wt. sty 3, 1905 do pt. lut 3, 1961
California, U.S.
Anna May Wong (urodzona jako Wong Liu Tsong; 3 stycznia 1905 – 3 lutego 1961) była amerykańską aktorką, uważaną za pierwszą chińsko-amerykańską gwiazdę filmową Hollywood, a także pierwszą chińsko-amerykańską aktorkę, która zyskała międzynarodowe uznanie. Jej różnorodna kariera obejmowała kino nieme, dźwiękowe, telewizję, teatr i radio.
Dziadek Anny ze strony ojca, A Wong Wong, był kupcem, który posiadał dwa sklepy w Michigan Hills, rejonie wydobycia złota w hrabstwie Placer. Przybył z Chang On, wioski w pobliżu Taishan w prowincji Guangdong w Chinach, w 1853 roku.
Rodzice Wong byli Amerykanami chińskiego pochodzenia w drugim pokoleniu; jej dziadkowie ze strony matki i ojca mieszkali w USA co najmniej od 1855 roku.
Ojciec Anny powrócił do USA pod koniec lat 90. XIX wieku, a w 1901 roku, kontynuując wspieranie swojej rodziny w Chinach, poślubił drugą żonę, matkę Anny May. Starsza siostra Anny May, Lew Ying (Lulu), urodziła się pod koniec 1902 roku, a Anna May w 1905 roku; później urodziło się jeszcze pięcioro dzieci.
Anna May Wong urodziła się jako Wong Liu Tsong (Liu Tsong dosłownie oznacza „wierzbowy szron”) 3 stycznia 1905 roku przy Flower Street w Los Angeles, jedną przecznicę na północ od Chinatown, w zintegrowanej społeczności chińskich, irlandzkich, niemieckich i japońskich mieszkańców.
W 1910 roku rodzina przeprowadziła się do dzielnicy przy Figueroa Street, gdzie byli jedynymi Chińczykami na swojej ulicy, mieszkając głównie obok rodzin meksykańskich i wschodnioeuropejskich. Dwa wzgórza oddzielające ich nowy dom od Chinatown pomogły Wong zasymilować się z kulturą amerykańską.
W wieku 11 lat Wong wymyśliła swój pseudonim sceniczny Anna May Wong, łącząc swoje angielskie imię z nazwiskiem rodowym.
Wong pracowała w domu towarowym Ville de Paris w Hollywood, kiedy wytwórnia Metro Pictures potrzebowała 300 statystek do filmu Alli Nazimovej „The Red Lantern” (1919). Bez wiedzy ojca, przyjaciel rodziny mający kontakty w branży filmowej pomógł jej zdobyć nieujętą w napisach rolę statystki niosącej latarnię.
Wong przez kolejne dwa lata pracowała stale jako statystka w różnych filmach, w tym w produkcjach z Priscillą Dean i Colleen Moore. Będąc jeszcze uczennicą, Wong zachorowała na chorobę zdiagnozowaną jako pląsawica Sydenhama, przez co opuściła miesiące nauki w szkole. Była na skraju załamania emocjonalnego, gdy ojciec zabrał ją do praktyka tradycyjnej medycyny chińskiej. Zabiegi okazały się skuteczne, choć Wong później twierdziła, że miało to więcej wspólnego z jej niechęcią do tych metod.
Uznając za trudne godzenie nauki szkolnej ze swoją pasją, Wong rzuciła Los Angeles High School w 1921 roku, aby rozpocząć pełnoetatową karierę aktorską.
W 1921 roku Wong otrzymała swój pierwszy wpis w napisach końcowych za film „Bits of Life”, pierwszy film antologiczny, w którym zagrała żonę postaci granej przez Lona Chaneya, Toy Ling, w segmencie zatytułowanym „Hop”.
W wieku 17 lat Wong zagrała swoją pierwszą główną rolę we wczesnym dwukolorowym filmie Technicolor wytwórni Metro, „The Toll of the Sea”. Scenariusz autorstwa Frances Marion był luźno oparty na „Madame Butterfly”. Magazyn Variety wyróżnił Wong, chwaląc jej „niezwykle wyrafinowaną” grę aktorską.
W wieku 19 lat Wong otrzymała rolę drugoplanową intrygującej mongolskiej niewolnicy w filmie Douglasa Fairbanksa z 1924 roku „Złodziej z Bagdadu”. Grając stereotypową rolę „Dragon Lady”, jej krótkie występy na ekranie przyciągnęły uwagę zarówno publiczności, jak i krytyków.
W marcu 1924 roku, planując tworzenie filmów o chińskich mitach, podpisała umowę tworzącą Anna May Wong Productions; kiedy okazało się, że jej partner biznesowy stosuje nieuczciwe praktyki, Wong wytoczyła mu proces, a firma została rozwiązana.
