1848 do 1849
Central Europe
Wiosna Ludów w państwach niemieckich w latach 1848–1849, której początkowa faza nazywana była również rewolucją marcową, stanowiła część szerszych ruchów rewolucyjnych z 1848 roku, które wybuchły w wielu krajach europejskich. Była to seria słabo skoordynowanych protestów i powstań w państwach Związku Niemieckiego, w tym w Cesarstwie Austriackim. Rewolucje, kładące nacisk na ogólnoniemiecki nacjonalizm, ukazały niezadowolenie społeczne z tradycyjnej, w dużej mierze autokratycznej struktury politycznej trzydziestu dziewięciu niezależnych państw Związku, które odziedziczyły terytoria niemieckie po dawnym Świętym Cesarstwie Rzymskim po jego rozwiązaniu w wyniku wojen napoleońskich. Proces ten rozpoczął się w połowie lat 40. XIX wieku.
Święto w Hambach było niemieckim narodowym świętem demokratycznym, obchodzonym od 27 do 30 maja 1832 roku na zamku Hambach, w pobliżu Neustadt an der Weinstraße, w dzisiejszym kraju związkowym Nadrenia-Palatynat w Niemczech. Wydarzenie to było zakamuflowane jako niepolityczny festyn ludowy.
Podwaliny pod powstanie z 1848 roku zostały położone już podczas święta w Hambach w 1832 roku, kiedy to zaczęły narastać niepokoje społeczne w obliczu wysokich podatków i cenzury politycznej. Święto w Hambach jest również godne uwagi ze względu na przyjęcie przez republikanów czarno-czerwono-złotych barw, używanych na dzisiejszej fladze narodowej Niemiec, jako symbolu ruchu republikańskiego i jedności wśród ludności niemieckojęzycznej.
W 1848 roku Austria była dominującym państwem niemieckim. Po upadku Świętego Cesarstwa Rzymskiego, rozwiązanego przez Napoleona w 1806 roku, jego następcą stała się podobnie luźna koalicja państw znana jako Związek Niemiecki, utworzona na kongresie wiedeńskim w 1815 roku.
Pierwszy poważny wybuch nastąpił w Palermo na Sycylii, począwszy od stycznia 1848 roku. Wcześniej miało miejsce kilka buntów przeciwko rządom Burbonów; ten doprowadził do powstania niepodległego państwa, które przetrwało zaledwie 16 miesięcy, zanim Burbonowie powrócili do władzy.
Wydarzenia z 1848 roku były wynikiem narastających napięć społecznych i politycznych po kongresie wiedeńskim z 1815 roku. W okresie „przedmarcowym” konserwatywne Cesarstwo Austriackie coraz bardziej oddalało się od idei oświecenia, ograniczało wolność prasy, ograniczało działalność uniwersytetów i zakazywało działalności korporacji studenckich.
Badenia wysłała dwóch demokratów, Friedricha Karla Franza Heckera i Gustava von Struvego, do parlamentu wstępnego. Będąc w mniejszości i sfrustrowani brakiem postępów, Hecker i Struve wyszli z obrad w ramach protestu 2 kwietnia 1848 roku.
9 lutego konserwatyści wyszli na ulice w ramach protestu.
Badenia była pierwszym państwem w Niemczech, w którym doszło do niepokojów społecznych, pomimo wprowadzonych reform liberalnych. Badenia była jednym z najbardziej liberalnych państw w Niemczech. Stało się to po tym, jak wieści o dniach lutowych w Paryżu dotarły do Badenii.
27 lutego 1848 roku w Mannheim zgromadzenie mieszkańców Badenii przyjęło rezolucję żądającą karty praw. Podobne rezolucje przyjęto w Wirtembergii, Hesji-Darmstadt, Nassau i innych państwach niemieckich.
„Rewolucja marcowa” w państwach niemieckich miała miejsce na południu i zachodzie Niemiec, przybierając formę wielkich zgromadzeń ludowych i masowych demonstracji. Kierowani przez dobrze wykształconych studentów i intelektualistów, domagali się oni jedności narodowej Niemiec, wolności prasy i wolności zgromadzeń. Powstania były słabo skoordynowane, ale łączyło je odrzucenie tradycyjnych, autokratycznych struktur politycznych w 39 niezależnych państwach Związku Niemieckiego.
