śr. maj 27, 1964 do Teraz
Colombia
Konflikt w Kolumbii rozpoczął się w połowie lat 60. XX wieku i jest asymetryczną wojną o niskim natężeniu toczoną między rządem Kolumbii, grupami paramilitarnymi, syndykatami przestępczymi i komunistycznymi partyzantkami, takimi jak Rewolucyjne Siły Zbrojne Kolumbii (FARC) oraz Armia Wyzwolenia Narodowego (ELN), walczącymi ze sobą o zwiększenie swoich wpływów na terytorium Kolumbii. Najważniejszymi międzynarodowymi uczestnikami konfliktu w Kolumbii są korporacje międzynarodowe oraz rząd Stanów Zjednoczonych.
W 1948 roku zabójstwo populisty Jorge Eliécera Gaitána radykalnie zaostrzyło konflikt zbrojny. Doprowadziło to do Bogotazo, miejskich zamieszek, w których zginęło ponad 4000 osób, a następnie do dziesięciu lat nieustającej wojny na obszarach wiejskich między członkami Kolumbijskiej Partii Liberalnej a Kolumbijską Partią Konserwatywną. Okres ten, znany jako La Violencia („Przemoc”), pochłonął życie ponad 200 000 osób na wsi.
W październiku 1959 roku Stany Zjednoczone wysłały „Specjalny Zespół Badawczy”, złożony z ekspertów ds. walki z partyzantką, w celu zbadania sytuacji bezpieczeństwa wewnętrznego Kolumbii.
W lutym 1962 roku elitarny zespół amerykańskich sił specjalnych z Fort Bragg, pod dowództwem generała Williama P. Yarborougha z Centrum Wojny Specjalnej, odwiedził Kolumbię w ramach drugiej misji rozpoznawczej.
Na początku lat 60. jednostki armii kolumbijskiej lojalne wobec Frontu Narodowego zaczęły atakować społeczności chłopskie. Działo się to w całej Kolumbii, ponieważ armia kolumbijska uważała te społeczności za enklawy bandytów i komunistów. To właśnie atak na społeczność Marquetalia w 1964 roku stał się motywacją do późniejszego utworzenia FARC.
Do 1974 roku kolejne wyzwanie dla autorytetu i legitymacji państwa nadeszło ze strony Ruchu 19 Kwietnia (M-19), co doprowadziło do nowej fazy konfliktu. M-19 był grupą partyzancką o charakterze głównie miejskim, założoną w odpowiedzi na fałszerstwa wyborcze podczas ostatnich wyborów Frontu Narodowego, w których zwyciężył Misael Pastrana Borrero (1970–1974), oraz na wymuszone usunięcie byłego prezydenta Gustavo Rojasa Pinilli.
Relacje między partyzantami a nowo wzbogaconymi baronami narkotykowymi były wzajemnie napięte, co prowadziło do licznych incydentów. Ostatecznie porwania członków rodzin karteli narkotykowych przez partyzantów doprowadziły do utworzenia w 1981 roku szwadronu śmierci Muerte a Secuestradores (MAS) („Śmierć Porywaczom”).
Presja ze strony rządu USA i krytycznych sektorów kolumbijskiego społeczeństwa spotkała się z dalszą przemocą, gdy Kartel z Medellín i jego płatni zabójcy przekupywali lub mordowali licznych urzędników państwowych, polityków i inne osoby, które stały im na drodze, wspierając ekstradycję obywateli Kolumbii do USA. Ofiarą przemocy kartelu padł m.in. minister sprawiedliwości Rodrigo Lara Bonilla, zamordowany w 1984 roku, co skłoniło administrację Betancura do bezpośredniego przeciwstawienia się baronom narkotykowym.
Pierwsze wynegocjowane zawieszenie broni z M-19 zakończyło się, gdy partyzanci wznowili walki w 1985 roku, twierdząc, że rozejm nie był w pełni przestrzegany przez oficjalne siły bezpieczeństwa, wskazując na groźby i ataki wobec swoich członków oraz kwestionując rzeczywistą wolę rządu do realizacji jakichkolwiek porozumień.