Wong nadal otrzymywała egzotyczne role drugoplanowe, które wpisywały się w rosnący w kinie stereotyp „wampicy”. W dwóch filmach z 1924 roku zagrała rdzenne dziewczęta. W filmie „The Alaskan”, kręconym w plenerach na Terytorium Alaski, wcieliła się w Eskimoskę.
Wong wróciła do Los Angeles, aby zagrać rolę Księżniczki Tiger Lily w „Piotrusiu Panie”. Oba filmy zostały nakręcone przez operatora Jamesa Wonga Howe'a, ale „Piotruś Pan” odniósł większy sukces; był hitem sezonu świątecznego.
Wong została wyróżniona przez krytyków za rolę manipulującej orientalnej wampicy w filmie „Forty Winks”.
Na początku 1925 roku Wong dołączyła do grupy gwiazd seriali w trasie po obwodach wodewilowych; kiedy trasa okazała się porażką, Wong i reszta grupy wrócili do Hollywood.
W 1926 roku Wong wbiła pierwszy nit w konstrukcję Grauman's Chinese Theatre, dołączając do Normy Talmadge podczas ceremonii wmurowania kamienia węgielnego, choć nie została zaproszona do pozostawienia odcisków dłoni i stóp w cemencie.
W filmie „Mr. Wu” (1927) Wong zagrała rolę drugoplanową, ponieważ rosnąca cenzura wobec par mieszanych na ekranie kosztowała ją główną rolę. W filmie „The Crimson City”, wydanym w następnym roku, sytuacja się powtórzyła.
Wong zagrała w „The Silk Bouquet”. Przemianowany w 1927 roku na „The Dragon Horse”, film był jednym z pierwszych amerykańskich obrazów wyprodukowanych przy wsparciu chińskim, zapewnionym przez organizację Chinese Six Companies z San Francisco. Akcja filmu rozgrywała się w Chinach za czasów dynastii Ming i występowały w nim azjatyckie aktorki i aktorzy grający azjatyckie role.
Wong wciąż otrzymywała role drugoplanowe. Azjatyckie postacie kobiece w Hollywood oscylowały wokół dwóch stereotypowych biegunów: naiwnej i poświęcającej się „Butterfly” oraz przebiegłej i podstępnej „Dragon Lady”. W filmie Old San Francisco (1927), wyreżyserowanym przez Alana Croslanda dla Warner Brothers, Wong zagrała „Dragon Lady”, córkę gangstera.
Zmęczona byciem zaszufladkowaną i pomijaną przy obsadzaniu głównych ról azjatyckich na rzecz nieazjatyckich aktorek, Wong opuściła Hollywood w 1928 roku i udała się do Europy.
W Europie Wong stała się sensacją, występując w znaczących filmach, takich jak Schmutziges Geld (znany również jako Song and Show Life, 1928) oraz Großstadtschmetterling (Pavement Butterfly).
W Wiedniu zagrała tytułową rolę w operetce Tschun Tschi, mówiąc płynnie po niemiecku.
W 1929 roku Wong nakręciła swój ostatni film niemy, Piccadilly, pierwszy z pięciu angielskich filmów, w których zagrała główną rolę. Film wywołał sensację w Wielkiej Brytanii.
Podczas pobytu w Niemczech Wong została nierozłączną przyjaciółką reżyserki Leni Riefenstahl. Jej bliskie relacje z wieloma kobietami przez całe życie, w tym z Marlene Dietrich i Cecil Cunningham, prowadziły do plotek o lesbijstwie, co zaszkodziło jej reputacji publicznej.
Pierwszym filmem dźwiękowym Wong był The Flame of Love (1930), który nagrała w języku francuskim, angielskim i niemieckim. Choć występ Wong – zwłaszcza jej biegłość w posługiwaniu się trzema językami – został doceniony, wszystkie trzy wersje filmu otrzymały negatywne recenzje.
W latach 30. amerykańskie studia poszukiwały świeżych europejskich talentów. Jak na ironię, Wong przykuła ich uwagę i w 1930 roku otrzymała kontrakt z Paramount Studios.
W listopadzie 1930 roku matka Wong została potrącona i zabita przez samochód przed domem przy Figueroa Street.
W latach 30. popularność powieści Pearl Buck, zwłaszcza The Good Earth, a także rosnąca sympatia Amerykanów dla Chin w ich zmaganiach z japońskim imperializmem, otworzyły możliwości dla bardziej pozytywnych ról chińskich w amerykańskich filmach.
Dzięki obietnicy występu w filmie Josefa von Sternberga, Wong przyjęła kolejną stereotypową rolę – tytułowej mściwej córki Fu Manchu w filmie Daughter of the Dragon (1931).
