4th wiek do 469
Balkans, and Central Asia
Hunowie byli ludem koczowniczym, który zamieszkiwał Azję Środkową, Kaukaz i Europę Wschodnią między IV a VI wiekiem n.e. Według europejskiej tradycji po raz pierwszy odnotowano ich obecność na wschód od rzeki Wołgi, na obszarze, który w tamtym czasie był częścią Scytii; przybycie Hunów wiąże się z migracją na zachód irańskiego ludu Alanów. Około 370 roku n.e. Hunowie dotarli nad Wołgę, a do 430 roku ustanowili rozległe, choć krótkotrwałe, państwo w Europie, podbijając Gotów i wiele innych ludów germańskich żyjących poza granicami Rzymu, co zmusiło wielu innych do ucieczki na terytorium rzymskie.
Pochodzenie Hunów oraz ich relacje z innymi ludami identyfikowanymi w starożytnych źródłach jako irańscy Hunowie, takimi jak Chionici, Hunowie alchońscy, Kidaryci, Heftalici, Nezakowie i Huna, są przedmiotem długotrwałych kontrowersji naukowych.
Uldin, pierwszy Hun zidentyfikowany z imienia we współczesnych mu źródłach, stanął na czele grupy Hunów i Alanów walczących przeciwko Radagajsowi w obronie Italii.
Balamber był rzekomo wodzem Hunów, wspomnianym przez Jordanesa w jego dziele Getica.
Historia Hunów obejmuje okres od ich pierwszego pewnego odnotowanego pojawienia się w Europie około 370 roku n.e. do rozpadu ich imperium około 469 roku.
Hunowie podbili większość germańskich scytyjskich plemion barbarzyńskich poza granicami Cesarstwa Rzymskiego. W 375 roku rozpoczęli również inwazje na azjatyckie prowincje Rzymu oraz na Imperium Sasanidów.
Rzymianie dowiedzieli się o Hunach, gdy ich inwazja na stepy czarnomorskie zmusiła tysiące Gotów do przeniesienia się nad dolny Dunaj w poszukiwaniu schronienia w Cesarstwie Rzymskim w 376 roku.
W 395 roku Hunowie rozpoczęli swój pierwszy zakrojony na szeroką skalę atak na Cesarstwo Wschodniorzymskie.
Bitwa pod Faesulae rozegrała się w 406 roku n.e. jako część inwazji Gotów na Cesarstwo Zachodniorzymskie.
Hunowie przeprowadzili pierwszy nieudany najazd na dużą skalę na Cesarstwo Wschodniorzymskie w Europie w 408 roku.
Charaton był jednym z pierwszych królów Hunów. Pod koniec 412 lub na początku 413 roku Charaton przyjął bizantyjskiego ambasadora Olimpiodorosa, wysłanego przez Honoriusza.
W 412 roku Hunowie przeprowadzili nowy najazd na Trację.
W 412 lub 413 roku rzymski mąż stanu i pisarz Olimpiodoros z Teb został wysłany z poselstwem do „pierwszego z królów” Hunów, Charatona.
Od lat 20. V wieku Hunami dowodzili bracia Octar i Ruga, którzy zarówno współpracowali z Rzymianami, jak i im zagrażali.
Hunowie ponownie najechali te tereny w 422 roku, najwyraźniej pod dowództwem wodza o imieniu Ruga. Dotarli aż pod mury Konstantynopola.
Był władcą, który odegrał znaczącą rolę we wczesnych zwycięstwach Hunów nad Cesarstwem Rzymskim.
Po śmierci Rugi w 435 roku, jego bratankowie Bleda i Attyla zostali nowymi władcami Hunów.
Był huńskim władcą, bratem Attyli. Jako bratankowie Rugili, Attyla i jego starszy brat Bleda odziedziczyli po nim tron. Panowanie Bledy trwało jedenaście lat, aż do jego śmierci.
Rzymianie złamali traktat w 440 roku, Attyla i Bleda zaatakowali Castra Constantias, rzymską twierdzę i rynek nad brzegiem Dunaju.
Cesarz Wschodniorzymski Teodozjusz II uległ żądaniom Hunów i jesienią 443 roku podpisał pokój w Anatolii z dwoma królami Hunów.
Attyla prawdopodobnie zabił swojego brata i został jedynym władcą Hunów w 445 roku.
Attyla był władcą Hunów od 434 roku aż do swojej śmierci w marcu 453 roku. Był również przywódcą plemiennego imperium składającego się m.in. z Hunów, Ostrogotów, Alanów i Bułgarów w Europie Środkowej i Wschodniej.
W ciągu kolejnych ośmiu lat Attyla przeprowadził niszczycielski najazd na Cesarstwo Wschodniorzymskie w 447 roku.
Bitwa nad rzeką Utus rozegrała się w 447 roku pomiędzy armią Cesarstwa Wschodniorzymskiego (Bizantyjskiego) a Hunami pod wodzą Attyli, w miejscu dzisiejszej rzeki Wit w Bułgarii. Była to ostatnia z krwawych bitew pomiędzy Cesarstwem Wschodniorzymskim a Hunami.
Wojna dobiegła końca w 449 roku porozumieniem, w którym Rzymianie zgodzili się płacić Attyli roczny trybut w wysokości 2100 funtów złota.
Bitwa na Polach Katalaunijskich miała miejsce 20 czerwca 451 roku n.e. pomiędzy koalicją – dowodzoną przez rzymskiego generała Flawiusza Aecjusza i wizygockiego króla Teodoryka I – a Hunami i ich wasalami, dowodzonymi przez ich króla Attylę.
Kampanie Hunów pod wodzą Attyli w Europie, prowadzące do ich klęski na Polach Katalaunijskich w 451 roku n.e.
Złupienie Akwilei miało miejsce w 452 roku i zostało przeprowadzone przez Hunów pod wodzą Attyli.
List pasterski papieża Leona Wielkiego do kościoła w Akwilei wskazuje, że chrześcijańscy niewolnicy wzięci stamtąd przez Hunów w 452 roku byli zmuszani do uczestnictwa w huńskich praktykach religijnych.
Ellak był najstarszym synem Attyli i Kreki. Po śmierci Attyli w 453 roku n.e. jego imperium rozpadło się, a jego pozostałościami rządzili trzej synowie: Ellak, Dengizich i Ernak. Panował krótko.
Dengizich był huńskim władcą i synem Attyli. Po śmierci Attyli w 453 roku n.e. jego imperium rozpadło się, a jego pozostałościami rządzili trzej synowie: Ellak, Dengizich i Ernak.
Ernak był ostatnim znanym władcą Hunów i trzecim synem Attyli. Po śmierci Attyli w 453 roku n.e. jego imperium rozpadło się, a jego pozostałościami rządzili trzej synowie: Ellak, Dengizich i Ernak.
Zachodni Hunowie pod wodzą Dengizicha doświadczyli trudności w 461 roku.
W 463 roku Saragurowie pokonali Akacirów, czyli Hunów akacirskich, i umocnili swoją dominację w regionie pontyjskim.
Bitwa pod Bassianae była starciem między Ostrogotami a Hunami w 468 roku.
Język huński był językiem używanym przez Hunów w Imperium Huńskim.
W 1757 roku Joseph de Guignes jako pierwszy zasugerował, że Hunowie byli tożsami z Xiongnu.
Znaleziska archeologiczne dostarczyły dużą liczbę kotłów, które od czasu pracy Paula Reineckego w 1896 roku są identyfikowane jako wytwory Hunów. Choć zazwyczaj określa się je mianem „kotłów z brązu”, kotły te często wykonane są z miedzi.
