Historia Protesty na placu Tiananmen w 1989 roku

W połowie 1986 roku profesor astrofizyki Fang Lizhi powrócił ze stanowiska na Uniwersytecie Princeton i rozpoczął osobistą trasę po uniwersytetach w Chinach, mówiąc o wolności, prawach człowieka i trójpodziale władzy. Fang był częścią szerszego nurtu w elitarnej społeczności intelektualnej, która uważała, że ubóstwo i zacofanie Chin oraz katastrofa rewolucji kulturalnej były bezpośrednim skutkiem autorytarnego systemu politycznego i sztywnej gospodarki nakazowej.

Zainspirowani przez Fanga i inne ruchy „władzy ludu” na całym świecie, w grudniu 1986 roku studenci zorganizowali protesty przeciwko wolnemu tempu reform.

Sekretarz generalny Hu Yaobang został obwiniony za zbyt łagodne podejście i złe zarządzanie protestami, co podważyło stabilność społeczną. Został całkowicie potępiony przez konserwatystów. Hu został zmuszony do rezygnacji ze stanowiska sekretarza generalnego 16 stycznia 1987 roku. Następnie partia rozpoczęła „kampanię przeciwko burżuazyjnej liberalizacji”, wymierzoną w Hu, liberalizację polityczną i idee inspirowane Zachodem. Kampania zatrzymała protesty studenckie i zaostrzyła klimat polityczny, ale Hu pozostał popularny wśród postępowców w partii, intelektualistów i studentów.

Hu Yaobang

Kontynuuj w Storyteller

Kiedy Hu Yaobang nagle zmarł na zawał serca 15 kwietnia 1989 roku, studenci zareagowali gwałtownie, a większość z nich wierzyła, że jego śmierć miała związek z wymuszoną rezygnacją. Śmierć Hu stała się impulsem dla studentów do gromadzenia się w dużych grupach.

Hu Yaobang

Kontynuuj w Storyteller

Małe, spontaniczne zgromadzenia w celu opłakania Hu rozpoczęły się 15 kwietnia wokół Pomnika Bohaterów Ludu na placu Tiananmen. Tego samego dnia wielu studentów Uniwersytetu Pekińskiego (PKU) i Uniwersytetu Tsinghua wzniosło ołtarze i dołączyło do zgromadzenia na placu Tiananmen w sposób nieskoordynowany.

Peking University (PKU) logoTsinghua University logo

Kontynuuj w Storyteller

Zorganizowane zgromadzenia studenckie rozpoczęły się na małą skalę w Xi'an i Szanghaju 16 kwietnia.

17 kwietnia studenci Chińskiego Uniwersytetu Nauk Politycznych i Prawa (CUPL) przygotowali duży wieniec, aby upamiętnić Hu Yaobanga. Uroczystość złożenia wieńca odbyła się 17 kwietnia i zgromadziła większy niż oczekiwano tłum. O godzinie 17:00 500 studentów CUPL dotarło do wschodniej bramy Wielkiej Hali Ludowej, w pobliżu placu Tiananmen, aby opłakiwać Hu. Podczas zgromadzenia przemawiali mówcy z różnych środowisk, wygłaszając publiczne mowy upamiętniające Hu i omawiając problemy społeczne. Zostało to jednak wkrótce uznane za utrudnianie pracy Wielkiej Hali, więc policja próbowała przekonać studentów do rozejścia się.

Hu Yaobang

Kontynuuj w Storyteller

Począwszy od nocy 17 kwietnia, trzy tysiące studentów PKU przemaszerowało z kampusu w stronę placu Tiananmen, a wkrótce dołączył do nich prawie tysiąc studentów z Tsinghua. Po przybyciu na miejsce połączyli siły z osobami już zgromadzonymi na placu. W miarę wzrostu liczebności zgromadzenie stopniowo przekształciło się w protest, a studenci zaczęli tworzyć listę postulatów i sugestii (Siedem Postulatów) dla rządu.

