czw. gru 19, 1946 do wt. lip 20, 1954
French Indochina (Vietnam)
I wojna indochińska (we Francji znana powszechnie jako wojna indochińska, a w Wietnamie jako wojna oporu przeciwko Francuzom) rozpoczęła się we Francuskich Indochinach 19 grudnia 1946 roku i trwała do 20 lipca 1954 roku. Walki między siłami francuskimi a ich przeciwnikami z Việt Minh na południu kraju trwały już od września 1945 roku. Konflikt zaangażował szereg sił, w tym Francuski Korpus Ekspedycyjny Dalekiego Wschodu Unii Francuskiej, dowodzony przez Francję i wspierany przez Wietnamską Armię Narodową Bảo Đại, przeciwko Việt Minh pod przywództwem Hồ Chí Minha oraz Wietnamskiej Armii Ludowej dowodzonej przez Võ Nguyên Giápa. Większość walk miała miejsce w Tonkinie w północnym Wietnamie, choć konflikt objął cały kraj i rozszerzył się również na sąsiednie protektoraty Francuskich Indochin: Laos i Kambodżę.
Wietnam został etapami włączony do Francuskich Indochin w latach 1858–1887. Nacjonalizm narastał, dopóki II wojna światowa nie przyniosła przerwy w kontroli francuskiej. Wczesny wietnamski ruch oporu koncentrował się wokół intelektualisty Phan Bội Châu. Châu zwracał się ku Japonii, która się zmodernizowała i była jednym z niewielu narodów azjatyckich, którym udało się skutecznie oprzeć europejskiej kolonizacji.
Pod naciskiem Francuzów Japonia deportowała Phan Bội Châu do Chin. Będąc świadkiem rewolucji Xinhai Sun Jat-sena, Châu zainspirował się do rozpoczęcia ruchu Viet Nam Quang Phục Hội w Kantonie. W latach 1914–1917 był więziony przez kontrrewolucyjny rząd Yuan Shikaia.
W 1925 roku Phan Bội Châu został schwytany przez francuskich agentów w Szanghaju i potajemnie wywieziony do Wietnamu.
Japonia rozpoczęła inwazję na Francuskie Indochiny, odzwierciedlając podbój metropolitalnej Francji przez swojego sojusznika, Niemcy.
Od października 1940 do maja 1941 roku, podczas wojny francusko-tajskiej, siły Francji Vichy w Indochinach broniły swojej kolonii w konflikcie granicznym, w którym wojska Tajlandii dokonały inwazji, podczas gdy Japończycy pozostali na uboczu.
Ze względu na swoją popularność, Châu został oszczędzony przed egzekucją i umieszczony w areszcie domowym aż do śmierci w 1940 roku.
Sukcesy militarne Tajów ograniczały się do obszaru granicy z Kambodżą, a w styczniu 1941 roku nowoczesne siły morskie Francji Vichy zdecydowanie pokonały słabsze siły morskie Tajlandii w bitwie pod Ko Chang. Wojna zakończyła się w maju, a Francuzi zgodzili się na drobne korekty terytorialne, które przywróciły Tajlandii wcześniej utracone obszary.
Podczas wielkiego głodu w Wietnamie w 1945 roku, Hồ Chí Minh obwinił bezwzględną japońską eksploatację oraz złe warunki pogodowe o śmierć nawet dwóch milionów Wietnamczyków. Việt Minh zorganizował akcję pomocy na północy, dzięki czemu zyskał tam szerokie poparcie.
20 sierpnia 1945 roku podpisano rozejm między Japonią a Stanami Zjednoczonymi. Rząd Tymczasowy Republiki Francuskiej chciał przywrócić swoje rządy kolonialne we Francuskich Indochinach jako ostatni etap wyzwolenia Francji.
W marcu 1945 roku Japonia rozpoczęła drugą kampanię we Francuskich Indochinach, aby usunąć Francuzów z Vichy i formalnie zainstalować cesarza Bảo Đại jako głowę nominalnie niepodległego Cesarstwa Wietnamu. Japończycy aresztowali i uwięzili większość francuskich urzędników i oficerów wojskowych pozostających w kraju.
