sob. sie 13, 985 do wt. lut 13, 1021
Egypt
Abū ʿAlī Manṣūr (13 sierpnia 985 – 13 lutego 1021), lepiej znany pod swoim imieniem panowania al-Ḥākim bi-Amr Allāh; dosłownie „Władca z rozkazu Boga”, był szóstym kalifem fatymidzkim i 16. imamem ismailickim (996–1021). Al-Hakim jest ważną postacią w wielu odłamach szyickiego islamu ismailickiego, takich jak licząca 15 milionów wyznawców wspólnota nizarzy, a także dla 2 milionów druzów z Lewantu.
Al-Ḥākim urodził się w czwartek, 3 rabi’ al-awwal w 985 roku (375 r. h.). Jego ojciec, kalif al-‘Azīz bil-Lāh, miał dwie żony. Jedną z nich była umm al-walad, znana jedynie pod tytułem as-Sayyidah al-‘Azīziyyah lub al-‘Azīzah (zm. 385/995).
Al-‘Azīzah jest uważana za matkę Sitt al-Mulk, jednej z najsłynniejszych kobiet w historii islamu, która miała burzliwe relacje ze swoim przyrodnim bratem al-Ḥākimem i być może doprowadziła do jego zamordowania. Niektórzy, jak kronikarz wypraw krzyżowych Wilhelm z Tyru, twierdzili, że al-‘Azīzah była również matką kalifa al-Ḥākima, choć większość historyków odrzuca tę tezę. Była chrześcijanką melkicką, której dwaj bracia zostali mianowani patriarchami Kościoła melkickiego przez kalifa al-‘Azīza. Różne źródła podają, że albo jeden z jej braci, albo jej ojciec został wysłany przez al-‘Azīza jako ambasador na Sycylię.
Ojciec al-Ḥākima zamierzał, aby eunuch Barjawan pełnił funkcję regenta, dopóki al-Ḥākim nie dorośnie do samodzielnych rządów. Ibn 'Ammar i kadi Muhammad ibn Nu'man mieli pomagać w opiece nad nowym kalifem. Zamiast tego al-Hasan ibn 'Ammar (przywódca Kutama) natychmiast przejął urząd wasīta („głównego ministra”) od 'Īsy ibn Nestoriusa. W tamtym czasie urząd sifāra („sekretarza stanu”) był również połączony z tym stanowiskiem. Ibn 'Ammar przyjął następnie tytuł Amīn ad-Dawla („ten, któremu ufa imperium”). Był to pierwszy raz, kiedy termin „imperium” został powiązany z państwem fatymidzkim.
W 1004 roku Al-Hakim wydał dekret, że chrześcijanie nie mogą już obchodzić Objawienia Pańskiego ani Wielkanocy.
W dziedzinie edukacji i nauki jednym z najważniejszych osiągnięć Hakima było założenie w 1005 roku Dar al-Alem (Domu Wiedzy) lub Dar al-Hikma (Domu Mądrości). W Dar al-Alem, wyposażonym w ogromną bibliotekę, nauczano szerokiego zakresu przedmiotów, od Koranu i hadisów po filozofię i astronomię. Dostęp do edukacji został udostępniony publicznie, a wielu fatymidzkich da'is otrzymało przynajmniej część swojego szkolenia w tej ważnej instytucji naukowej, która służyła ismailickiej da'wa (misji) aż do upadku dynastii fatymidzkiej.
Od 996 do 1006 roku, kiedy większość funkcji wykonawczych kalifa sprawowali jego doradcy, szyita al-Ḥākim „zachowywał się jak szyiccy kalifowie, których był następcą, wykazując wrogą postawę wobec sunnickich muzułmanów, podczas gdy stosunek do 'ludzi Księgi' – żydów i chrześcijan – był relatywnie tolerancyjny, w zamian za podatek dżizja.
Zniszczenie przez al-Ḥākima Bazyliki Grobu Świętego w 1009 roku.
Najbardziej rygorystycznym i konsekwentnym przeciwnikiem al-Ḥākima był kalifat Abbasydów w Bagdadzie, który dążył do powstrzymania wpływów ismailizmu. Ta rywalizacja doprowadziła do powstania Manifestu Bagdadzkiego w 1011 roku, w którym Abbasydzi twierdzili, że linia, którą reprezentował al-Ḥākim, nie wywodzi się w sposób prawowity od 'Alīego. Panowanie al-Ḥākima charakteryzowało się powszechnym niepokojem. Armia fatymidzka była nękana rywalizacją między dwiema przeciwstawnymi frakcjami: Turkami i Berberami.
Od 1007 do 1012 roku „panowała wyraźnie tolerancyjna postawa wobec sunnitów i mniejszy zapał do szyickiego islamu, podczas gdy stosunek do 'ludzi Księgi' był wrogi, najwyraźniej oburzony tym, co uważał za oszustwo praktykowane przez mnichów podczas „cudownego” Zstąpienia Świętego Ognia, obchodzonego corocznie w kościele podczas Wigilii Paschalnej. Kronikarz Yahia zauważył, że „oszczędzono tylko to, co było zbyt trudne do zburzenia”. Procesje zostały zakazane, a kilka lat później stwierdzono, że wszystkie klasztory i kościoły w Palestynie zostały zniszczone lub skonfiskowane. Dopiero w 1042 roku cesarz bizantyjski Konstantyn IX podjął się odbudowy Grobu Świętego za zgodą następcy Al-Hakima.
Al-Ḥākim ostatecznie pozwolił niechętnym konwertytom chrześcijańskim i żydowskim na islam powrócić do swojej wiary i odbudować zrujnowane miejsca kultu. Rzeczywiście, od 1012 do 1021 roku al-Ḥākim stał się bardziej tolerancyjny wobec żydów i chrześcijan, a wrogi wobec sunnitów. Jak na ironię, rozwinął szczególnie wrogą postawę wobec muzułmańskich szyitów. To właśnie w tym okresie, w 1017 roku, unikalna religia druzów zaczęła rozwijać się jako niezależna religia oparta na objawieniu (Kashf) al-Ḥākima jako boskiego.
W ostatnich latach swojego panowania Hakim wykazywał rosnącą skłonność do ascetyzmu i regularnie wycofywał się na medytacje. W nocy z 12 na 13 lutego 1021 roku, w wieku 35 lat, Hakim wyruszył w jedną ze swoich nocnych podróży na wzgórza Mokattam poza Kairem i nigdy nie wrócił. Poszukiwania pozwoliły odnaleźć jedynie jego osła i zakrwawione szaty. Zaginięcie pozostało tajemnicą, choć prawdopodobne jest, że jego siostra Sitt al-Mulk zaaranżowała jego zabójstwo, sprzeciwiając się jego nietolerancyjnej polityce. Następcą al-Ḥākima został jego młody syn Ali az-Zahir pod regencją Sitt al-Mulk.