Rankiem 18 kwietnia studenci pozostali na placu. Niektórzy gromadzili się wokół Pomnika Bohaterów Ludu, śpiewając patriotyczne pieśni i słuchając improwizowanych przemówień organizatorów studenckich, inni zebrali się przy Wielkiej Hali. W międzyczasie kilka tysięcy studentów zgromadziło się przy Bramie Xinhua, wejściu do Zhongnanhai, siedziby przywódców partii, gdzie żądali dialogu z władzami. Policja powstrzymała studentów przed wejściem na teren kompleksu. Studenci rozpoczęli wówczas strajk okupacyjny.

20 kwietnia większość studentów została przekonana do opuszczenia Bramy Xinhua. Aby rozpędzić około 200 studentów, którzy pozostali, policja użyła pałek; odnotowano drobne starcia. Wielu studentów poczuło się potraktowanych brutalnie przez policję i szybko rozeszły się plotki o brutalności policji. Incydent ten rozgniewał studentów na kampusach, gdzie osoby dotychczas nieaktywne politycznie zdecydowały się dołączyć do protestów. Tego samego dnia grupa robotników nazywająca siebie Pekińską Autonomiczną Federacją Robotniczą wydała dwie ulotki rzucające wyzwanie centralnemu kierownictwu.

21 kwietnia studenci zaczęli organizować się pod sztandarami formalnych organizacji.

Pogrzeb państwowy Hu odbył się 22 kwietnia. Wieczorem 21 kwietnia około 100 000 studentów przemaszerowało na plac Tiananmen, ignorując nakazy władz miejskich Pekinu, że plac ma zostać zamknięty na czas pogrzebu. Pogrzeb, który odbył się wewnątrz Wielkiej Hali i w którym uczestniczyli przywódcy, był transmitowany na żywo dla studentów. Sekretarz generalny Zhao Ziyang wygłosił mowę pogrzebową. Pogrzeb wydawał się pospieszny i trwał tylko 40 minut, podczas gdy emocje na placu sięgały zenitu. Studenci płakali.

22 kwietnia, w pobliżu zmierzchu, w Changsha i Xi'an wybuchły poważne zamieszki. W Xi'an podpalenia dokonane przez uczestników zamieszek zniszczyły samochody i domy, a w sklepach w pobliżu bramy Xihua doszło do grabieży. W Changsha łupieżcy splądrowali 38 sklepów. W obu miastach aresztowano ponad 350 osób. W Wuhan studenci uniwersytetów zorganizowali protesty przeciwko władzom prowincji. W miarę jak sytuacja w kraju stawała się coraz bardziej napięta, Zhao Ziyang zwołał liczne posiedzenia Stałego Komitetu Biura Politycznego (PSC). Zhao podkreślił trzy punkty: zniechęcenie studentów do dalszych protestów i wezwanie ich do powrotu na zajęcia, użycie wszelkich niezbędnych środków do walki z zamieszkami oraz otwarcie form dialogu ze studentami na różnych szczeblach władzy.

23 kwietnia, podczas spotkania około 40 studentów z 21 uniwersytetów, utworzono Pekińską Autonomiczną Federację Studentów (znaną również jako Związek). Na przewodniczącego wybrano studenta CUPL, Zhou Yongjuna. Wang Dan i Wu'erkaixi również wyłonili się jako liderzy. Związek wezwał następnie do powszechnego bojkotu zajęć na wszystkich pekińskich uniwersytetach. Taka niezależna organizacja działająca poza jurysdykcją partii zaniepokoiła kierownictwo.

Wu'erkaixiWang Dan

Kontynuuj w Storyteller

Wyjazd Zhao do Korei Północnej pozostawił Li Penga jako pełniącą obowiązki władzę wykonawczą w Pekinie. 24 kwietnia Li Peng i PSC spotkali się z sekretarzem partii w Pekinie Li Ximingiem i burmistrzem Chen Xitongiem, aby ocenić sytuację na placu. Władze miejskie chciały szybkiego rozwiązania kryzysu i przedstawiły protesty jako spisek mający na celu obalenie systemu politycznego Chin i głównych przywódców partyjnych, w tym Deng Xiaopinga. Pod nieobecność Zhao, PSC zgodził się, że należy podjąć zdecydowane działania przeciwko protestującym.