W Heidelbergu, w Badenii, 6 marca 1848 roku grupa niemieckich liberałów zaczęła planować wybory do niemieckiego zgromadzenia narodowego. Ten prototyp parlamentu zebrał się 31 marca w kościele św. Pawła we Frankfurcie.
W marcu 1848 roku tłumy ludzi zebrały się w Berlinie, aby przedstawić swoje żądania w „adresie do króla”. Król Fryderyk Wilhelm IV, zaskoczony, ustnie zgodził się na wszystkie żądania demonstrantów, w tym na wybory parlamentarne, konstytucję i wolność prasy. Obiecał, że „Prusy zostaną niezwłocznie włączone do Niemiec”.
Wiedeń był niespokojny i został zachęcony kazaniem Antona Füstera, liberalnego księdza, wygłoszonym w niedzielę 12 marca 1848 roku w kaplicy uniwersyteckiej. Studenci-demonstranci domagali się konstytucji i zgromadzenia konstytucyjnego wybranego w powszechnych wyborach mężczyzn.
13 marca, po zignorowaniu ostrzeżeń policji przed demonstracjami publicznymi, wojsko zaatakowało grupę ludzi wracających ze spotkania w parku Tiergarten, co doprowadziło do śmierci jednej osoby i wielu rannych.
Rewolucje rozprzestrzeniły się z Francji na całą Europę; wkrótce potem wybuchły w Austrii i Niemczech, zaczynając się od wielkich demonstracji 13 marca 1848 roku w Wiedniu. Doprowadziło to do dymisji księcia von Metternicha, głównego ministra cesarza Ferdynanda I Austriackiego, i jego wyjazdu na wygnanie do Wielkiej Brytanii. Ze względu na datę demonstracji wiedeńskich, rewolucje w Niemczech nazywa się zazwyczaj rewolucją marcową.
13 marca 1848 roku studenci uniwersytetu zorganizowali wielką demonstrację uliczną w Wiedniu, o której informowała prasa w krajach niemieckojęzycznych. Po ważnych, choć stosunkowo niewielkich demonstracjach przeciwko królewskiej kochance Loli Montez w Bawarii 9 lutego 1848 roku, pierwszy poważny bunt 1848 roku na ziemiach niemieckich miał miejsce w Wiedniu 13 marca 1848 roku.
Cesarz Ferdynand i jego główny doradca Metternich skierowali wojska do stłumienia demonstracji. Gdy demonstranci ruszyli na ulice w pobliżu pałacu, wojsko otworzyło ogień do studentów, zabijając kilku z nich. Nowa klasa robotnicza Wiednia przyłączyła się do studenckich demonstracji, wywołując zbrojne powstanie.
Ludwik próbował wprowadzić kilka drobnych reform, ale okazały się one niewystarczające, by stłumić falę protestów. 16 marca 1848 roku Ludwik I abdykował na rzecz swojego najstarszego syna Maksymiliana II. Ludwik skarżył się: „Nie mogłem już dłużej rządzić, a nie chciałem zrzekać się swoich uprawnień”.
18 marca doszło do wielkiej demonstracji. Po oddaniu dwóch strzałów, w obawie, że część z 20 000 żołnierzy zostanie użyta przeciwko nim, demonstranci wznieśli barykady. Walki trwały, dopóki 13 godzin później nie wydano wojskom rozkazu odwrotu, pozostawiając setki zabitych.
Zaczęło się 20 marca 1848 roku i doprowadziło do aneksji przez Prusy regionu Wielkopolski jako Prowincji Poznańskiej.
21 marca król przeszedł ulicami Berlina, aby wziąć udział w masowym pogrzebie cywilnych ofiar powstania na cmentarzu Friedrichshain. On sam, jego ministrowie i generałowie mieli na sobie rewolucyjne barwy: czarną, czerwoną i złotą. Polscy więźniowie, osadzeni za planowanie rebelii na dawnych polskich terytoriach rządzonych obecnie przez Prusy, zostali uwolnieni i przeprowadzeni przez miasto przy aplauzie ludności.
Rewolucja marcowa w Wiedniu była katalizatorem rewolucji w całych państwach niemieckich. Pojawiły się powszechne żądania ustanowienia wybranego rządu przedstawicielskiego oraz zjednoczenia Niemiec.