Administracja Betancura z kolei kwestionowała działania M-19 i jego zaangażowanie w proces pokojowy, kontynuując jednocześnie negocjacje z FARC, co doprowadziło do powstania Unii Patriotycznej (Unión Patriótica) – UP, legalnej i jawnej organizacji politycznej.
6 listopada 1985 roku M-19 dokonał szturmu na Pałac Sprawiedliwości w Kolumbii i wziął sędziów Sądu Najwyższego jako zakładników, zamierzając postawić prezydenta Betancura przed sądem. W wyniku wymiany ognia, która nastąpiła po reakcji wojska, zginęło około 120 osób, w tym większość partyzantów, kilku wysokich rangą dowódców oraz 12 sędziów Sądu Najwyższego. Obie strony obwiniały się nawzajem za ten wynik. Wydarzenie to oznaczało koniec procesu pokojowego Betancura.
W czerwcu 1987 roku zawieszenie broni między FARC a rządem Kolumbii formalnie upadło po tym, jak partyzanci zaatakowali jednostkę wojskową w dżunglach Caquetá.
W październiku 1987 roku kandydat UP na prezydenta w 1986 roku, Jaime Pardo Leal, został zamordowany w trakcie fali przemocy, która doprowadziła do śmierci tysięcy członków jego partii z rąk szwadronów śmierci. Według Pecáuta, wśród zabójców byli członkowie wojska i klasy politycznej, którzy sprzeciwiali się procesowi pokojowemu Belisario Betancura i uważali UP za niewiele więcej niż „fasadę” dla FARC, a także handlarze narkotyków i właściciele ziemscy, którzy byli również zaangażowani w tworzenie grup paramilitarnych.
M-19 i kilka mniejszych grup partyzanckich zostały skutecznie włączone w proces pokojowy na przełomie lat 80. i 90., co zakończyło się wyborami do Konstytuanty Kolumbii, która opracowała nową konstytucję, wchodzącą w życie w 1991 roku.
Działalność paramilitarna nasiliła się, zarówno w sposób legalny, jak i nielegalny. Utworzenie legalnych grup samoobrony i wywiadu CONVIVIR zostało zatwierdzone przez Kongres i administrację Sampera w 1994 roku.
W połowie 1996 roku obywatelski ruch protestacyjny, składający się z około 200 000 plantatorów koki z Putumayo i części Cauca, rozpoczął marsz przeciwko rządowi Kolumbii, aby odrzucić jego politykę walki z narkotykami, w tym fumigację oraz ogłoszenie specjalnych stref bezpieczeństwa w niektórych departamentach.
W Las Delicias w departamencie Caquetá pięć frontów FARC (około 400 partyzantów) rozpoznało luki w wywiadzie bazy armii kolumbijskiej i wykorzystało je, by zdobyć ją 30 sierpnia 1996 roku, zabijając 34 żołnierzy, raniąc 17 i biorąc około 60 do niewoli.
W przeszłości rząd Kolumbii rozmieścił miny przeciwpiechotne wokół 34 baz wojskowych w celu ochrony kluczowej infrastruktury, ale w 1997 roku wyrzekł się ich użycia.
Członkowie grup CONVIVIR byli oskarżani przez liczne organizacje praw człowieka o popełnianie wielu nadużyć wobec ludności cywilnej. Grupy te zostały pozbawione wsparcia prawnego po decyzji kolumbijskiego Trybunału Konstytucyjnego z 1997 roku, która ograniczyła wiele ich prerogatyw i zażądała ściślejszego nadzoru.
W kwietniu 1997 roku istniejące wcześniej siły paramilitarne oraz kilku byłych członków CONVIVIR połączyło się, tworząc AUC (Zjednoczone Siły Samoobrony Kolumbii), dużą milicję paramilitarną ściśle powiązaną z handlem narkotykami, która przeprowadzała ataki na grupy rebeliantów FARC i ELN, a także na cywilów, począwszy od masakry w Mapiripán w 1997 roku.