Li PengChen Xitong

Kontynuuj w Storyteller

Rankiem 25 kwietnia prezydent Yang Shangkun i premier Li Peng spotkali się z Dengiem w jego rezydencji. Deng poparł twarde stanowisko i stwierdził, że należy rozpowszechnić odpowiednie „ostrzeżenie” za pośrednictwem mediów, aby powstrzymać dalsze demonstracje. Spotkanie to stanowczo ustaliło pierwszą oficjalną ocenę protestów przez kierownictwo i podkreśliło, że Deng ma „ostateczne słowo” w ważnych kwestiach.

Li PengYang Shangkun

Kontynuuj w Storyteller

Zorganizowany przez Związek 27 kwietnia marsz około 50 000–100 000 studentów ze wszystkich pekińskich uniwersytetów przeszedł ulicami stolicy na plac Tiananmen, przełamując linie ustawione przez policję i otrzymując po drodze szerokie poparcie społeczne, zwłaszcza ze strony robotników fabrycznych.

Ton rządu stał się coraz bardziej pojednawczy, gdy Zhao Ziyang powrócił z Pjongjangu 30 kwietnia i wznowił swoją władzę wykonawczą. W opinii Zhao podejście twardogłowych nie działało, a ustępstwa były jedyną alternatywą. Zhao zażądał otwarcia prasy na pozytywne relacjonowanie ruchu i wygłosił dwa pełne współczucia przemówienia w dniach 3–4 maja.

Podczas gdy około 100 000 studentów przemaszerowało 4 maja ulicami Pekinu, aby upamiętnić Ruch Czwartego Maja i powtórzyć żądania z wcześniejszych marszów, wielu studentów było zadowolonych z ustępstw rządu. 4 maja wszystkie pekińskie uniwersytety, z wyjątkiem PKU i BNU, ogłosiły zakończenie bojkotu zajęć. W konsekwencji większość studentów zaczęła tracić zainteresowanie ruchem.

Studenci rozpoczęli strajk głodowy 13 maja, dwa dni przed szeroko nagłośnioną wizytą państwową przywódcy ZSRR Michaiła Gorbaczowa. Wiedząc, że ceremonia powitania Gorbaczowa ma się odbyć na placu, przywódcy studenccy chcieli wykorzystać tam strajk głodowy, aby zmusić rząd do spełnienia ich żądań. Co więcej, strajk głodowy zyskał szerokie współczucie ogółu społeczeństwa i zapewnił ruchowi studenckiemu przewagę moralną, do której dążył. Do popołudnia 13 maja na placu zgromadziło się około 300 000 osób.

Mikhail Gorbachev Image

Kontynuuj w Storyteller

Rankiem 13 maja Yan Mingfu, szef Frontu Zjednoczonego Partii Komunistycznej, zwołał nadzwyczajne spotkanie, gromadząc wybitnych przywódców studenckich i intelektualistów, w tym Liu Xiaobo, Chen Ziminga i Wang Juntao. Yan powiedział, że rząd jest gotowy do podjęcia natychmiastowego dialogu z przedstawicielami studentów, ale ceremonia powitania Gorbaczowa na placu Tiananmen zostanie odwołana niezależnie od tego, czy studenci się wycofają, czy nie – co w efekcie pozbawiło studentów siły przetargowej, o której myśleli, że ją posiadają. Ogłoszenie to wprawiło przywództwo studenckie w zamęt.

Wang JuntaoChen ZimingLiu Xiaobo

Kontynuuj w Storyteller

Studenci pozostali na placu podczas wizyty Gorbaczowa; ceremonia powitania odbyła się na lotnisku. Szczyt chińsko-radziecki, pierwszy tego typu od około 30 lat, oznaczał normalizację stosunków chińsko-radzieckich i był postrzegany jako przełom o ogromnym znaczeniu historycznym dla przywódców Chin. Jednak jego płynny przebieg został zakłócony przez ruch studencki; wywołało to ogromne zakłopotanie („utratę twarzy”) dla kierownictwa na arenie międzynarodowej i popchnęło wielu umiarkowanych polityków w rządzie na bardziej „twardogłową” ścieżkę. Szczyt między Dengiem a Gorbaczowem odbył się w Wielkiej Hali Ludowej na tle zamieszania i protestów na placu.