Na konferencji poczdamskiej w lipcu 1945 roku Połączony Sztab Planowania zdecydował, że Indochiny na południe od 16. równoleżnika północnego zostaną włączone do Dowództwa Azji Południowo-Wschodniej pod dowództwem brytyjskiego admirała Mountbattena. Siły japońskie znajdujące się na południe od tej linii poddały się jemu, a te na północ – generalissimusowi Czang Kaj-szekowi.
Siły japońskie pozwoliły Việt Minh i innym grupom nacjonalistycznym na przejęcie budynków publicznych i broni bez oporu, co zapoczątkowało rewolucję sierpniową. 25 sierpnia Hồ Chí Minh zdołał przekonać cesarza Bảo Đại do abdykacji. Bảo Đại został mianowany „najwyższym doradcą” nowego rządu kierowanego przez Việt Minh w Hanoi.
We wrześniu 1945 roku siły chińskie wkroczyły do Tonkinu, a niewielki brytyjski oddział wylądował w Sajgonie.
W dniu zwycięstwa nad Japonią (V-J Day), 2 września, Hồ Chí Minh ogłosił w Hanoi ustanowienie Demokratycznej Republiki Wietnamu (DRW).
13 września 1945 roku francusko-brytyjski oddział zadaniowy wylądował na Jawie, głównej wyspie Holenderskich Indii Wschodnich (o niepodległość których zabiegał Sukarno), oraz w Sajgonie, stolicy Kochinchiny (południowa część Francuskich Indochin). Oba te terytoria były okupowane przez Japończyków i rządzone przez marszałka polnego Hisaichi Terauchiego, głównodowodzącego Południowej Grupy Armii Ekspedycyjnej Japonii z siedzibą w Sajgonie.
Wojska alianckie w Sajgonie składały się z oddziału powietrznodesantowego, dwóch brytyjskich kompanii 20. Dywizji Piechoty Indii oraz francuskiego 5. Kolonialnego Pułku Piechoty, z brytyjskim generałem sir Douglasem Graceyem jako naczelnym dowódcą. Ten ostatni ogłosił stan wojenny 21 września. Następnej nocy wojska francusko-brytyjskie przejęły kontrolę nad Sajgonem.
23 września 1945 roku, za wiedzą brytyjskiego dowódcy w Sajgonie, siły francuskie obaliły lokalny rząd DRW (Demokratycznej Republiki Wietnamu) i ogłosiły przywrócenie władzy francuskiej w Kochinchinie.
9 października 1945 roku generał Leclerc przybył do Sajgonu w towarzystwie francuskiej Grupy Marszowej (Groupement de marche) pułkownika Massu. Głównymi celami Leclerca było przywrócenie porządku publicznego w Wietnamie Południowym i militaryzacja Tonkinu (Wietnam Północny). Drugorzędnymi celami było oczekiwanie na francuskie posiłki w celu odzyskania okupowanego przez Chińczyków Hanoi, a następnie negocjacje z urzędnikami Việt Minh.
Na początku 1946 roku Francuzi wysłali siły zbrojne do Hajfongu i rozpoczęły się negocjacje dotyczące przyszłości Wietnamu jako państwa w ramach Unii Francuskiej. W Hajfongu wybuchły walki między rządem Việt Minh a Francuzami z powodu konfliktu interesów dotyczącego ceł importowych w porcie.
Czang Kaj-szek zagroził Francuzom wojną w odpowiedzi na manewry Francuzów i Hồ Chí Minha przeciwko sobie, zmuszając ich do zawarcia porozumienia pokojowego. W lutym 1946 roku zmusił również Francuzów do kapitulacji i zrzeczenia się wszystkich koncesji oraz portów w Chinach, takich jak Szanghaj, w zamian za wycofanie się z północnych Indochin i umożliwienie wojskom francuskim ponownego zajęcia regionu począwszy od marca 1946 roku.
