیه عرب ارائه کرد، از جمله اینکه اقدامات سیاستی سالانه ۱ میلیارد دلار برای عراق هزینه داشت، کویت همچنان از میدان نفتی رملیه استفاده میکرد و وامهای اعطایی توسط امارات و کویت را نمیتوان به عنوان بدهی به «برادران عرب» تلقی کرد.
با وجود تهدیدات عراق، کویت نیروهای خود را بسیج نکرد؛ ارتش در ۱۹ ژوئیه مرخص شده بود و در زمان تهاجم عراق، بسیاری از پرسنل نظامی کویت در مرخصی بودند.
در روز بیست و پنجم، صدام با آپریل گلسپی، سفیر ایالات متحده در عراق، در بغداد دیدار کرد.
مذاکرات در جده، عربستان سعودی، که به نمایندگی از اتحادیه عرب توسط حسنی مبارک، رئیسجمهور مصر میانجیگری میشد، در ۳۱ ژوئیه برگزار شد و مبارک را به این باور رساند که میتوان مسیر صلحآمیزی ایجاد کرد.
نتیجه مذاکرات جده، تقاضای عراق برای ۱۰ میلیارد دلار برای جبران درآمدهای از دست رفته از رملیه بود؛ کویت ۵۰۰ میلیون دلار پیشنهاد داد. واکنش عراق بلافاصله دستور تهاجم بود که در ۲ اوت ۱۹۹۰ با بمباران پایتخت کویت، شهر کویت، آغاز شد.
در ۲ اوت ۱۹۹۰، ارتش عراق به کویت حمله کرد و آن را اشغال کرد که با محکومیت بینالمللی مواجه شد و تحریمهای اقتصادی فوری توسط اعضای شورای امنیت سازمان ملل علیه عراق به همراه داشت. به همراه مارگارت تاچر، نخستوزیر بریتانیا، که یک دهه قبل در برابر تهاجم آرژانتین به جزایر فالکلند مقاومت کرده بود، جورج اچ. دابلیو. بوش، رئیسجمهور آمریکا، نیروهای ایالات متحده را به عربستان سعودی اعزام کرد و از کشورهای دیگر خواست تا نیروهای خود را به منطقه بفرستند.
در ۳ اوت ۱۹۹۰، اتحادیه عرب قطعنامه خود را تصویب کرد که خواستار حل مناقشه از درون اتحادیه بود و نسبت به مداخله خارجی هشدار داد. عراق و لیبی تنها دو کشور عضو اتحادیه عرب بودند که با قطعنامه خروج عراق از کویت مخالفت کردند؛ سازمان آزادیبخش فلسطین (ساف) نیز با آن مخالفت کرد.
در ۶ اوت، قطعنامه ۶۶۱ تحریمهای اقتصادی را علیه عراق اعمال کرد. قطعنامه ۶۶۵ بلافاصله پس از آن صادر شد که محاصره دریایی را برای اجرای تحریمها مجاز میکرد. این قطعنامه بیان میداشت که «استفاده از اقدامات متناسب با شرایط خاص در صورت لزوم ... برای متوقف کردن کلیه حمل و نقل دریایی ورودی و خروجی به منظور بازرسی و تأیید محمولهها و مقاصد آنها و اطمینان از اجرای دقیق قطعنامه ۶۶۱» ضروری است.
به دلیل ترس از اینکه ارتش عراق ممکن است به عربستان سعودی حمله کند، جورج اچ. دابلیو. بوش، رئیسجمهور آمریکا، به سرعت اعلام کرد که ایالات متحده یک مأموریت «کاملاً دفاعی» را برای جلوگیری از حمله عراق به عربستان سعودی با نام رمز «عملیات سپر صحرا» آغاز خواهد کرد. این عملیات در ۷ اوت ۱۹۹۰ آغاز شد، زمانی که نیروهای آمریکایی به درخواست پادشاه عربستان، ملک فهد، که پیشتر خواستار کمک نظامی آمریکا شده بود، به این کشور اعزام شدند.