Ruch, który pod koniec kwietnia tracił na sile, ponownie nabrał tempa. Do 17 maja, gdy studenci z całego kraju napływali do stolicy, by przyłączyć się do ruchu, protesty różnej wielkości odbywały się w około 400 chińskich miastach. Studenci demonstrowali przed siedzibami partii prowincjonalnych w Fujian, Hubei i Sinciangu. Bez jasno sformułowanego oficjalnego stanowiska władz w Pekinie, lokalne organy nie wiedziały, jak zareagować. Ponieważ demonstracje obejmowały teraz szerokie spektrum grup społecznych, z których każda miała własne żale, stało się coraz mniej jasne, z kim rząd powinien negocjować i jakie są żądania.

Sytuacja wydawała się nie do rozwiązania, więc ciężar podjęcia zdecydowanych działań spadł na przywódcę najwyższego szczebla, Denga Xiaopinga. Sprawy przybrały na sile 17 maja podczas spotkania Stałego Komitetu Biura Politycznego w rezydencji Denga. Na spotkaniu strategia ustępstw Zhao Ziyanga została poddana ostrej krytyce.

Deng Xiaoping

Kontynuuj w Storyteller

Wieczorem 17 maja PSC spotkał się w Zhongnanhai, aby sfinalizować plany wprowadzenia stanu wojennego. Na spotkaniu Zhao ogłosił, że jest gotowy „wziąć urlop”, argumentując, że nie jest w stanie zmusić się do wprowadzenia stanu wojennego. Obecni na spotkaniu starsi działacze, Bo Yibo i Yang Shangkun, wezwali PSC do wykonania rozkazów Denga. Zhao nie uważał, aby niejednoznaczne głosowanie PSC miało prawnie wiążące skutki dla stanu wojennego; Yang Shangkun, jako wiceprzewodniczący Centralnej Komisji Wojskowej, przystąpił do mobilizacji wojska w celu wkroczenia do stolicy.

Yang ShangkunBo Yibo

Kontynuuj w Storyteller

Li Peng spotkał się ze studentami po raz pierwszy 18 maja, próbując złagodzić obawy opinii publicznej dotyczące strajku głodowego. Li Peng powiedział, że główną troską rządu jest wysłanie strajkujących głodowo do szpitala. Dyskusje były konfrontacyjne i nie przyniosły znaczącego postępu ani dialogu, ale zapewniły przywódcom studenckim znaczący czas antenowy w telewizji krajowej.

Li Peng

Kontynuuj w Storyteller

Wczesnym rankiem 19 maja Zhao Ziyang udał się na plac Tiananmen w ramach swojego politycznego łabędziego śpiewu. Towarzyszył mu Wen Jiabao. Li Peng również udał się na plac, ale wkrótce potem go opuścił. O 4:50 rano Zhao wygłosił przemówienie przez megafon do tłumu studentów, wzywając ich do zakończenia strajku głodowego. Powiedział studentom, że są jeszcze młodzi i wezwał ich, aby dbali o zdrowie i nie poświęcali się bez należytej troski o swoją przyszłość. Emocjonalne przemówienie Zhao zostało nagrodzone oklaskami przez niektórych studentów.

Wen JiabaoLi Peng

Kontynuuj w Storyteller

19 maja PSC spotkał się z przywódcami wojskowymi i starszymi działaczami partyjnymi. Deng przewodniczył spotkaniu i stwierdził, że stan wojenny jest jedyną opcją. Na spotkaniu Deng oświadczył, że „pomylił się”, wybierając Hu Yaobanga i Zhao Ziyanga na swoich następców, i postanowił usunąć Zhao ze stanowiska sekretarza generalnego. Deng przysiągł również zdecydowanie rozprawić się ze zwolennikami Zhao i rozpocząć prace propagandowe.

Hu Yaobang

Kontynuuj w Storyteller

Chiński rząd ogłosił stan wojenny 20 maja i zmobilizował co najmniej 30 dywizji z pięciu z siedmiu okręgów wojskowych kraju. Co najmniej 14 z 24 korpusów armii PLA dostarczyło żołnierzy. Ostatecznie do stolicy wysłano nawet 250 000 żołnierzy, z których niektórzy przybyli drogą powietrzną, a inni koleją.