Powstanie wielkopolskie 1848 roku, znane również jako powstanie poznańskie, było nieudanym zbrojnym zrywem Polaków przeciwko siłom pruskim w okresie Wiosny Ludów.
8 kwietnia 1848 roku zgromadzenie przyjęło ustawę wprowadzającą powszechne prawo wyborcze oraz pośredni (dwustopniowy) system głosowania.
Ferdynand mianował nowych, nominalnie liberalnych ministrów. Pod koniec kwietnia 1848 roku rząd austriacki przygotował projekt konstytucji. Ludzie odrzucili go, ponieważ większości odmówiono prawa głosu.
Konstytuanta została wybrana z różnych państw niemieckich na przełomie kwietnia i maja 1848 roku i zebrała się w kościele św. Pawła we Frankfurcie nad Menem 18 maja 1848 roku.
Fryderyk Engels wziął udział w powstaniu w Badenii i Palatynacie. 10 maja 1848 roku wraz z Karolem Marksem przybyli z Kolonii w Niemczech, aby obserwować wydarzenia w tym regionie.
18 maja 1848 roku 809 delegatów (z których 585 zostało wybranych) zasiadło w kościele św. Pawła we Frankfurcie, aby zainaugurować Parlament Frankfurcki. Karl Mathy, dziennikarz centroprawicowy, był jednym z wybranych deputowanych do Parlamentu Frankfurckiego.
22 maja 1848 roku kolejne wybrane zgromadzenie obradowało po raz pierwszy w Berlinie. Zostali wybrani na mocy ustawy z 8 kwietnia 1848 roku, która przewidywała powszechne prawo wyborcze i dwustopniowy system głosowania.
Mieszkańcy Wiednia powrócili na ulice w dniach 26–27 maja 1848 roku, wznosząc barykady w przygotowaniu na atak armii. Ferdynand wraz z rodziną uciekł do Innsbrucka, gdzie spędzili kolejne miesiące w otoczeniu lojalnego chłopstwa z Tyrolu.
Ferdynand wydał dwa manifesty: 16 maja 1848 roku oraz 3 czerwca 1848 roku, w których przyznał ludowi ustępstwa. Przekształcił Sejm Rzeszy w Konstytuantę, która miała zostać wybrana przez lud. Inne ustępstwa były mniej znaczące i dotyczyły głównie reorganizacji oraz zjednoczenia Niemiec.
Hermann von Natzmer był byłym pruskim oficerem, który odpowiadał za arsenał w Berlinie. Odmawiając strzelania do sił powstańczych, które szturmowały arsenał 14 czerwca 1848 roku, Natzmer stał się bohaterem dla powstańców w całych Niemczech.
Demokraci z Palatynatu i całych Niemiec uważali powstanie badeńsko-palatynackie za część szerszej, ogólnoniemieckiej walki o prawa konstytucyjne. Franz Sigel, podporucznik armii badeńskiej, demokrata i zwolennik rządu tymczasowego, opracował plan ochrony ruchu reformatorskiego w Karlsruhe i Palatynacie.
Ferdynand powrócił do Wiednia z Innsbrucka 12 sierpnia 1848 roku. Wkrótce po jego powrocie, 21 sierpnia 1848 roku, klasa robotnicza ponownie wyszła na ulice, protestując przeciwko wysokiemu bezrobociu i rządowemu dekretowi o obniżeniu płac.
23 sierpnia 1848 roku wojska austriackie otworzyły ogień do nieuzbrojonych demonstrantów, zabijając kilku z nich.
Pod koniec września 1848 roku cesarz Ferdynand, który był również królem Węgier Ferdynandem V, zdecydował o wysłaniu wojsk austriackich i chorwackich na Węgry, aby stłumić tamtejszą demokratyczną rebelię.
Pod koniec 1848 roku Marks i Engels zamierzali spotkać się z Karlem Ludwigiem Johannem D'Esterem, pełniącym wówczas funkcję członka rządu tymczasowego w Badenii i Palatynacie. Był on lekarzem, demokratą i socjalistą, który należał do kolońskiego oddziału Związku Komunistów.
29 września 1848 roku wojska austriackie zostały pokonane przez węgierskie siły rewolucyjne.
W dniach 6–7 października 1848 roku obywatele Wiednia demonstrowali przeciwko działaniom cesarza wymierzonym w siły na Węgrzech.