23 listopada 1946 roku francuska flota rozpoczęła ostrzał artyleryjski wietnamskich dzielnic Hajfongu, w wyniku którego w ciągu jednego popołudnia zginęło ponad 6000 wietnamskich cywilów. Việt Minh szybko zgodził się na zawieszenie broni i opuścił miasta. Wydarzenie to znane jest jako incydent w Hajfongu.
Po ponad roku utajonego konfliktu, w grudniu 1946 roku wybuchła wojna totalna między siłami francuskimi a Việt Minh, gdy Hồ Chí Minh i jego rząd zeszli do podziemia.
Pierwsze wystąpienie miało prawdopodobnie miejsce w Zgromadzeniu Narodowym 21 marca 1947 roku, kiedy komunistyczni deputowani odmówili poparcia kredytów wojskowych dla Indochin.
W 1948 roku Francja zaczęła szukać sposobów na polityczne przeciwstawienie się Việt Minh poprzez utworzenie alternatywnego rządu w Sajgonie. Rozpoczęli negocjacje z byłym cesarzem Bảo Đại, aby stanął na czele „autonomicznego” rządu w ramach Unii Francuskiej – Państwa Wietnam.
W 1949 roku Francja oficjalnie uznała nominalną „niepodległość” Państwa Wietnam jako państwa stowarzyszonego w ramach Unii Francuskiej pod rządami Bảo Đại. Jednak Francja nadal kontrolowała wszystkie stosunki zagraniczne i kwestie obronne. Việt Minh szybko potępił ten rząd, oświadczając, że chce „prawdziwej niepodległości, a nie niepodległości Bảo Đại”. W ramach Unii Francuskiej Francja przyznała również niepodległość innym narodom Indochin: Królestwom Laosu i Kambodży.
Francuzi próbowali ustabilizować Indochiny, reorganizując je w Federację Państw Stowarzyszonych. W 1949 roku przywrócili do władzy byłego cesarza Bảo Đại jako władcę nowo utworzonego Państwa Wietnam.
Do stycznia 1950 roku rząd Hồ Chí Minha uzyskał uznanie ze strony Chin i Związku Radzieckiego. W tym samym roku rząd Bảo Đại uzyskał uznanie ze strony Stanów Zjednoczonych i Wielkiej Brytanii.
30 czerwca 1950 roku dostarczono pierwsze amerykańskie zaopatrzenie dla Indochin. We wrześniu Truman wysłał do Indochin Grupę Doradczą ds. Pomocy Wojskowej (MAAG), aby wesprzeć Francuzów.
Generał dywizji Thái zaatakował Đông Khê 15 września, a miejscowość ta padła 18 września.
13 stycznia 1951 roku Giáp przemieścił 308. i 312. Dywizję, liczące ponad 20 000 żołnierzy, aby zaatakować Vĩnh Yên, położone 20 mil (32 km) na północny zachód od Hanoi, które było obsadzone przez 6000-osobową 9. Brygadę Legii Cudzoziemskiej.
Do 16 stycznia bitwa pod Vĩnh Yên zakończyła się, ponieważ Giáp został zmuszony do odwrotu, tracąc ponad 6000 żołnierzy zabitych, 8000 rannych i 500 wziętych do niewoli.
USS Windham Bay dostarczył myśliwce Grumman F8F Bearcat do Sajgonu 26 stycznia 1951 roku.
23 marca Giáp spróbował ponownie, rozpoczynając atak na Mạo Khê, 20 mil (32 km) na północ od Hajfongu. 316. Dywizja, złożona z 11 000 ludzi, wraz z częściowo odbudowanymi 308. i 312. Dywizją w rezerwie, ruszyła naprzód i została pokonana w zaciętych walkach wręcz z wojskami francuskimi. Giáp wycofał się, tracąc do 28 marca około 500 żołnierzy (według szacunków Việt Minh) do ponad 3000 zabitych i rannych (według szacunków francuskich).
Giáp rozpoczął kolejny atak, bitwę nad Rzeką Dnia, 29 maja, używając 304. Dywizji pod Phủ Lý, 308. Dywizji pod Ninh Bình, a główny atak został przeprowadzony przez 320. Dywizję pod Phat Diem na południe od Hanoi.