Administracja Sampera zareagowała na ataki FARC, kontaktując się z partyzantami w celu wynegocjowania uwolnienia części lub wszystkich zakładników przetrzymywanych przez FARC, co doprowadziło do tymczasowej demilitaryzacji gminy Cartagena del Chairá w departamencie Caquetá w lipcu 1997 roku oraz jednostronnego uwolnienia 70 żołnierzy, co spotkało się ze sprzeciwem dowództwa kolumbijskiej armii. Inne kontakty między partyzantami a rządem, jak również z przedstawicielami sektorów religijnych i gospodarczych, trwały przez cały rok 1997 i 1998.
Kolejny znaczący atak miał miejsce w El Billar w departamencie Caquetá 2 marca 1998 roku, gdzie patrolujący teren batalion antypartyzancki armii kolumbijskiej poniósł śmierć 62 żołnierzy, a około 43 zostało schwytanych.
7 sierpnia 1998 roku Andrés Pastrana Arango został zaprzysiężony na prezydenta Kolumbii. Jako członek Partii Konserwatywnej, Pastrana pokonał kandydata Partii Liberalnej Horacio Serpę w drugiej turze wyborów, która charakteryzowała się wysoką frekwencją i niewielkimi niepokojami politycznymi. Program nowego prezydenta opierał się na zobowiązaniu do pokojowego rozwiązania długotrwałego konfliktu wewnętrznego w Kolumbii oraz pełnej współpracy ze Stanami Zjednoczonymi w zwalczaniu handlu nielegalnymi narkotykami.
W lipcu 1999 roku kolumbijskie siły zbrojne zaatakowały miasto Puerto Lleras w Kolumbii, gdzie stacjonowali rebelianci FARC. Używając dostarczonych przez USA samolotów i sprzętu oraz wspierane logistycznie przez USA, siły rządowe Kolumbii ostrzeliwały i bombardowały miasto przez ponad 72 godziny.
W 2001 roku największa wspierana przez rząd grupa paramilitarna, AUC, która była powiązana z handlem narkotykami i atakami na cywilów, została dodana do listy zagranicznych organizacji terrorystycznych Departamentu Stanu USA, a wkrótce potem w ślad za tym poszły Unia Europejska i Kanada.
17 stycznia 2002 roku prawicowe bojówki paramilitarne wkroczyły do wioski Chengue i podzieliły mieszkańców na dwie grupy. Następnie przechodzili od osoby do osoby w jednej z grup, miażdżąc głowy młotami i kamieniami, zabijając 24 osoby, podczas gdy kolumbijskie wojsko przyglądało się temu bezczynnie. Dwa inne ciała odkryto później w płytkim grobie. Odchodząc, bojówkarze podpalili wioskę.
Władze kolumbijskie wskazały, że chłopiec pasujący do opisu Emmanuela został w czerwcu 2005 roku zabrany do szpitala w San José del Guaviare. Dziecko było w złym stanie; jedna z jego rąk była zraniona, cierpiało na poważne niedożywienie oraz choroby powszechnie występujące w dżungli. Po ewidentnym znęcaniu się nad nim, chłopiec został później wysłany do domu dziecka w Bogocie, a w celu potwierdzenia jego tożsamości zapowiedziano przeprowadzenie testów DNA.
Począwszy od 2004 roku rozpoczęto proces rozbrojenia kolumbijskich grup paramilitarnych (zwłaszcza AUC), który został zakończony 12 kwietnia 2006 roku, kiedy 1700 bojowników oddało broń w mieście Casibare.
W maju 2006 roku wybory prezydenckie w Kolumbii zakończyły się reelekcją Uribe z historycznym wynikiem 62% głosów w pierwszej turze, za nim uplasował się lewicowy kandydat Carlos Gaviria z 22% oraz Horacio Serpa.
28 czerwca 2007 roku FARC nagle poinformowało o śmierci 11 z 12 porwanych deputowanych prowincjonalnych z departamentu Valle del Cauca. Rząd Kolumbii oskarżył FARC o egzekucję zakładników i stwierdził, że siły rządowe nie podejmowały żadnych prób ratunkowych. FARC twierdziło, że do śmierci doszło podczas wymiany ognia po ataku na jeden z ich obozów przez „niezidentyfikowaną grupę wojskową”.