D'Ester został wybrany do Komitetu Centralnego Demokratów Niemieckich, wraz z Reichenbachem i Hexamerem, podczas II Kongresu Demokratycznego, który odbył się w Berlinie w dniach od 26 do 30 października 1848 roku.
Cesarz Ferdynand I uciekł do Ołomuńca na Morawach. 2 grudnia 1848 roku Ferdynand abdykował na rzecz swojego bratanka Franciszka Józefa.
Król Prus Fryderyk Wilhelm IV jednostronnie narzucił monarchistyczną konstytucję, aby osłabić siły demokratyczne. Konstytucja ta weszła w życie 5 grudnia 1848 roku.
5 grudnia 1848 roku Zgromadzenie Berlińskie zostało rozwiązane i zastąpione dwuizbowym parlamentem przewidzianym w monarchistycznej konstytucji. W skład tego parlamentu wchodziły Herrenhaus (Izba Panów) oraz Landtag.
Rewolucja 1848 roku przyniosła bardziej popularne reformy w rządzie Saksonii.
Do 1848 roku wykształciła się liczna przemysłowa klasa robotnicza, proletariat, a dzięki napoleońskiej Francji poziom edukacji był stosunkowo wysoki i klasa ta była aktywna politycznie. Podczas gdy w innych państwach niemieckich liberalne drobnomieszczaństwo przewodziło powstaniom w 1848 roku, w Nadrenii proletariat otwarcie bronił swoich interesów przeciwko burżuazji już od 1840 roku.
W 1848 roku Prusy kontrolowały Nadrenię jako część "Prus Zachodnich", po raz pierwszy nabywając terytorium na tym obszarze w 1614 roku.
W grudniu 1848 roku "Prawa podstawowe narodu niemieckiego" proklamowały równość wszystkich obywateli wobec prawa.
Pod koniec 1848 roku pruscy arystokraci i generałowie odzyskali władzę w Berlinie. Nie zostali oni trwale pokonani podczas wydarzeń marcowych, a jedynie tymczasowo się wycofali.
Rewolucja 1848 roku nie zdołała zjednoczyć państw niemieckojęzycznych, ponieważ Zgromadzenie Frankfurckie odzwierciedlało wiele różnych interesów niemieckich klas rządzących. Jego członkowie nie byli w stanie tworzyć koalicji i dążyć do realizacji konkretnych celów.
W Dreźnie, stolicy Królestwa Saksonii, ludzie wyszli na ulice, domagając się od króla Saksonii Fryderyka Augusta II reform wyborczych, sprawiedliwości społecznej oraz konstytucji.
28 marca 1849 roku projekt konstytucji z kościoła św. Pawła (Paulskirchenverfassung) został ostatecznie przyjęty. Nowe Niemcy miały być monarchią konstytucyjną, a urząd głowy państwa ("Cesarza Niemców") miał być dziedziczny i sprawowany przez aktualnego króla Prus.
2 kwietnia 1849 roku delegacja Zgromadzenia Narodowego spotkała się z królem Fryderykiem Wilhelmem IV w Berlinie i zaoferowała mu koronę cesarską na mocy nowej konstytucji.
1 maja 1849 roku w Kaiserslautern odbyło się spotkanie demokratycznych stowarzyszeń ludowych. Około 12 000 ludzi zgromadziło się pod hasłem: "Jeśli rząd stanie się buntowniczy, obywatele Palatynatu staną się egzekutorami prawa".
2 maja zdecydowano o utworzeniu dziesięcioosobowego "Komitetu Stanowego ds. Obrony i Wdrożenia Konstytucji". Nie ogłoszono republiki, jak miało to miejsce w Badenii.
Rewolucyjna fala odżyła wiosną 1849 roku; powstania rozpoczęły się w Elberfeld w Nadrenii 6 maja 1849 roku.
7 maja 1849 roku Bernhard Eisenstuck, przedstawiciel władzy centralnej dla Palatynatu, zalegalizował komitet obrony. Został odwołany 11 maja za przekroczenie swoich uprawnień.
9 maja 1849 roku, wraz z przywódcami powstania, Wagner opuścił Drezno i udał się do Szwajcarii, aby uniknąć aresztowania. Spędził kilka lat na wygnaniu za granicą, w Szwajcarii, we Włoszech i w Paryżu. Ostatecznie rząd zniósł zakaz wjazdu i Wagner powrócił do Niemiec.
