1لئوناردو داوینچی کار بر روی پرتره لیزا دل جوکوندو را آغاز کرد
لئوناردو داوینچی تا اکتبر ۱۵۰۳ کار بر روی پرتره لیزا دل جوکوندو، مدل مونا لیزا، را آغاز کرده بود. برخی معتقدند که مونا لیزا در سال ۱۵۰۳ یا ۱۵۰۴ در فلورانس شروع شده است. اگرچه موزه لوور بیان میکند که این اثر «بدون شک بین سالهای ۱۵۰۳ و ۱۵۰۶ نقاشی شده است»، مارتین کمپ، مورخ هنر، میگوید که دشواریهایی در تأیید قطعی این تاریخها وجود دارد.
2رافائل یک طرح با قلم و مرکب اجرا کرد
در حدود سال ۱۵۰۵، رافائل یک طرح با قلم و مرکب اجرا کرد که در آن ستونهای کناری سوژه واضحتر هستند. کارشناسان به اتفاق آرا توافق دارند که این طرح بر اساس پرتره لئوناردو است. نسخههای بعدی مونا لیزا، مانند نسخههای موجود در موزه ملی هنر، معماری و طراحی و موزه هنر والترز، نیز ستونهای بزرگ کناری را نشان میدهند. در نتیجه، تصور میشد که مونا لیزا برش خورده است.
3رافائل به وام گرفتن از نقاشی لئوناردو ادامه داد
مونا لیزا حتی پیش از تکمیل شدن، بر نقاشی معاصر فلورانس تأثیر گذاشت. رافائل که چندین بار به کارگاه لئوناردو رفته بود، بلافاصله از عناصر ترکیببندی و فرمت پرتره در چندین اثر خود استفاده کرد، مانند «زن جوان با تکشاخ» (حدود ۱۵۰۶) و «پرتره مادالنا دونی» (حدود ۱۵۰۶). نقاشیهای بعدی رافائل، مانند «لا ولاتا» (۱۵۱۵-۱۶) و «پرتره بالداساره کاستیلیونه» (حدود ۱۵۱۴-۱۵)، همچنان از نقاشی لئوناردو الهام میگرفتند.
4لئوناردو توسط پادشاه فرانسوای اول دعوت شد
در سال ۱۵۱۶، لئوناردو توسط پادشاه فرانسوای اول دعوت شد تا در کلوس لوسه در نزدیکی شاتو د آمبواز کار کند؛ اعتقاد بر این است که او مونا لیزا را با خود برد و پس از نقل مکان به فرانسه به کار روی آن ادامه داد.
5دیدگاههای تاریخی
سوابق بازدید لوئی د آراگون در اکتبر ۱۵۱۷ بیان میکند که مونا لیزا برای جولیانو د مدیچی فقید، مباشر لئوناردو در کاخ بلودر بین سالهای ۱۵۱۳ و ۱۵۱۶، اجرا شده است - اما این احتمالاً یک اشتباه بوده است. طبق گفته وازاری، این نقاشی برای همسر مدل، فرانچسکو دل جوکوندو، خلق شده است. تعدادی از کارشناسان استدلال کردهاند که لئوناردو دو نسخه ساخته است (به دلیل عدم قطعیت در مورد تاریخگذاری و سفارشدهنده، و همچنین سرنوشت آن پس از مرگ لئوناردو در سال ۱۵۱۹، و تفاوت جزئیات در طرح رافائل - که ممکن است با این احتمال توضیح داده شود که او طرح را از حافظه کشیده است). پرتره فرضی اول، که ستونهای برجستهای را نشان میدهد، احتمالاً حدود سال ۱۵۰۳ توسط جوکوندو سفارش داده شده و تا زمان مرگ سالای، شاگرد و دستیار لئوناردو در سال ۱۵۲۴، ناتمام در اختیار او باقی مانده است. نسخه دوم، که حدود سال ۱۵۱۳ توسط جولیانو د مدیچی سفارش داده شد، احتمالاً در سال ۱۵۱۸ توسط سالای به فرانسوای اول فروخته شده و همان اثری است که امروزه در لوور قرار دارد. دیگران معتقدند که تنها یک مونا لیزای واقعی وجود داشته، اما در مورد دو سرنوشت ذکر شده اختلاف نظر دارند. این نقاشی مشهور در کاخ فونتنبلو نگهداری میشد تا اینکه لوئی چهاردهم آن را به کاخ ورسای منتقل کرد، جایی که تا انقلاب فرانسه باقی ماند. در سال ۱۷۹۷، این اثر برای نمایش دائمی به لوور رفت.