31 lipca francuski generał Charles Chanson został zamordowany podczas propagandowego samobójczego ataku w Sa Đéc w Wietnamie Południowym. Winą obarczono Việt Minh, choć w niektórych kręgach sugerowano, że w planowanie mógł być zaangażowany nacjonalista z Cao Đài, Trình Minh Thế.
14 listopada 1951 roku Francuzi zajęli Hòa Bình, 25 mil (40 km) na zachód od linii De Lattre'a, za pomocą desantu spadochronowego i rozszerzyli swój obwód.
W styczniu generał de Lattre zachorował na raka i musiał wrócić do Francji na leczenie. Zmarł tam niedługo później, a jego miejsce jako głównodowodzącego sił francuskich w Indochinach zajął generał Raoul Salan.
Việt Minh rozpoczął ataki na Hòa Bình, zmuszając Francuzów do wycofania się na główne pozycje na linii De Lattre'a do 22 lutego 1952 roku.
W bitwie pod Nà Sản, która rozpoczęła się 2 października, francuscy dowódcy zaczęli stosować taktykę „jeża”, polegającą na tworzeniu dobrze bronionych placówek, aby wyciągnąć Việt Minh z dżungli i zmusić ich do walki konwencjonalnej zamiast stosowania taktyki partyzanckiej.
17 października 1952 r. Giáp rozpoczął ataki na francuskie garnizony wzdłuż Nghĩa Lộ, na północny zachód od Hanoi, i opanował znaczną część doliny Czarnej Rzeki, z wyjątkiem lotniska w Nà Sản, gdzie okopał się silny francuski garnizon.
29 października 1952 r., w największej jak dotąd operacji w Indochinach, 30 000 żołnierzy Unii Francuskiej wyruszyło z linii De Lattre, aby zaatakować składy zaopatrzeniowe Việt Minh w Phú Yên.
Salan zajął Phú Thọ 5 listopada.
Salan zajął Phu Doan 9 listopada w wyniku desantu spadochronowego.
Salan zajął Phú Yên 13 listopada.
Salan trafnie odgadł zamiary Việt Minh i 14 listopada odwołał operację, rozpoczynając odwrót w stronę linii De Lattre.
Jedyna poważna walka podczas operacji miała miejsce w trakcie odwrotu, kiedy 17 listopada Việt Minh zaatakował z zasadzki francuską kolumnę pod Chan Muong.
9 kwietnia 1953 r. Giáp, po wielokrotnych niepowodzeniach w bezpośrednich atakach na francuskie pozycje w Wietnamie, zmienił strategię i zaczął wywierać presję na Francuzów poprzez inwazję na Laos, otaczając i pokonując kilka francuskich placówek, takich jak Muong Khoua.
W maju generał Henri Navarre zastąpił Salana na stanowisku naczelnego dowódcy sił francuskich w Indochinach. Zameldował rządowi francuskiemu, „...że nie ma możliwości wygrania wojny w Indochinach”, stwierdzając, że najlepszym, na co Francuzi mogą liczyć, jest pat.
Operacja Castor rozpoczęła się 20 listopada 1953 r., kiedy 1800 żołnierzy francuskich 1. i 2. batalionu powietrznodesantowego zrzucono do doliny Điện Biên Phủ, gdzie rozbili lokalny garnizon Việt Minh. Spadochroniarze przejęli kontrolę nad doliną w kształcie serca o długości 12 mil (19 km) i szerokości 8 mil (13 km), otoczoną gęsto zalesionymi wzgórzami. Napotykając niewielki opór, jednostki francuskie i tajskie operujące z Lai Châu na północy patrolowały wzgórza.
Do 1954 roku, pomimo oficjalnej propagandy przedstawiającej wojnę jako „krucjatę przeciwko komunizmowi”, wojna w Indochinach stawała się coraz mniej popularna wśród francuskiej opinii publicznej. Polityczny zastój Czwartej Republiki oznaczał, że Francja nie była w stanie wycofać się z konfliktu.