Wejście armii do miasta zostało zablokowane na przedmieściach przez tłumy protestujących. Dziesiątki tysięcy demonstrantów otoczyły pojazdy wojskowe, uniemożliwiając im zarówno posuwanie się naprzód, jak i odwrót. Protestujący pouczali żołnierzy i apelowali do nich, by przyłączyli się do ich sprawy; zapewniali również żołnierzom jedzenie, wodę i schronienie. Nie widząc możliwości dalszego działania, władze nakazały armii wycofanie się 24 maja. Wszystkie siły rządowe wycofały się do baz poza miastem. Choć wycofanie się armii było początkowo postrzegane jako „odwrócenie losów” na korzyść protestujących, w rzeczywistości w całym kraju trwała mobilizacja do ostatecznego ataku.

W Hongkongu 27 maja ponad 300 000 osób zebrało się na torze wyścigów konnych Happy Valley na zgromadzeniu pod nazwą „Demokratyczne pieśni dedykowane Chinom”. Wiele gwiazd z Hongkongu śpiewało piosenki i wyrażało swoje poparcie dla studentów w Pekinie.

Pochód 1,5 miliona ludzi, jednej czwartej populacji Hongkongu, prowadzony przez Martina Lee, Szeto Waha i innych liderów organizacji, przeszedł przez wyspę Hongkong. Na całym świecie, zwłaszcza tam, gdzie mieszkali etniczni Chińczycy, ludzie gromadzili się i protestowali. Wiele rządów, w tym Stanów Zjednoczonych i Japonii, wydało ostrzeżenia dla podróżujących do Chin.

Szeto WahMartin Lee

Kontynuuj w Storyteller

1 czerwca Li Peng wydał raport zatytułowany „O prawdziwej naturze zamieszek”, który został rozprowadzony wśród wszystkich członków Biura Politycznego. Raport miał na celu przekonanie Biura Politycznego o konieczności i legalności oczyszczenia placu Tiananmen poprzez określenie protestujących mianem terrorystów i kontrrewolucjonistów. W raporcie stwierdzono, że zamieszki narastają, studenci nie mają zamiaru opuszczać placu i zyskują poparcie społeczne.

Li Peng

Kontynuuj w Storyteller

2 czerwca ruch odnotował wzrost działań i protestów, co utwierdziło KPCh w przekonaniu, że nadszedł czas na działanie. Protesty wybuchły, gdy gazety opublikowały artykuły wzywające studentów do opuszczenia placu Tiananmen i zakończenia ruchu. Wielu studentów na placu nie chciało wyjeżdżać i było oburzonych tymi artykułami.

Wieczorem 2 czerwca doniesienia o tym, że wojskowy transporter wjechał w czterech cywilów, zabijając trzech, wywołały strach, że armia i policja próbują wkroczyć na plac Tiananmen. Przywódcy studenccy wydali pilne polecenia ustawienia blokad na głównych skrzyżowaniach, aby zapobiec wkroczeniu wojsk do centrum miasta.

2 czerwca Deng Xiaoping i kilku partyjnych weteranów spotkało się z trzema pozostałymi członkami stałego komitetu biura politycznego: Li Pengiem, Qiao Shi i Yao Yilinem, po tym jak Zhao Ziyang i Hu Qili zostali odsunięci od władzy; członkowie komitetu zgodzili się na oczyszczenie placu, aby „zamieszki mogły zostać powstrzymane, a porządek w stolicy przywrócony”. Zgodzili się również, że plac należy oczyścić w sposób jak najbardziej pokojowy, ale jeśli protestujący nie będą współpracować, wojsko otrzymało upoważnienie do użycia siły w celu wykonania zadania. Tego dnia państwowe gazety doniosły, że wojska zostały rozmieszczone w dziesięciu kluczowych punktach miasta.

Deng Xiaoping

Kontynuuj w Storyteller

Wieczorem 3 czerwca państwowa telewizja ostrzegła mieszkańców, aby pozostali w domach, ale tłumy ludzi wyszły na ulice, tak jak dwa tygodnie wcześniej, aby zablokować nadciągającą armię. Jednostki PLA nacierały na Pekin z każdego kierunku – 38., 63. i 28. Armia od zachodu, 15. Korpus Powietrznodesantowy, 20., 26. i 54. Armia od południa, 39. Armia i 1. Dywizja Pancerna od wschodu oraz 40. i 64. Armia od północy.