Pod koniec 2007 roku FARC zgodziło się uwolnić byłą senator Consuelo González, polityk Clarę Rojas oraz jej syna Emmanuela, urodzonego w niewoli po związku z jednym z jej porywaczy. Operacja Emmanuel została zaproponowana i zorganizowana przez prezydenta Wenezueli Hugo Cháveza za zgodą rządu kolumbijskiego. Misję zatwierdzono 26 grudnia. Jednak 31 grudnia FARC ogłosiło, że uwolnienie zakładników zostało opóźnione z powodu operacji wojskowych Kolumbii. W tym samym czasie prezydent Kolumbii Álvaro Uribe wskazał, że FARC nie uwolniło trojga zakładników, ponieważ Emmanuel może nie znajdować się już w ich rękach. Dwóch bojowników FARC zostało wziętych do niewoli.
4 stycznia 2008 roku rząd kolumbijski ujawnił wyniki testu mitochondrialnego DNA, porównującego DNA dziecka z DNA jego potencjalnej babki, Clary de Rojas. Poinformowano, że istnieje bardzo wysokie prawdopodobieństwo, iż chłopiec rzeczywiście należy do rodziny Rojas. Tego samego dnia FARC wydało komunikat, w którym przyznali, że Emmanuel został zabrany do Bogoty i „pozostawiony pod opieką uczciwych osób” ze względów bezpieczeństwa do czasu wymiany humanitarnej. Grupa oskarżyła prezydenta Uribe o „porwanie” dziecka w celu sabotowania jego uwolnienia.
10 stycznia 2008 roku FARC uwolniło Rojas i Gonzalez za pośrednictwem komisji humanitarnej kierowanej przez Międzynarodowy Komitet Czerwonego Krzyża.
13 stycznia 2008 roku prezydent Wenezueli Hugo Chávez wyraził dezaprobatę wobec strategii walki zbrojnej i porwań stosowanej przez FARC, mówiąc: „Nie zgadzam się na porwania i nie zgadzam się na walkę zbrojną”.
W lutym 2008 roku FARC uwolniło czterech zakładników politycznych „w geście dobrej woli” wobec Cháveza, który wynegocjował porozumienie i wysłał wenezuelskie śmigłowce z logo Czerwonego Krzyża w kolumbijską dżunglę, aby odebrać uwolnionych zakładników.
1 marca 2008 roku kolumbijskie siły zbrojne przeprowadziły operację wojskową 1,8 kilometra w głąb Ekwadoru na pozycję FARC, zabijając 24 osoby, w tym Raúla Reyesa, członka Centralnego Dowództwa FARC. Doprowadziło to do andyjskiego kryzysu dyplomatycznego w 2008 roku między Kolumbią a prezydentem Ekwadoru Rafaelem Correą, wspieranym przez prezydenta Wenezueli Hugo Cháveza.
3 marca Iván Ríos, również członek Centralnego Dowództwa FARC, został zabity przez swojego szefa ochrony „Rojasa”. Tylko w marcu 2008 roku FARC straciło 3 członków swojego Sekretariatu, w tym swojego założyciela.
W maju 2008 roku tuzin uwięzionych przywódców paramilitarnych zostało poddanych ekstradycji do Stanów Zjednoczonych pod zarzutami związanymi z narkotykami.
24 maja 2008 roku kolumbijski magazyn Revista Semana opublikował wywiad z kolumbijskim ministrem obrony Juanem Manuelem Santosem, w którym Santos wspomina o śmierci Manuela Marulandy Véleza. Wiadomość została potwierdzona przez dowódcę FARC 'Timochenko' w wenezuelskiej stacji telewizyjnej Telesur 25 maja 2008 roku. 'Timochenko' ogłosił, że nowym głównodowodzącym jest 'Alfonso Cano'.
