śr. sty 5, 1172 do Teraz
Pisa, Italy
Krzywa Wieża w Pizie, lub po prostu Wieża w Pizie (Torre di Pisa), to kampanila, czyli wolnostojąca dzwonnica katedry we włoskim mieście Piza, znana na całym świecie ze swojego niemal czterostopniowego odchylenia od pionu, będącego wynikiem niestabilnego fundamentu. Wieża znajduje się za katedrą w Pizie i jest trzecią najstarszą budowlą na Placu Katedralnym (Piazza del Duomo) w tym mieście, po katedrze i baptysterium.
Budowa wieży przebiegała w trzech etapach na przestrzeni 199 lat. 5 stycznia 1172 roku Donna Berta di Bernardo, wdowa i mieszkanka domu dell' Opera di Santa Maria, zapisała sześćdziesiąt soldi na rzecz Opera Campanilis petrarum Sancte Marie. Suma ta została następnie wykorzystana na zakup kilku kamieni, które do dziś stanowią podstawę dzwonnicy.
9 sierpnia 1173 roku położono fundamenty wieży. Prace nad parterem białej marmurowej kampanili rozpoczęły się 14 sierpnia tego samego roku, w okresie sukcesów militarnych i dobrobytu. Parter ten stanowi ślepa arkada artykułowana przez półkolumny z klasycznymi korynckimi kapitelami.
Wieża zaczęła osiadać po tym, jak budowa dotarła do drugiego piętra w 1178 roku. Wynikało to z zaledwie trzymetrowego fundamentu osadzonego w słabym, niestabilnym podłożu – projektu, który od początku był wadliwy. Budowę wstrzymano na prawie wiek, ponieważ Republika Pizy była niemal nieustannie zaangażowana w walki z Genuą, Lukką i Florencją. Pozwoliło to na osiadanie podłoża. W przeciwnym razie wieża niemal na pewno by się zawaliła.
27 grudnia 1233 roku robotnik Benenato, syn Gerardo Botticiego, nadzorował kontynuację budowy wieży.
23 lutego 1260 roku Guido Speziale, syn Giovanniego Pisano, został wybrany do nadzorowania budowy wieży.
12 kwietnia 1264 roku mistrz budowlany Giovanni di Simone, architekt Camposanto, wraz z 23 robotnikami udał się w góry w pobliżu Pizy, aby wydobyć marmur. Wycięte kamienie przekazano Rainaldo Speziale, robotnikowi z kościoła św. Franciszka.
W 1272 roku budowę wznowiono pod kierunkiem Di Simone. Starając się zrekompensować przechył, inżynierowie zbudowali wyższe piętra z jedną stroną wyższą od drugiej. Z tego powodu wieża jest zakrzywiona.
Od 1280 roku region nawiedziły co najmniej cztery silne trzęsienia ziemi, ale pozornie wrażliwa wieża przetrwała. Przyczyna nie była znana, dopóki grupa badawcza złożona z 16 inżynierów nie przeprowadziła dochodzenia. Naukowcy doszli do wniosku, że wieża była w stanie wytrzymać wstrząsy dzięki dynamicznej interakcji między gruntem a konstrukcją (DSSI): wysokość i sztywność wieży, wraz z miękkością gleby fundamentowej, wpływają na charakterystykę drgań konstrukcji w taki sposób, że wieża nie wpada w rezonans z ruchem podłoża podczas trzęsienia ziemi. Ta sama miękka gleba, która spowodowała przechylenie i doprowadziła wieżę na skraj zawalenia, pomogła jej przetrwać.
Budowę wstrzymano ponownie w 1284 roku, kiedy Pizańczycy zostali pokonani przez Genueńczyków w bitwie pod Melorią.
Siódme piętro ukończono w 1319 roku.
Dzwonnicę dodano ostatecznie w 1372 roku. Została zbudowana przez Tommaso di Andrea Pisano, któremu udało się zharmonizować gotyckie elementy dzwonnicy z romańskim stylem wieży.
Mówi się, że w latach 1589–1592 Galileusz, który mieszkał wówczas w Pizie, zrzucił z wieży dwie kule armatnie o różnych masach, aby wykazać, że ich prędkość opadania jest niezależna od masy, zgodnie z prawem swobodnego spadania.
W wieży znajduje się siedem dzwonów, po jednym dla każdej nuty durowej gamy muzycznej. Największy z nich zainstalowano w 1655 roku.
Podejmowano liczne próby przywrócenia wieży do pionu lub przynajmniej zapobieżenia jej zawaleniu. Większość tych wysiłków zakończyła się niepowodzeniem; niektóre pogorszyły przechył. 27 lutego 1964 roku rząd Włoch zwrócił się o pomoc w zapobieżeniu zawaleniu się wieży. Uznano jednak za ważne zachowanie obecnego przechyłu ze względu na rolę, jaką ten element odgrywał w promowaniu branży turystycznej Pizy.
Wieża oraz sąsiadująca z nią katedra, baptysterium i cmentarz zostały wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO Piazza del Duomo, co ogłoszono w 1987 roku.
Po ponad dwóch dekadach badań nad stabilizacją i pod wpływem nagłego zawalenia się Wieży Miejskiej w Pawii w 1989 roku. Dzwony usunięto, aby zmniejszyć ciężar, a wokół trzeciego poziomu zaciśnięto liny zakotwiczone kilkaset metrów dalej. Ze względów bezpieczeństwa ewakuowano mieszkania i domy znajdujące się na drodze potencjalnego upadku wieży. Wybraną metodą zapobiegania zawaleniu się wieży było nieznaczne zmniejszenie jej przechyłu do bezpieczniejszego kąta poprzez usunięcie 38 metrów sześciennych gleby spod podniesionego końca. Przechył wieży zmniejszono o 45 centymetrów, przywracając ją do pozycji z 1838 roku.
Wieża została zamknięta dla zwiedzających 7 stycznia 1990 roku.
Po dekadzie naprawczej rekonstrukcji i działań stabilizacyjnych, wieża została ponownie otwarta dla zwiedzających 15 grudnia 2001 roku i uznana za stabilną na co najmniej kolejne 300 lat. Łącznie usunięto 70 ton metrycznych gleby.
Po fazie (1990–2001) wzmacniania konstrukcji, wieża przechodzi stopniową renowację powierzchni w celu naprawy widocznych uszkodzeń, głównie korozji i czernienia. Są one szczególnie wyraźne ze względu na wiek wieży oraz jej wystawienie na działanie wiatru i deszczu. W maju 2008 roku inżynierowie ogłosili, że wieża została ustabilizowana w taki sposób, że po raz pierwszy w swojej historii przestała się poruszać. Stwierdzili, że pozostanie stabilna przez co najmniej 200 lat.