Wong zaczęła wykorzystywać swoją nowo zdobytą sławę do wygłaszania oświadczeń politycznych: pod koniec 1931 roku napisała na przykład ostrą krytykę incydentu mukdeńskiego i późniejszej inwazji Japonii na Mandżurię.
Wong wystąpiła u boku Marlene Dietrich jako poświęcająca się kurtyzana w filmie Sternberga Shanghai Express.
Uniwersytet Pekiński przyznał aktorce doktorat honoris causa w 1932 roku.
Po sukcesie w Europie i znaczącej roli w Shanghai Express, kariera Wong w Hollywood powróciła do dawnego schematu. Z powodu przepisów Hays Code dotyczących zakazu związków międzyrasowych, pominięto ją przy obsadzaniu głównej roli kobiecej w The Son-Daughter na rzecz Helen Hayes.
Wong stała się również bardziej wyrazista w swoim orędownictwie na rzecz spraw chińsko-amerykańskich i lepszych ról filmowych. W wywiadzie dla Film Weekly z 1933 roku zatytułowanym „I Protest” („Protestuję”), Wong skrytykowała negatywne stereotypy w Daughter of the Dragon, mówiąc: „Dlaczego to zawsze Chińczyk na ekranie jest czarnym charakterem? I to tak prymitywnym – morderczym, zdradzieckim, żmiją w trawie! Nie jesteśmy tacy. Jak moglibyśmy być, z cywilizacją, która jest o tyle starsza od Zachodu?”
Rodzina pozostała w domu do 1934 roku, kiedy to ojciec Wong powrócił do swojego rodzinnego miasta w Chinach wraz z młodszymi braćmi i siostrą Anny May.
W 1934 roku Mayfair Mannequin Society of New York uznało ją za „najlepiej ubraną kobietę na świecie”.
Film Wong Java Head (1934), choć powszechnie uważany za mniej znaczący, był jedynym, w którym Wong pocałowała głównego bohatera, swojego filmowego białego męża. Biograf Wong, Graham Russell Hodges, skomentował, że może to być powód, dla którego film pozostał jednym z osobistych ulubieńców Wong.
Wong powróciła do Wielkiej Brytanii, gdzie pozostała przez prawie trzy lata. Oprócz występu w czterech filmach, odbyła tournée po Szkocji i Irlandii w ramach programu wodewilowego. W 1935 roku wystąpiła również w programie Srebrnego Jubileuszu króla Jerzego.
Wong powróciła do USA w czerwcu 1935 roku z zamiarem zdobycia roli O-lan, głównej postaci kobiecej w filmowej wersji The Good Earth wytwórni MGM. Od czasu publikacji książki w 1931 roku Wong dawała do zrozumienia, że pragnie zagrać O-lan w ekranizacji; już w 1933 roku gazety z Los Angeles wskazywały Wong jako najlepszą kandydatkę do tej roli.
Wyruszając w podróż w styczniu 1936 roku, Wong opisała swoje doświadczenia w serii artykułów wydrukowanych w amerykańskich gazetach, takich jak New York Herald Tribune, Los Angeles Examiner, Los Angeles Times oraz Photoplay.
W przeciwieństwie do zwyczajowego oficjalnego potępienia ról filmowych Wong przez stronę chińską, chiński konsul w Los Angeles wyraził zgodę na ostateczne scenariusze dwóch z tych filmów: Daughter of Shanghai (1937) oraz King of Chinatown (1939).
W październiku 1937 roku prasa donosiła o plotkach, jakoby Wong planowała poślubić swojego partnera z tego filmu, przyjaciela z dzieciństwa i koreańsko-amerykańskiego aktora Philipa Ahna. Wong odpowiedziała: „To byłoby jak poślubienie własnego brata”.
Bosley Crowther nie był tak łaskawy dla filmu Dangerous to Know (1938), który nazwał „drugorzędnym melodramatem, ledwie wartym talentu jego na ogół zdolnej obsady”.
W 1938 roku magazyn Look nazwał ją „najpiękniejszą Chinką na świecie”.
W 1938 roku, po wyprzedaniu swoich kostiumów filmowych i przekazaniu pieniędzy na pomoc dla Chin, Chinese Benevolent Association of California uhonorowało Wong za jej pracę na rzecz chińskich uchodźców.
Zmęczona negatywnym szufladkowaniem, które towarzyszyło jej przez całą amerykańską karierę, Wong odwiedziła Australię na ponad trzy miesiące w 1939 roku. Była tam główną atrakcją wodewilu zatytułowanego „Highlights from Hollywood” w Tivoli Theatre w Melbourne.