Rankiem 3 czerwca studenci i mieszkańcy odkryli żołnierzy przebranych w cywilne ubrania, próbujących przemycić broń do miasta. Studenci przejęli broń i przekazali ją pekińskiej policji. Studenci protestowali przed bramą Xinhua kompleksu przywództwa Zhongnanhai, a policja użyła gazu łzawiącego. Nieuzbrojeni żołnierze wyłonili się z Wielkiej Hali Ludowej i szybko napotkali tłumy protestujących. Kilku protestujących próbowało zaatakować żołnierzy, gdy ci zderzyli się z nimi przed Wielką Halą Ludową, zmuszając ich do odwrotu, choć tylko na krótki czas.

O 20:30 wojskowe helikoptery pojawiły się nad placem, a studenci wzywali kampusy do wysłania posiłków.

O 22:00 ceremonia założenia Uniwersytetu Demokracji na placu Tiananmen odbyła się zgodnie z planem u stóp Bogini Demokracji.

Około 22:00 38. Armia zaczęła strzelać w powietrze, jadąc na wschód zachodnią aleją Chang'an w stronę centrum miasta. Początkowo strzały ostrzegawcze miały na celu przestraszenie i rozproszenie dużych tłumów gromadzących się, by zatrzymać ich pochód. Ta próba nie powiodła się. Pierwsze ofiary odnotowano daleko na zachodzie, w Wukesong, gdzie Song Xiaoming, 32-letni technik lotniczy, był pierwszą potwierdzoną ofiarą śmiertelną tej nocy. Kilka minut później, gdy konwój napotkał znaczną blokadę na wschód od Trzeciej Obwodnicy, żołnierze otworzyli ogień z karabinów automatycznych bezpośrednio do protestujących. Tłumy były zszokowane, że armia używa ostrej amunicji, i zareagowały obelgami oraz rzucaniem przedmiotami. Wojsko użyło pocisków dum-dum, zakazanych przez prawo międzynarodowe w działaniach wojennych, które rozszerzają się po wejściu w ciało i powodują większe rany.

O 22:16 głośniki kontrolowane przez rząd ostrzegły, że wojsko może podjąć „wszelkie środki” w celu wyegzekwowania stanu wojennego.

Około 22:30 pochód armii został na krótko zatrzymany w Muxidi, około 5 km na zachód od placu, gdzie przegubowe trolejbusy zostały ustawione w poprzek mostu i podpalone. Tłumy mieszkańców z pobliskich bloków próbowały otoczyć konwój wojskowy i zatrzymać jego postęp. 38. Armia ponownie otworzyła ogień, powodując liczne ofiary.

Do 22:30 wieści o rozlewie krwi na zachód i południe od miasta zaczęły docierać na plac, często przekazywane przez świadków skąpanych we krwi. O północy studencki głośnik ogłosił wiadomość, że student został zabity na zachodniej alei Chang'an, w pobliżu Muzeum Wojskowego, i na placu zapanował ponury nastrój. Li Lu, zastępca dowódcy sztabu studenckiego, wezwał studentów do zachowania jedności w obronie placu za pomocą pokojowych środków.

Około 00:15 flara rozświetliła niebo i pierwszy opancerzony pojazd transportowy pojawił się na placu od zachodu.

O 00:30 przybyły dwa kolejne transportery opancerzone od południa. Studenci rzucali kawałkami betonu w pojazdy. Jeden transporter utknął, być może z powodu metalowych prętów wbitych w koła, a demonstranci przykryli go kocami nasączonymi benzyną i podpalili. Intensywny żar zmusił trzech pasażerów do wyjścia, po czym zostali otoczeni przez demonstrantów. Transportery rzekomo przejechały po namiotach i wielu ludzi w tłumie chciało pobić żołnierzy. Jednak studenci utworzyli kordon ochronny i eskortowali trzech mężczyzn do punktu medycznego przy Muzeum Historii po wschodniej stronie placu.