نیروی دریایی ایالات متحده دو گروه نبرد دریایی متشکل از ناوهای هواپیمابر «یواساس دوایت دی. آیزنهاور» و «یواساس ایندیپندنس» را به خلیج فارس اعزام کرد که تا ۸ اوت آماده عملیات بودند.
امیر (جابر الاحمد الجابر الصباح) و وزرای کلیدی توانستند از کشور خارج شده و برای پناهندگی به سمت جنوب و بزرگراه عربستان سعودی حرکت کنند. نیروهای زمینی عراق کنترل خود را بر شهر کویت تثبیت کردند و سپس به سمت جنوب حرکت کرده و در امتداد مرز عربستان مستقر شدند. پس از پیروزی قاطع عراق، صدام ابتدا یک رژیم دستنشانده به نام «دولت موقت کویت آزاد» را تشکیل داد و سپس در ۸ اوت، پسرعموی خود علی حسن المجید را به عنوان فرماندار کویت منصوب کرد.
در ۱۲ اوت ۱۹۹۰، صدام «پیشنهاد کرد که تمام موارد اشغال و مواردی که در منطقه به عنوان اشغال توصیف شدهاند، به طور همزمان حل و فصل شوند». به طور مشخص، او خواستار خروج اسرائیل از سرزمینهای اشغالی در فلسطین، سوریه و لبنان، خروج سوریه از لبنان، و «خروج متقابل عراق و ایران و ترتیباتی برای وضعیت کویت» شد.
در ۲۳ اوت، صدام در تلویزیون دولتی به همراه گروگانهای غربی که از دادن ویزای خروج به آنها خودداری کرده بود، ظاهر شد. در این ویدئو، او از یک پسر جوان بریتانیایی به نام استوارت لاکوود میپرسد که آیا شیرش را میخورد یا نه، و سپس از طریق مترجم خود میگوید: «امیدواریم حضور شما به عنوان مهمان در اینجا خیلی طولانی نباشد. حضور شما در اینجا و در مکانهای دیگر، برای جلوگیری از بلای جنگ است».
برای اطمینان از حمایت اقتصادی، بیکر در سپتامبر ۱۹۹۰ یک سفر ۱۱ روزه به نه کشور انجام داد که مطبوعات آن را «سفر جام حلبی» نامیدند. اولین توقف عربستان سعودی بود که یک ماه قبل به ایالات متحده اجازه استفاده از تأسیسات خود را داده بود.
ایالات متحده و سازمان ملل توجیهات عمومی متعددی برای دخالت در این درگیری ارائه کردند که برجستهترین آنها نقض تمامیت ارضی کویت توسط عراق بود. علاوه بر این، ایالات متحده برای حمایت از متحد خود، عربستان سعودی، که اهمیت آن در منطقه و به عنوان تأمینکننده کلیدی نفت، آن را از نظر ژئوپلیتیکی بسیار مهم میکرد، اقدام کرد. اندکی پس از حمله عراق، دیک چنی، وزیر دفاع آمریکا، اولین بازدید از چندین بازدید خود را از عربستان سعودی انجام داد، جایی که ملک فهد درخواست کمک نظامی آمریکا را مطرح کرد. در جریان سخنرانی در جلسه مشترک ویژه کنگره آمریکا در ۱۱ سپتامبر ۱۹۹۰، جورج بوش، رئیسجمهور آمریکا، دلایل را با این اظهارات خلاصه کرد: «در عرض سه روز، ۱۲۰ هزار نیروی عراقی با ۸۵۰ تانک به کویت سرازیر شدند و به سمت جنوب حرکت کردند تا عربستان سعودی را تهدید کنند. آن زمان بود که تصمیم گرفتم برای متوقف کردن آن تجاوز اقدام کنم».
در ۲۹ نوامبر ۱۹۹۰، شورای امنیت قطعنامه ۶۷۸ را تصویب کرد که به عراق تا ۱۵ ژانویه ۱۹۹۱ مهلت داد تا از کویت خارج شود و به کشورها اجازه داد از «تمام ابزارهای لازم» برای بیرون راندن عراق از کویت پس از پایان مهلت استفاده کنند.