Wong kilkakrotnie występowała w radiu, w tym w 1939 roku w roli „Peony” w słuchowisku „The Patriot” autorstwa Pearl Buck, wyemitowanym w ramach audycji Orsona Wellesa „The Campbell Playhouse”.
W latach 1939–1942 Wong nakręciła niewiele filmów, angażując się zamiast tego w wydarzenia i występy wspierające chińską walkę z Japonią.
W 1941 roku Wong uczestniczyła w kilku wydarzeniach towarzyskich w Mission Inn w Riverside w Kalifornii.
Dochód z przedmowy, którą napisała w 1942 roku do książki kucharskiej zatytułowanej „New Chinese Recipes”, jednej z pierwszych chińskich książek kucharskich, również został przekazany na rzecz United China Relief.
Wong zagrała w filmach „Bombs over Burma” (1942) i „Lady from Chungking” (1942), będących antyjapońską propagandą stworzoną przez niskobudżetowe studio Producers Releasing Corporation. Swoje wynagrodzenie za oba filmy przekazała na rzecz United China Relief.
W późniejszym okresie życia Wong inwestowała w nieruchomości i posiadała szereg obiektów w Hollywood. Przekształciła swój dom przy San Vicente Boulevard w Santa Monica w cztery mieszkania, które nazwała „Moongate Apartments”. Pełniła funkcję zarządcy budynku od końca lat 40. do 1956 roku, kiedy to zamieszkała ze swoim bratem Richardem przy 21st Place w Santa Monica.
Po sześcioletniej nieobecności Wong powróciła do filmu w tym samym roku, grając niewielką rolę w filmie klasy B zatytułowanym „Impact”.
W 1949 roku ojciec Wong zmarł w Los Angeles w wieku 91 lat.
Od 27 sierpnia do 21 listopada 1951 roku Wong występowała w serialu detektywistycznym napisanym specjalnie dla niej – produkcji sieci DuMont Television Network zatytułowanej „The Gallery of Madame Liu-Tsong”, w której zagrała tytułową rolę wykorzystującą jej prawdziwe imię.
Jako demokratka, Wong wspierała kampanię Adlaia Stevensona podczas wyborów prezydenckich w 1952 roku.
Zdrowie Wong zaczęło się pogarszać. Pod koniec 1953 roku doznała krwotoku wewnętrznego, który jej brat przypisywał początkom menopauzy, ciągłemu nadużywaniu alkoholu oraz problemom finansowym.
Wong występowała również gościnnie w serialach telewizyjnych, takich jak „Adventures in Paradise”, „The Barbara Stanwyck Show” oraz „The Life and Legend of Wyatt Earp”.
W 1956 roku Wong poprowadziła jeden z pierwszych amerykańskich filmów dokumentalnych o Chinach, w całości narratowany przez Amerykankę chińskiego pochodzenia. Wyemitowany w ramach serii podróżniczej ABC „Bold Journey”, program składał się z materiałów filmowych z jej podróży do Chin w 1936 roku.
Za swój wkład w przemysł filmowy Anna May Wong otrzymała gwiazdę przy 1708 Vine Street podczas inauguracji Hollywoodzkiej Alei Sław w 1960 roku.
W 1960 roku Wong powróciła do filmu w „Portrait in Black”, w którym wystąpiła Lana Turner. Nadal była szufladkowana, a jedna z notek prasowych tłumaczyła jej długą nieobecność w filmach rzekomym przysłowiem, które miał jej przekazać ojciec: „Nie daj się zbyt często fotografować, bo stracisz duszę” – cytat ten był później zamieszczany w wielu jej nekrologach.
3 lutego 1961 roku, w wieku 56 lat, Anna zmarła na zawał serca podczas snu w swoim domu w Santa Monica, dwa dni po swoim ostatnim występie na ekranie w programie telewizyjnym „The Barbara Stanwyck Show”.
W 2016 roku powieściopisarz Peter Ho Davies opublikował „The Fortunes”, sagę o doświadczeniach Amerykanów chińskiego pochodzenia, skupioną wokół czterech postaci, z których jedną jest fikcyjna Anna May Wong, przedstawiona od dzieciństwa aż do śmierci. W rozmowie opublikowanej w wydaniu w miękkiej oprawie z 2017 roku Davies opisał swoją powieść jako badanie chińsko-amerykańskiego dążenia do autentyczności – trzeciej drogi bycia Amerykaninem chińskiego pochodzenia – gdzie Anna May Wong stanowi ikoniczny przykład tej walki.
22 stycznia 2020 roku Google Doodle uhonorowało Wong, upamiętniając 97. rocznicę dnia, w którym film „The Toll of the Sea” wszedł do ogólnej dystrybucji.