2 lipca 2008 roku kolumbijskie siły zbrojne rozpoczęły operację Jaque, która doprowadziła do uwolnienia 15 zakładników politycznych, w tym byłej kandydatki na prezydenta Kolumbii Íngrid Betancourt, Marca Gonsalvesa, Thomasa Howesa i Keitha Stansella – trzech amerykańskich kontrahentów wojskowych zatrudnionych przez Northrop Grumman oraz 11 kolumbijskich wojskowych i policjantów. Aresztowano dwóch członków FARC. Ten podstęp wobec FARC został przedstawiony przez rząd kolumbijski jako dowód na to, że organizacja partyzancka i jej wpływy słabną.
26 października 2008 roku, po 8 latach niewoli, były kongresmen Óscar Tulio Lizcano uciekł z pomocą rebelianta FARC, którego przekonał do ucieczki razem z nim.
W lutym 2009 roku partyzantka uwolniła 6 zakładników w geście humanitarnym.
W marcu partyzantka uwolniła szwedzkiego zakładnika Erika Rolanda Larssona.
W kwietniu 2009 roku kolumbijskie siły zbrojne rozpoczęły „Strategiczny Skok” (Strategic Leap), ofensywę na obszarach przygranicznych, gdzie siły FARC wciąż mają silną obecność wojskową, zwłaszcza w Arauca, w pobliżu granicy z Wenezuelą.
W listopadzie 2009 roku dziewięciu kolumbijskich żołnierzy zginęło, gdy ich posterunek został zaatakowany przez rebeliantów FARC w południowo-zachodniej części kraju.
22 grudnia 2009 roku rebelianci FARC napadli na dom gubernatora prowincji Luisa Francisco Cuéllara, zabijając jednego policjanta i raniąc dwóch. Cuellar został znaleziony martwy następnego dnia.
1 stycznia 2010 roku osiemnastu rebeliantów FARC zginęło, gdy Kolumbijskie Siły Powietrzne zbombardowały obóz w dżungli w południowej Kolumbii. Kolumbijskie oddziały elitarnej Grupy Zadaniowej Omega następnie szturmowały obóz, chwytając piętnastu rebeliantów FARC, a także 25 karabinów, materiały wojenne, materiały wybuchowe i informacje, które przekazano wywiadowi wojskowemu. W południowo-zachodniej Kolumbii rebelianci FARC urządzili zasadzkę na patrol wojskowy, zabijając żołnierza. Wojska następnie wymieniły ogień z rebeliantami. Podczas walki nastolatek zginął w krzyżowym ogniu.
Kiedy Juan Manuel Santos został wybrany na prezydenta w sierpniu 2010 roku, obiecał „kontynuować zbrojną ofensywę” przeciwko ruchom rebelianckim. W miesiącu po jego zaprzysiężeniu FARC i ELN zabiły około 50 żołnierzy i policjantów w atakach w całej Kolumbii.
We wrześniu 2010 roku zginął zastępca dowódcy FARC, Mono Jojoy. Pod koniec 2010 roku stało się jasne, że „neo-paramilitarne grupy”, określane przez rząd jako „grupy przestępcze” (BACRIM), stały się rosnącym zagrożeniem dla bezpieczeństwa narodowego, a brutalne ugrupowania, takie jak Los Rastrojos i Aguilas Negras, przejęły kontrolę nad znacznymi obszarami kolumbijskiej prowincji.
W 2011 roku Kongres Kolumbii wydał oświadczenie, w którym stwierdził, że FARC posiada „silną obecność” w około jednej trzeciej terytorium Kolumbii, a ich ataki na siły bezpieczeństwa „nadal nasilały się” w ciągu 2010 i 2011 roku.
W 2012 roku kolumbijskie wojsko rozpoczęło plan wojenny Espada de Honor, agresywną strategię antypartyzancką, której celem było zniszczenie struktur FARC, osłabiając je zarówno militarnie, jak i finansowo. Plan wymierzony był w przywództwo FARC i koncentrował się na wyeliminowaniu 15 najpotężniejszych frontów gospodarczych i wojskowych.