6مونا لیزای آیزلورث
نسخهای از مونا لیزا که به مونا لیزای آیزلورث و همچنین مونا لیزای پیشین معروف است، برای اولین بار توسط یک نجیبزاده انگلیسی در سال ۱۷۷۸ خریداری شد و در سال ۱۹۱۳ توسط هیو بلیکر، کارشناس هنر، دوباره کشف شد. این نقاشی در سال ۲۰۱۲ توسط بنیاد مونا لیزا به رسانهها معرفی شد.
این نقاشی از همان سوژه مونا لیزای لئوناردو داوینچی است. اکثریت کارشناسان ادعا میکنند که این نقاشی عمدتاً اثری اصیل از لئوناردو است که به اوایل قرن شانزدهم بازمیگردد. سایر کارشناسان، از جمله زولنر و کمپ، این انتساب را رد میکنند.
7اولین و گستردهترین پاکسازی ثبتشده
اولین و گستردهترین پاکسازی، لاکزدایی مجدد و ترمیم مونا لیزا، شستشو و لاکزدایی مجدد در سال ۱۸۰۹ توسط ژان-ماری هوگستول بود که مسئولیت مرمت نقاشیهای گالریهای موزه ناپلئون را بر عهده داشت. این کار شامل تمیز کردن با الکل، ترمیم رنگ و لاکزدایی مجدد نقاشی بود.
8اتاق خواب ناپلئون
پس از انقلاب فرانسه، این نقاشی به لوور منتقل شد، اما مدت کوتاهی را در اتاق خواب ناپلئون (متوفی ۱۸۲۱) در کاخ تویلری گذراند. مونا لیزا در خارج از دنیای هنر چندان شناخته شده نبود، اما در دهه ۱۸۶۰، بخشی از روشنفکران فرانسوی شروع به ستایش آن به عنوان شاهکار نقاشی رنسانس کردند.
9نقاشی از لوور به زرادخانه برست منتقل شد
در طول جنگ فرانسه و پروس (۱۸۷۰–۱۸۷۱)، این نقاشی از لوور به زرادخانه برست منتقل شد.
10برخی از منتقدان احساس کردند که این نقاشی به مخزنی برای تفسیرها و نظریههای ذهنی تبدیل شده است
تا اوایل قرن بیستم، برخی از منتقدان احساس میکردند که این نقاشی به مخزنی برای تفسیرها و نظریههای ذهنی تبدیل شده است.
پس از سرقت نقاشی در سال ۱۹۱۱، برنارد برنسون، مورخ رنسانس، اعتراف کرد که این اثر «به سادگی به یک کابوس تبدیل شده بود و او خوشحال بود که از شر آن خلاص شده است.» تابلوی «Le goûter» (زمان چای) اثر ژان متزینگر در سالن پاییز ۱۹۱۱ به نمایش درآمد و توسط لوئی ووکسل، منتقد هنری، در صفحه اول روزنامه ژیل بلاس به طعنه «la Joconde à la cuiller» (مونا لیزا با قاشق) نامیده شد. آندره سالمون متعاقباً این نقاشی را «مونا لیزای کوبیسم» توصیف کرد.
11اوژن دنیزار، مرمتگر موزه لوور، اصلاحات آبرنگ انجام داد
در سال ۱۹۰۶، اوژن دنیزار، مرمتگر موزه لوور، اصلاحاتی با آبرنگ بر روی بخشهایی از لایه رنگ که توسط ترک روی پنل آسیب دیده بود، انجام داد. دنیزار همچنین لبههای تصویر را با وارنیش اصلاح کرد تا بخشهایی را که در ابتدا توسط یک قاب قدیمیتر پوشانده شده بود، بپوشاند.
12قاب فعلی
مونا لیزا در طول تاریخ خود به دلیل تغییر سلیقهها در طول قرنها، قابهای تزئینی مختلفی داشته است. در سال ۱۹۰۹، کنتس دو بگا، مجموعهدار آثار هنری، قاب فعلی را به این پرتره اهدا کرد؛ اثری از دوران رنسانس که با دوره تاریخی مونا لیزا همخوانی دارد.
13این نقاشی هنوز در میان عموم مردم محبوب نبود
تا سال ۱۹۱۱، این نقاشی هنوز در میان عموم مردم محبوب نبود.
14نقاشی از موزه لوور دزدیده شد
در ۲۱ اوت ۱۹۱۱، این نقاشی از موزه لوور به سرقت رفت.
15بازگشت به لوور
پروجا یک میهنپرست ایتالیایی بود که معتقد بود نقاشی لئوناردو باید به یک موزه ایتالیایی بازگردانده میشد. پروجا ممکن است توسط همدستی ترغیب شده باشد که کپیهایش از نسخه اصلی پس از سرقت نقاشی، ارزش بسیار بیشتری پیدا میکردند. پس از اینکه پروجا مونا لیزا را به مدت دو سال در آپارتمان خود نگه داشت، بیصبر شد و هنگام تلاش برای فروش آن به جیووانی پوگی، مدیر گالری اوفیزی در فلورانس، دستگیر شد. این اثر بیش از دو هفته در گالری اوفیزی به نمایش درآمد و در ۴ ژانویه ۱۹۱۴ به لوور بازگردانده شد.