مجموعهای از قطعنامههای شورای امنیت سازمان ملل و اتحادیه عرب در مورد حمله عراق به کویت تصویب شد. یکی از مهمترین آنها قطعنامه ۶۷۸ بود که در ۲۹ نوامبر ۱۹۹۰ تصویب شد و به عراق مهلت خروج تا ۱۵ ژانویه ۱۹۹۱ داد و «تمام ابزارهای لازم برای حفظ و اجرای قطعنامه ۶۶۰» و یک فرمول دیپلماتیک برای اجازه استفاده از زور در صورت عدم تبعیت عراق را مجاز دانست.
در دسامبر ۱۹۹۰، عراق پیشنهاد کرد که در صورت خروج نیروهای خارجی از منطقه و دستیابی به توافقی در مورد مسئله فلسطین و برچیدن سلاحهای کشتار جمعی اسرائیل و عراق، از کویت خارج شود. کاخ سفید این پیشنهاد را رد کرد.
در ۱۴ ژانویه ۱۹۹۱، فرانسه پیشنهاد کرد که شورای امنیت سازمان ملل خواستار «خروج سریع و گسترده» از کویت شود و به عراق اعلام کند که اعضای شورا «مشارکت فعال» خود را برای حل سایر مشکلات منطقه، «به ویژه مناقشه اعراب و اسرائیل و به طور خاص مسئله فلسطین با تشکیل یک کنفرانس بینالمللی در زمان مناسب» برای تضمین «امنیت، ثبات و توسعه این منطقه از جهان» به کار خواهند گرفت.
جنگ خلیج فارس با یک کمپین بمباران هوایی گسترده در ۱۶ ژانویه ۱۹۹۱ آغاز شد.
در ۱۷ ژانویه ۱۹۹۱، هنگ هوانوردی لشکر ۱۰۱ هوابرد اولین شلیکهای جنگ را انجام داد، زمانی که هشت هلیکوپتر AH-64 با موفقیت دو سایت رادار هشدار زودهنگام عراق را منهدم کردند.
درگیری اولیه برای بیرون راندن نیروهای عراقی از کویت با بمباران هوایی و دریایی در ۱۷ ژانویه ۱۹۹۱ آغاز شد و به مدت پنج هفته ادامه یافت. این عملیات با حمله زمینی در ۲۴ فوریه دنبال شد.
با ادامه حملات موشکهای اسکاد، اسرائیلیها به طور فزایندهای بیصبر شدند و به فکر اقدام نظامی یکجانبه علیه عراق افتادند. در ۲۲ ژانویه ۱۹۹۱، یک موشک اسکاد به شهر رامات گان اسرائیل اصابت کرد، پس از آنکه دو موشک پاتریوت ائتلاف نتوانستند آن را رهگیری کنند. سه فرد مسن دچار حمله قلبی مرگبار شدند، ۹۶ نفر دیگر مجروح شدند و ۲۰ ساختمان آپارتمانی آسیب دیدند.
در ۲۹ ژانویه، نیروهای عراقی با تانک و پیادهنظام به شهر خفجی عربستان که دفاع ضعیفی داشت حمله کرده و آن را اشغال کردند. نبرد خفجی دو روز بعد با عقب راندن عراقیها توسط گارد ملی عربستان سعودی، با پشتیبانی نیروهای قطری و تفنگداران دریایی آمریکا پایان یافت. نیروهای متحد از آتش توپخانه گسترده استفاده کردند.
گروه ضربت ۱-۴۱ پیادهنظام، یک گروه ضربت گردان سنگین ارتش ایالات متحده از لشکر دوم زرهی بود. این گروه پیشگام سپاه هفتم بود که عمدتاً از گردان ۱، هنگ ۴۱ پیادهنظام، گردان ۳، هنگ ۶۶ زرهی و گردان ۴، هنگ ۳ توپخانه صحرایی تشکیل شده بود. گروه ضربت ۱-۴۱ اولین نیروی ائتلافی بود که در ۱۵ فوریه ۱۹۹۱ مرز عربستان سعودی را شکست و عملیات رزمی زمینی را در عراق انجام داد و در ۱۷ فوریه ۱۹۹۱ با دشمن درگیر نبردهای آتش مستقیم و غیرمستقیم شد.