Około 1:30 w nocy awangarda 38. Armii oraz spadochroniarze z 15. Korpusu Powietrznodesantowego przybyli odpowiednio na północny i południowy kraniec placu. Zaczęli odcinać plac od posiłków studentów i mieszkańców, zabijając kolejnych demonstrantów, którzy próbowali się na niego dostać. W międzyczasie 27. i 65. Armia wylały się z Wielkiej Hali Ludowej od zachodu, a 24. Armia wyłoniła się zza Muzeum Historycznego od wschodu. Pozostali studenci, w liczbie kilku tysięcy, zostali całkowicie otoczeni przy Pomniku Bohaterów Ludu w centrum placu.

O 2:00 w nocy żołnierze oddali strzały nad głowami studentów przy Pomniku. Studenci transmitowali przez megafony błagania skierowane do żołnierzy: „Błagamy was w pokoju, dla demokracji i wolności ojczyzny, dla siły i dobrobytu narodu chińskiego, prosimy, uszanujcie wolę ludu i powstrzymajcie się od użycia siły przeciwko pokojowym demonstrantom studenckim”.

Około 2:30 w nocy kilku robotników w pobliżu Pomnika pojawiło się z karabinem maszynowym, który zdobyli od żołnierzy, i poprzysięgło zemstę. Hou Dejian przekonał ich do oddania broni. Robotnicy przekazali również karabin szturmowy bez amunicji, który Liu Xiaobo roztrzaskał o marmurowe balustrady Pomnika.

O 3:30 nad ranem, za sugestią dwóch lekarzy z obozu Czerwonego Krzyża, Hou Dejian i Zhuo Tuo zgodzili się spróbować negocjować z żołnierzami. Pojechali karetką do północno-wschodniego narożnika placu i rozmawiali z Ji Xinguo, komisarzem politycznym 336. Pułku 38. Armii, który przekazał prośbę do dowództwa, które zgodziło się zapewnić studentom bezpieczne przejście na południowy wschód. Komisarz powiedział Hou: „byłoby to ogromne osiągnięcie, gdyby udało się panu przekonać studentów do opuszczenia placu”.

O 4:00 nad ranem światła na placu nagle zgasły, a rządowy megafon ogłosił: „Oczyszczanie placu rozpoczyna się teraz. Zgadzamy się na prośbę studentów o opuszczenie placu”. Studenci zaśpiewali Międzynarodówkę i przygotowali się na ostatni opór. Hou wrócił i poinformował przywódców studenckich o swoim porozumieniu z wojskiem.

O 4:30 nad ranem światła ponownie zapłonęły, a żołnierze zaczęli nacierać na Pomnik ze wszystkich stron.

Około 4:32 nad ranem Hou Dejian wziął megafon studentów i opowiedział o swoim spotkaniu z wojskiem. Wielu studentów, którzy po raz pierwszy dowiedzieli się o rozmowach, zareagowało gniewnie i oskarżyło go o tchórzostwo.

Żołnierze początkowo zatrzymali się około 10 metrów od studentów. Feng Congde wziął megafon i wyjaśnił, że nie ma już czasu na zwołanie zebrania. Zamiast tego głosowanie głosowe miało zdecydować o wspólnym działaniu grupy. Choć wyniki głosowania były niejednoznaczne, Feng powiedział, że „za” przeważyło. W ciągu kilku minut, około 4:35 nad ranem, oddział żołnierzy w mundurach maskujących wbiegł na Pomnik i zniszczył megafon studentów. Inni żołnierze bili i kopali dziesiątki studentów przy Pomniku, zabierając i niszcząc ich aparaty fotograficzne oraz sprzęt nagrywający. Oficer z megafonem zawołał: „lepiej odejdźcie, bo to się źle skończy”.

Około 5:10 nad ranem studenci zaczęli opuszczać Pomnik. Złapali się za ręce i pomaszerowali korytarzem na południowy wschód, choć niektórzy odeszli przez północ. Ci, którzy odmówili wyjścia, byli bici przez żołnierzy i zmuszani do dołączenia do odchodzącego pochodu.

Tuż po 6:00 rano 4 czerwca, gdy konwój studentów, którzy opuścili plac, szedł na zachód ścieżką rowerową wzdłuż Alei Chang'an z powrotem na kampus, trzy czołgi ścigały ich z placu, wystrzeliwując gaz łzawiący, a jeden wjechał w tłum, zabijając 11 studentów i raniąc wielu innych.