16تحلیلی دقیق در سال ۱۹۳۳
مونا لیزا بیش از ۵۰۰ سال دوام آورده است و یک کمیسیون بینالمللی که در سال ۱۹۵۲ تشکیل شد، خاطرنشان کرد که «تصویر در وضعیت حفاظتی قابل توجهی قرار دارد.» این اثر هرگز به طور کامل مرمت نشده است، بنابراین وضعیت فعلی آن تا حدی مدیون انواع روشهای حفاظتی است که نقاشی پشت سر گذاشته است. تحلیل دقیقی که در سال ۱۹۳۳ توسط مادام دو ژیروند انجام شد، نشان داد که مرمتگران قبلی «با احتیاط فراوان عمل کردهاند.»
17خودنگاره به عنوان مونا لیزا
سالوادور دالی، که به خاطر آثار سوررئالیستیاش مشهور است، در سال ۱۹۵۴ «خودنگاره به عنوان مونا لیزا» را نقاشی کرد.
18اوگو اونگازا ویلگاس بولیویایی سنگی به سمت مونا لیزا پرتاب کرد
در ۳۰ دسامبر ۱۹۵۶، اوگو اونگازا ویلگاس بولیویایی در حالی که مونا لیزا در لوور به نمایش گذاشته شده بود، سنگی به سمت آن پرتاب کرد. او این کار را با چنان شدتی انجام داد که محفظه شیشهای شکست و ذرهای از رنگ نزدیک آرنج چپ نقاشی جدا شد. این نقاشی به این دلیل با شیشه محافظت میشد که چند سال قبل از آن، مردی که ادعا میکرد عاشق نقاشی است، آن را با تیغ بریده و سعی کرده بود بدزدد.
19پرتره پنهان
در اوایل قرن بیست و یکم، پاسکال کوت، دانشمند فرانسوی، فرضیهای مبنی بر وجود یک پرتره پنهان در زیر سطح نقاشی مطرح کرد که شواهد ضمنی آن با استفاده از فناوری نور بازتابی به دست آمد.
20ارزشمندترین نقاشی جهان
پیش از تور سالهای ۱۹۶۲-۱۹۶۳، این نقاشی برای بیمه ۱۰۰ میلیون دلار (معادل ۶۵۰ میلیون دلار در سال ۲۰۱۸) ارزشگذاری شد که در عمل آن را به ارزشمندترین نقاشی جهان تبدیل کرد. بیمه خریداری نشد؛ در عوض، هزینه بیشتری صرف امنیت شد.
21دولت فرانسه آن را به ایالات متحده قرض داد
از دسامبر ۱۹۶۲ تا مارس ۱۹۶۳، دولت فرانسه آن را به ایالات متحده قرض داد تا در نیویورک و واشینگتن دی.سی. به نمایش درآید. این اثر با کشتی اقیانوسپیمای جدید «اساس فرانس» حمل شد.
22سی تا بهتر از یکی است
اندی وارهول پس از بازدید نقاشی از ایالات متحده در سال ۱۹۶۳، چاپهای سیلکاسکرین از چندین مونا لیزا با عنوان «سی تا بهتر از یکی است» خلق کرد.
23این نقاشی در توکیو و مسکو به نمایش درآمد
در سال ۱۹۷۴، این نقاشی در توکیو و مسکو به نمایش درآمد.
24نقاشی در موزه ملی توکیو به نمایش گذاشته شده بود
در ۲۱ آوریل ۱۹۷۴، در حالی که نقاشی در موزه ملی توکیو به نمایش گذاشته شده بود، زنی در اعتراض به عدم دسترسی معلولان به آن موزه، روی آن رنگ قرمز پاشید.
25یک آلودگی حشرهای جدید در پشت پنل کشف شد
در سال ۱۹۷۷، یک آلودگی حشرهای جدید در پشت پنل به دلیل قطعات عرضی نصب شده برای جلوگیری از تاب برداشتن نقاشی کشف شد. این مشکل در محل با تتراکلرید کربن و بعداً با درمان اتیلن اکساید برطرف شد.
26این نقاشی در سه نوبت برای انجام بازسازیهای لوور به طور موقت جابجا شده است
در دهههای اخیر، این نقاشی در سه نوبت برای انجام بازسازیهای لوور به طور موقت جابجا شده است: بین سالهای ۱۹۹۲ تا ۱۹۹۵، از ۲۰۰۱ تا ۲۰۰۵، و دوباره در سال ۲۰۱۹.