20 lipca 2013 roku, w czasie gdy rozmowy pokojowe czyniły postępy, dwa ataki rebeliantów na pozycje rządowe doprowadziły do śmierci 19 żołnierzy oraz nieokreślonej liczby bojowników. Był to najbardziej krwawy dzień od rozpoczęcia rozmów pokojowych w listopadzie 2012 roku.
W grudniu 2013 roku dziennik The Washington Post ujawnił tajny program CIA, rozpoczęty na początku XXI wieku, który zapewniał rządowi Kolumbii dane wywiadowcze oraz systemy naprowadzania GPS dla inteligentnych bomb.
15 grudnia 2014 roku 9 partyzantów FARC zginęło w wyniku nalotów przeprowadzonych przez kolumbijskie siły powietrzne w prowincji Meta.
W marcu 2015 roku FARC ogłosiło, że rozpocznie humanitarne rozminowywanie w wybranych częściach Kolumbii.
22 maja 2015 roku FARC zawiesiło rozejm po tym, jak 26 jego bojowników zginęło w rządowej ofensywie powietrzno-lądowej.
22 czerwca 2015 roku śmigłowiec Black Hawk kolumbijskiej armii został zniszczony podczas lądowania na polu minowym podłożonym przez FARC: czterech żołnierzy zginęło, a sześciu zostało rannych.
23 czerwca 2016 roku rząd Kolumbii i FARC uzgodniły zawieszenie broni.
„Ostateczne, pełne i definitywne porozumienie” zostało uzgodnione 24 sierpnia 2016 roku. Porozumienie to nie obejmuje ELN.
2 października 2016 roku wyniki referendum w sprawie poparcia porozumienia pokojowego wykazały, że 50,2% głosujących było przeciwko porozumieniu, podczas gdy 49,8% było za.
W październiku 2016 roku prezydent Juan Manuel Santos otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla za swoje zdecydowane wysiłki na rzecz zakończenia trwającej ponad 50 lat wojny w kraju.
Rząd Kolumbii i FARC podpisały 24 listopada zrewidowane porozumienie pokojowe, które miało zostać przedłożone Kongresowi do zatwierdzenia. Izba Reprezentantów jednogłośnie zatwierdziła plan 30 listopada, dzień po tym, jak Senat również udzielił swojego poparcia.
Dysydenci FARC to grupa wywodząca się z Rewolucyjnych Sił Zbrojnych Kolumbii, która odmówiła złożenia broni po wejściu w życie traktatu pokojowego między FARC a rządem w 2016 roku. 15 lipca 2018 roku rządy Kolumbii i Peru rozpoczęły wspólne działania wojskowe znane jako operacja Armagedon, mające na celu zwalczanie dysydentów FARC. Peru wprowadziło 60-dniowy stan wyjątkowy w prowincji Putumayo, obszarze graniczącym zarówno z Kolumbią, jak i Ekwadorem. Już pierwszego dnia operacji aresztowano ponad 50 osób i zlikwidowano cztery laboratoria kokainy. Grupa próbowała rekrutować lokalnych mieszkańców w prowincji Putumayo w Peru, aby wsparli ich sprawę.
25 kwietnia aresztowano wysokiego rangą przywódcę Kartelu Zatoki (Clan del Golfo), Gustavo Adolfo Álvareza Télleza, który był jednym z najbardziej poszukiwanych baronów narkotykowych w Kolumbii, a za jego schwytanie wyznaczono nagrodę w wysokości do 580 milionów pesos. Został ujęty w swojej luksusowej posiadłości w Cereté podczas imprezy odbywającej się w czasie kwarantanny w trakcie pandemii COVID-19. Álvarez był opisywany jako „mózg” kartelu i w tym momencie miał już przejąć kontrolę nad operacjami kartelu na Karaibach.
26 czerwca potwierdzono, że Clan del Golfo i dysydenci FARC znajdują się w bezpośrednim konflikcie zbrojnym w północnej Antioquii, znanym jako operacja Mil. Klan Zatoki, który wysłał 1000 swoich paramilitarnych bojowników z Urabá, południowej Córdoby i Chocó, ma nadzieję usunąć dysydentów FARC z północnej Antioquii i przejąć kontrolę nad całą gminą Ituango.