Niemiecki kompozytor Richard Wagner z pasją zaangażował się w rewolucję w Dreźnie, wspierając ruch demokratyczno-republikański. Później, podczas powstania majowego w Dreźnie w dniach 3–9 maja 1849 roku, wspierał rząd tymczasowy.
9 maja 1849 roku powstania wybuchły w nadreńskich miastach Elberfeld, Düsseldorf, Iserlohn i Solingen.
Powstanie w Düsseldorfie zostało stłumione następnego dnia, 10 maja 1849 roku.
Robotnicy z Solingen szturmowali arsenał w Gräfrath i zdobyli broń oraz amunicję dla powstańców. Fryderyk Engels był aktywny w powstaniu w Elberfeld od 11 maja 1849 roku aż do końca rewolty.
W dniach 17–18 maja 1849 r. grupa robotników i demokratów z Trewiru i okolicznych gmin szturmowała arsenał w Prüm, aby zdobyć broń dla powstańców.
Engels i Marks zostali redaktorami Neue Rheinische Zeitung. Niespełna rok później, 19 maja 1849 r., władze pruskie zamknęły gazetę z powodu jej poparcia dla reform konstytucyjnych.
W maju 1849 r. wielki książę został zmuszony do opuszczenia Karlsruhe w Badenii i szukania pomocy w Prusach. W Palatynacie i Badenii ogłoszono powstanie rządów tymczasowych. W Badenii warunki dla rządu tymczasowego były idealne: społeczeństwo i armia zdecydowanie popierały zmiany konstytucyjne oraz reformy demokratyczne w rządzie.
W maju 1849 r. w Badenii nastąpiło odrodzenie aktywności rewolucyjnej. Ponieważ było to ściśle powiązane z powstaniem w niemieckim Palatynacie, opisano to poniżej, w sekcji zatytułowanej „Palatynat”.
Austria i Prusy wycofały swoich delegatów ze Zgromadzenia, które było niewiele więcej niż klubem dyskusyjnym. Radykalni członkowie zostali zmuszeni do udania się do Stuttgartu, gdzie od 6 do 18 czerwca obradowali jako parlament kadłubowy, dopóki i on nie został rozpędzony przez wojska wirtemberskie.
13 czerwca 1849 r. Engels dołączył do 800-osobowej grupy robotników formowanej jako korpus wojskowy przez Augusta Willicha, byłego pruskiego oficera. Był on również członkiem Związku Komunistów i popierał rewolucyjne zmiany w Niemczech.
Powstanie w Palatynacie było rebelią, która miała miejsce w maju i czerwcu 1849 r. w Palatynacie Reńskim, będącym wówczas eksklawą Królestwa Bawarii. Powiązane z powstaniami po drugiej stronie Renu w Badenii, było częścią szeroko zakrojonej kampanii na rzecz Konstytucji Rzeszy. Rewolucjoniści dążyli do obrony Konstytucji, a także do secesji od Królestwa Bawarii.
Rząd tymczasowy mianował Josepha Martina Reicharda, prawnika, demokratę i deputowanego do Zgromadzenia Frankfurckiego, szefem departamentu wojskowego w Palatynacie.
Prusacy pokonali tę armię rewolucyjną, a ocalali z korpusu Willicha przekroczyli granicę, znajdując schronienie w Szwajcarii. Engels dotarł do Szwajcarii dopiero 25 lipca 1849 r. Wysłał wiadomość o swoim ocaleniu do Marksa oraz przyjaciół i towarzyszy w Londynie w Anglii.
Wojska pruskie przybyły i stłumiły powstanie w sierpniu 1849 r. Engels i niektórzy inni uciekli do Kaiserslautern.
Powstanie w Elberfeld było jednym z ruchów rewolucyjnych w Niemczech w 1849 r., częścią kampanii na rzecz Konstytucji Rzeszy.
Wiosną 1849 r. rząd pruski powołał znaczną część rezerwy armii — Landwehrę w Westfalii i Nadrenii. Działanie to spotkało się ze sprzeciwem: rozkaz powołania Landwehry dotyczył wszystkich mężczyzn poniżej 40. roku życia, a takie powołanie miało mieć miejsce tylko w czasie wojny, a nie w czasie pokoju, kiedy uznawano je za nielegalne.