Po usunięciu studentów z placu żołnierzom nakazano oddać amunicję, po czym otrzymali krótką przerwę od 7:00 do 9:00 rano.

Rankiem 4 czerwca policja siłą rozpędziła demonstrację studencką odbywającą się na głównym placu Chengdu. W wyniku przemocy zginęło osiem osób, a setki zostały ranne.

Stłumienie protestów 4 czerwca oznaczało koniec okresu względnej wolności prasy w Chinach, a pracownicy mediów – zarówno zagraniczni, jak i krajowi – w następstwie rozprawy spotkali się z zaostrzonymi restrykcjami i karami. Relacje mediów państwowych bezpośrednio po wydarzeniach były przychylne studentom. W rezultacie wszyscy odpowiedzialni za nie zostali później usunięci ze swoich stanowisk.

W Szanghaju 5 czerwca studenci wyszli na ulice i ustawili blokady na głównych arteriach komunikacyjnych. Pracownicy fabryk również rozpoczęli strajk generalny i wyszli na ulice; zablokowano także ruch kolejowy. Wstrzymano również transport publiczny, co uniemożliwiło ludziom dotarcie do pracy.

5 czerwca stłumienie protestu zostało uwiecznione poza Chinami dzięki nagraniom wideo i fotografiom samotnego mężczyzny stojącego przed kolumną czołgów opuszczających Plac Tiananmen Aleją Chang'an. „Tank Man”, jak go nazwano, stał się jedną z najbardziej ikonicznych fotografii XX wieku. Gdy kierowca czołgu próbował go ominąć, „Tank Man” wszedł na drogę czołgu. Przez pewien czas stał wyzywająco przed czołgami, a następnie wspiął się na wieżyczkę czołgu prowadzącego, aby porozmawiać z żołnierzami w środku. Po powrocie na swoją pozycję przed czołgami, mężczyzna został odciągnięty na bok przez grupę ludzi.

The Tank man incident

Kontynuuj w Storyteller

7 czerwca studenci z głównych uniwersytetów w Szanghaju wtargnęli do różnych obiektów na kampusie, aby ustawić katafalki dla uczczenia pamięci zmarłych w Pekinie. Sytuację stopniowo opanowano bez użycia siły śmiertelnej.

Podobne sceny rozegrały się w Nankinie. 7 czerwca setki studentów zorganizowały blokadę na moście na rzece Jangcy w Nankinie oraz na moście kolejowym Zhongyangmen. Później tego samego dnia przekonano ich do ewakuacji bez incydentów, jednak następnego dnia powrócili, aby zająć główny dworzec kolejowy i mosty.

13 czerwca 1989 r. Pekińskie Biuro Bezpieczeństwa Publicznego wydało nakaz aresztowania 21 studentów, których zidentyfikowano jako przywódców protestu. Ci najbardziej poszukiwani przywódcy studenccy byli częścią Pekińskiej Federacji Autonomicznej Studentów, która była kluczową organizacją studencką podczas protestów na placu Tiananmen. Choć minęły dekady, lista najbardziej poszukiwanych nigdy nie została wycofana przez chiński rząd.

3 czerwca o godzinie 16:30 trzech członków stałego komitetu biura politycznego spotkało się z przywódcami wojskowymi, sekretarzem partii w Pekinie Li Ximingiem, burmistrzem Chenem Xitongiem oraz sekretarzem Rady Państwa Luo Ganem i sfinalizowało rozkaz wprowadzenia stanu wojennego.

Chen Xitong

Kontynuuj w Storyteller

Oszałamiający sukces marszu zmusił rząd do ustępstw i spotkania z przedstawicielami studentów. 29 kwietnia rzecznik Rady Państwa Yuan Mu spotkał się z wyznaczonymi przedstawicielami stowarzyszeń studenckich usankcjonowanych przez rząd. Choć podczas rozmów omówiono szeroki zakres kwestii, w tym incydent przy Bramie Xinhua i wolność prasy, osiągnięto niewiele merytorycznych rezultatów. Niezależni przywódcy studenccy, tacy jak Wuer Kaixi, odmówili udziału.

Wu'erkaixi

Kontynuuj w Storyteller