در ۱۵ فوریه ۱۹۹۱، گردان ۴ از هنگ ۳ توپخانه صحرایی به یک تریلر و چند کامیون در بخش عراقی که نیروهای آمریکایی را زیر نظر داشتند، شلیک کرد.
در ۱۶ فوریه ۱۹۹۱، چندین گروه از خودروهای عراقی در حال انجام شناسایی روی گروه ضربت به نظر میرسیدند و با آتش توپخانه ۴-۳ از منطقه رانده شدند.
در ۱۷ فوریه ۱۹۹۱، گروه ضربت هدف آتش خمپاره دشمن قرار گرفت، اما نیروهای دشمن موفق به فرار شدند.
در ۲۲ فوریه ۱۹۹۱، عراق با توافق آتشبس پیشنهادی شوروی موافقت کرد. این توافق از عراق میخواست که ظرف شش هفته پس از آتشبس کامل، نیروهای خود را به مواضع پیش از تهاجم عقب بکشد و خواستار نظارت بر آتشبس و عقبنشینی توسط شورای امنیت سازمان ملل متحد بود.
در ۲۳ فوریه، درگیریها منجر به اسارت ۵۰۰ سرباز عراقی شد.
کمی بعد، سپاه هفتم ایالات متحده، با تمام قوا و به پیشگامی هنگ دوم سوارهنظام زرهی، در اوایل ۲۴ فوریه، درست در غرب کویت، حمله زرهی را به داخل عراق آغاز کرد و نیروهای عراقی را غافلگیر کرد. همزمان، سپاه هجدهم هوابرد ایالات متحده یک حمله «قلاب چپ» گسترده را در سراسر صحرای عمدتاً بدون دفاع جنوب عراق، به رهبری هنگ سوم سوارهنظام زرهی و لشکر بیست و چهارم پیادهنظام آغاز کرد.
در ۲۴ فوریه، نیروهای زرهی بریتانیا و آمریکا از مرز عراق و کویت عبور کرده و با تعداد زیادی وارد عراق شدند و صدها اسیر گرفتند. مقاومت عراق سبک بود و چهار آمریکایی کشته شدند.
در ۲۴ فوریه، تیپ دوم، لشکر یکم پیادهنظام از شکاف دفاعی عراق در غرب وادی الباطن عبور کرد و همچنین بخش شمال شرقی محل شکاف را از مقاومت دشمن پاکسازی کرد.
در ۲۴ فوریه ۱۹۹۱، لشکر یکم سوارهنظام چند عملیات توپخانهای علیه واحدهای توپخانه عراق انجام داد.
در ۲۵ فوریه ۱۹۹۱، یک موشک اسکاد به پادگان ارتش آمریکا متعلق به گروهان ۱۴ تدارکات، از گرینزبورگ، پنسیلوانیا، که در ظهران، عربستان سعودی مستقر بود، اصابت کرد که منجر به کشته شدن ۲۸ سرباز و زخمی شدن بیش از ۱۰۰ نفر شد.
در ۲۷ فوریه، صدام دستور عقبنشینی از کویت را صادر کرد و پرزیدنت بوش آزادی آن را اعلام کرد. با این حال، به نظر میرسید یک واحد عراقی در فرودگاه بینالمللی کویت پیام را دریافت نکرده و به شدت مقاومت کرد. تفنگداران دریایی آمریکا مجبور شدند ساعتها برای تأمین امنیت فرودگاه بجنگند، پس از آن کویت امن اعلام شد.
در ۱۰ مارس ۱۹۹۱، ۵۴۰ هزار نیروی آمریکایی شروع به خروج از خلیج فارس کردند.
در ۱۵ مارس ۱۹۹۱، ائتلاف به رهبری آمریکا، شیخ جابر الاحمد الصباح، حاکم اقتدارگرای غیرمنتخب کویت را به قدرت بازگرداند. مدافعان دموکراسی کویت خواستار احیای پارلمانی بودند که امیر در سال ۱۹۸۶ آن را تعلیق کرده بود.