Bitwa pod Dien Bien Phu miała miejsce w 1954 roku pomiędzy siłami Việt Minh pod dowództwem Võ Nguyên Giápa, wspieranymi przez Chiny i Związek Radziecki, a Francuskim Korpusem Ekspedycyjnym Dalekiego Wschodu Unii Francuskiej, wspieranym przez finansowanie USA i sojuszników indochińskich. Bitwa rozegrała się w pobliżu wioski Điện Biên Phủ w północnym Wietnamie i stała się ostatnią wielką bitwą między Francuzami a Wietnamczykami w pierwszej wojnie indochińskiej.
Wraz z przerwaniem francuskich linii zaopatrzeniowych, pozycja Francuzów stała się nie do utrzymania, zwłaszcza gdy nadejście pory monsunowej utrudniło zrzucanie zaopatrzenia i posiłków na spadochronach. W obliczu nieuchronnej klęski Francuzi starali się utrzymać do rozpoczęcia genewskiej konferencji pokojowej 26 kwietnia. Ostatnia francuska ofensywa miała miejsce 4 maja, ale była nieskuteczna. Việt Minh zaczął wówczas ostrzeliwać placówkę nowo dostarczonymi radzieckimi rakietami Katiusza i inną bronią dostarczoną przez komunistycznych sojuszników.
Ostateczny upadek trwał dwa dni, 6 i 7 maja, podczas których Francuzi walczyli dalej, ale ostatecznie zostali pokonani w wyniku potężnego ataku frontalnego. Generał Cogny, stacjonujący w Hanoi, rozkazał generałowi de Castriesowi, dowodzącemu placówką, wstrzymać ogień o 17:30 i zniszczyć cały sprzęt (broń, środki łączności itp.), aby nie wpadł w ręce wroga. Wydano formalny rozkaz, aby nie używać białej flagi, tak aby działanie to uznano za zawieszenie broni, a nie kapitulację. Większość walk zakończyła się 7 maja; jednakże zawieszenie broni nie było przestrzegane w Isabelle, odizolowanej południowej pozycji, gdzie bitwa trwała do 8 maja do godziny 1:00 w nocy.
Negocjacje między Francją a Việt Minh rozpoczęły się w Genewie w kwietniu 1954 r. na konferencji genewskiej, w czasie gdy Unia Francuska i Việt Minh toczyły bitwę pod Điện Biên Phủ. We Francji Pierre Mendès France, przeciwnik wojny od 1950 roku, został zaprzysiężony na premiera 17 czerwca 1954 roku z obietnicą zakończenia wojny i osiągnięcia zawieszenia broni w ciągu czterech miesięcy.
Miesiąc po Điện Biên Phủ, złożona grupa Groupe Mobile 100 (GM100) sił Unii Francuskiej ewakuowała placówkę An Khê i wpadła w zasadzkę większych sił Việt Minh podczas bitwy o przełęcz Mang Yang, która trwała od 24 czerwca do 17 lipca.
Na Międzynarodowej Konferencji w Genewie 21 lipca 1954 r. nowy socjalistyczny rząd francuski i Việt Minh zawarły porozumienie, które faktycznie oddało Việt Minh kontrolę nad Wietnamem Północnym powyżej 17. równoleżnika. Południe pozostało pod rządami Bảo Đạia. Porozumienie zostało potępione przez Państwo Wietnam i Stany Zjednoczone. Rok później Bảo Đại został obalony przez swojego premiera, Ngô Đình Diệma, co doprowadziło do powstania Republiki Wietnamu.
W sierpniu 1954 r., wspierając francuską marynarkę wojenną i handlową, Marynarka Wojenna USA rozpoczęła operację Passage to Freedom i wysłała setki statków, w tym USS Montague, w celu ewakuacji niekomunistycznych – zwłaszcza katolickich – wietnamskich uchodźców z Wietnamu Północnego po rozejmie i podziale Wietnamu z 20 lipca 1954 r.
W sierpniu rozpoczęła się operacja Passage to Freedom, polegająca na ewakuacji katolickich i lojalistycznych cywilów wietnamskich przed prześladowaniami ze strony komunistycznego Wietnamu Północnego.