27تحقیق در سال ۲۰۰۳
تحقیقات سال ۲۰۰۳ توسط پروفسور مارگارت لیوینگستون از دانشگاه هاروارد نشان داد که لبخند مونا لیزا هنگام مشاهده با دید مستقیم (که به آن دید مرکزی یا فووآل میگویند) ناپدید میشود. به دلیل نحوه پردازش اطلاعات بصری توسط چشم انسان، این چشم برای تشخیص مستقیم سایهها کمتر مناسب است؛ با این حال، دید محیطی میتواند سایهها را به خوبی تشخیص دهد.
28سالن ایالتها (Salle des États)
در ۶ آوریل ۲۰۰۵—پس از یک دوره نگهداری، ثبت و تحلیل توسط متصدیان—نقاشی به مکان جدیدی در «سالن ایالتها» (Salle des États) در موزه منتقل شد. این اثر در یک محفظه مخصوص با کنترل آب و هوا و پشت شیشه ضد گلوله به نمایش گذاشته شده است.
29تحقیق در سال ۲۰۰۸
تحقیقات سال ۲۰۰۸ توسط یک استاد ژئومورفولوژی در دانشگاه اوربینو و یک هنرمند-عکاس، شباهتهایی بین مناظر مونا لیزا و برخی مناظر در منطقه مونتفلتو در استانهای پزارو و اوربینو و ریمینی ایتالیا را آشکار کرد.
30ظرف به محفظه شیشهای برخورد کرد و شکست
در ۲ اوت ۲۰۰۹، یک زن روس که از رد شدن درخواست شهروندی فرانسهاش پریشان بود، یک فنجان چای سرامیکی را که از موزه لوور خریده بود، پرتاب کرد؛ ظرف به محفظه شیشهای برخورد کرد و خرد شد.
31مرمت «زن به دست لئوناردو داوینچی»
نسخهای از مونا لیزا که با نام Mujer de mano de Leonardo Abince («زن به دست لئوناردو داوینچی») شناخته میشود و در موزه دل پرادو در مادرید نگهداری میشود، قرنها اثری از لئوناردو تلقی میشد. با این حال، از زمان مرمت آن در سال ۲۰۱۲، تصور میشود که این اثر توسط یکی از شاگردان لئوناردو در کارگاه او و همزمان با نقاشی مونا لیزا خلق شده باشد. نتیجهگیری موزه پرادو مبنی بر اینکه این نقاشی احتمالاً توسط سالای (۱۴۸۰–۱۵۲۴) یا ملزی (۱۴۹۳–۱۵۷۲) کشیده شده، توسط دیگران زیر سوال رفته است.
32۹.۳ میلیون نفر از موزه لوور بازدید کردند
در سال ۲۰۱۴، ۹.۳ میلیون نفر از موزه لوور بازدید کردند. هانری لویرت، مدیر سابق موزه، تخمین زد که «۸۰ درصد مردم فقط میخواهند مونا لیزا را ببینند.»
33مقاله فرانس ۲۴ پیشنهاد کرد که این نقاشی میتواند برای کمک به کاهش بدهی ملی فروخته شود
در سال ۲۰۱۴، مقالهای در فرانس ۲۴ پیشنهاد کرد که این نقاشی میتواند برای کمک به کاهش بدهی ملی فروخته شود، اگرچه اشاره شد که فروش مونا لیزا و سایر آثار هنری مشابه به دلیل قانون میراث فرهنگی فرانسه ممنوع است؛ این قانون بیان میکند که «مجموعههای نگهداری شده در موزههای متعلق به نهادهای عمومی، اموال عمومی محسوب میشوند و نمیتوانند به شکل دیگری واگذار شوند.»
34معرفی یک سیستم نوبتدهی جدید
یک سیستم نوبتدهی جدید که در سال ۲۰۱۹ معرفی شد، مدت زمانی را که بازدیدکنندگان موزه باید در صف انتظار برای دیدن نقاشی بمانند، کاهش میدهد. پس از عبور از صف، هر گروه حدود ۳۰ ثانیه فرصت دارد تا نقاشی را ببیند.
35در پانصدمین سالگرد درگذشت استاد
در پانصدمین سالگرد درگذشت استاد، موزه لوور بزرگترین نمایشگاه انفرادی آثار داوینچی را از ۲۴ اکتبر ۲۰۱۹ تا ۲۴ فوریه ۲۰۲۰ برگزار کرد. مونا لیزا در این نمایشگاه گنجانده نشد زیرا تقاضای بسیار زیادی در میان بازدیدکنندگان موزه برای دیدن آن وجود دارد؛ این نقاشی در گالری خود برای بازدید باقی ماند.