1گات (GATT) تنها ابزار چندجانبه حاکم بر تجارت بینالمللی بود
گات (GATT) از سال ۱۹۴۶ تا زمان تأسیس سازمان تجارت جهانی در ۱ ژانویه ۱۹۹۵، تنها ابزار چندجانبه حاکم بر تجارت بینالمللی بود.
2دور آنسی
دور آنسی یک مذاکره تجاری چندجانبه (MTN) چندساله بین ۲۶ کشور عضو گات بود. این دور دوم مذاکرات در سال ۱۹۴۹ در آنسی، فرانسه برگزار شد. ۱۳ کشور در این دور شرکت کردند. تمرکز اصلی گفتگوها بر کاهش بیشتر تعرفهها بود که در مجموع حدود ۵۰۰۰ مورد را شامل میشد.
3دور تورکی
دور تورکی یک مذاکره تجاری چندجانبه (MTN) چندساله بین کشورهای عضو گات بود. این دور سوم مذاکرات در سال ۱۹۵۱ در تورکی، انگلستان برگزار شد.
سی و هشت کشور در این دور شرکت کردند. ۸۷۰۰ امتیاز تعرفهای داده شد که مجموعاً به سه چهارم تعرفههایی رسید که در سال ۱۹۴۸ اعمال میشد.
رد همزمان منشور هاوانا توسط ایالات متحده، نشاندهنده تثبیت گات به عنوان یک نهاد حاکم جهانی بود.
4دور ژنو: ۱۹۵۵–۵۶
دور ژنو چهارمین نشست مذاکرات تجاری چندجانبه توافقنامه عمومی تعرفه و تجارت (GATT) در ژنو، سوئیس بود. این دور در سال ۱۹۵۵ آغاز شد و تا مه ۱۹۵۶ ادامه یافت. بیست و شش کشور در این دور شرکت کردند. ۲.۵ میلیارد دلار تعرفه حذف یا کاهش یافت.
5دور دیلون: ۱۹۶۰–۶۲
دور دیلون یک مذاکره تجاری چندجانبه (MTN) چندساله بین ۲۶ کشور عضو گات بود.
پنجمین دور گات در ژنو برگزار شد و از مه ۱۹۵۹ تا ژوئیه ۱۹۶۲ به طول انجامید.
این گفتگوها به نام داگلاس دیلون، وزیر خزانهداری و معاون سابق وزیر امور خارجه ایالات متحده که برای اولین بار پیشنهاد این گفتگوها را مطرح کرد، نامگذاری شد. علاوه بر کاهش بیش از ۴.۹ میلیارد دلار تعرفه با حدود ۴۴۰۰ مورد کاهش موردی، این دور منجر به بحثهایی در مورد ایجاد جامعه اقتصادی اروپا (EEC) شد.
6دور کندی
دور کندی ششمین نشست مذاکرات تجاری چندجانبه توافقنامه عمومی تعرفه و تجارت (GATT) بود که بین سالهای ۱۹۶۴ و ۱۹۶۷ در ژنو، سوئیس برگزار شد. تصویب قانون توسعه تجارت ایالات متحده در سال ۱۹۶۲ توسط کنگره، به کاخ سفید اجازه داد تا مذاکرات تعرفهای متقابل را انجام دهد که در نهایت منجر به دور کندی شد. مشارکت نسبت به دورهای قبلی به شدت افزایش یافت.
شصت و شش کشور، که ۸۰ درصد تجارت جهانی را نمایندگی میکردند، در افتتاحیه رسمی در ۴ مه ۱۹۶۴ در کاخ ملل حضور یافتند. با وجود اختلافات متعدد بر سر جزئیات، مدیرکل موفقیت این دور را در ۱۵ مه ۱۹۶۷ اعلام کرد و توافق نهایی در ۳۰ ژوئن ۱۹۶۷ امضا شد؛ آخرین روزی که طبق قانون توسعه تجارت مجاز بود.
اهداف اصلی دور کندی عبارت بودند از:
کاهش تعرفهها به نصف با حداقل استثنائات.
از بین بردن محدودیتهای تجارت کشاورزی.
حذف موانع غیرتعرفهای.
کمک به کشورهای در حال توسعه.
7دور توکیو
دور توکیو یک مذاکره تجاری چندجانبه (MTN) چندساله بین ۱۰۲ کشور عضو گات بود. این مذاکرات منجر به کاهش تعرفهها و ایجاد مقررات جدیدی با هدف کنترل گسترش موانع غیرتعرفهای (NTBs) و محدودیتهای داوطلبانه صادرات شد.
هدف، هماهنگسازی بیشتر سیاستهای دولتی بود. امتیازاتی در تجارت به ارزش ۱۹ میلیارد دلار داده شد و قرار بود طی هشت سال از سال ۱۹۸۰ اجرایی شود. دور توکیو در آوریل ۱۹۷۹ به پایان رسید.
8دور اروگوئه
دور اروگوئه هشتمین دور مذاکرات تجاری چندجانبه (MTN) بود که در چارچوب توافقنامه عمومی تعرفه و تجارت (GATT) انجام شد و از سال ۱۹۸۶ تا ۱۹۹۳ به طول انجامید و ۱۲۳ کشور را به عنوان «طرفهای متعاهد» در بر گرفت.
این دور منجر به ایجاد سازمان تجارت جهانی شد و گات به عنوان بخشی جداییناپذیر از توافقنامههای سازمان تجارت جهانی باقی ماند.
مأموریت گسترده این دور، تعمیم قوانین تجاری گات به حوزههایی بود که قبلاً به دلیل دشواری در آزادسازی (کشاورزی، منسوجات) معاف شده بودند و همچنین حوزههای جدید و فزاینده مهمی که قبلاً گنجانده نشده بودند (تجارت خدمات، مالکیت معنوی، تحریفات سیاست سرمایهگذاری در تجارت).
9مدیرکل مؤسس سازمان تجارت جهانی
پیتر ساترلند مدیرکل مؤسس سازمان تجارت جهانی بود.
10توافقنامه مراکش
توافقنامه مراکش که با بیانیه مراکش تجلی یافت، توافقنامهای بود که در ۱۵ آوریل ۱۹۹۴ در مراکش، مراکش توسط ۱۲۳ کشور امضا شد و نقطه اوج دور ۸ ساله اروگوئه و تأسیس سازمان تجارت جهانی بود که رسماً در ۱ ژانویه ۱۹۹۵ به وجود آمد.
11سازمان تجارت جهانی
این سازمان رسماً در ۱ ژانویه ۱۹۹۵، طبق توافقنامه مراکش در سال ۱۹۹۴، فعالیت خود را آغاز کرد و جایگزین توافقنامه عمومی تعرفه و تجارت (GATT) شد که در سال ۱۹۴۸ تأسیس شده بود. سازمان تجارت جهانی بزرگترین سازمان اقتصادی بینالمللی در جهان است که ۱۶۴ کشور عضو آن، بیش از ۹۶ درصد از تجارت جهانی و تولید ناخالص داخلی جهان را نمایندگی میکنند.
12توافقنامه کشاورزی
توافقنامه کشاورزی با تأسیس سازمان تجارت جهانی در آغاز سال ۱۹۹۵ اجرایی شد. این توافقنامه دارای سه مفهوم یا «ستون» اصلی است: حمایت داخلی، دسترسی به بازار و یارانههای صادراتی.
13توافقنامه عمومی تجارت خدمات
توافقنامه عمومی تجارت خدمات به منظور گسترش سیستم تجارت چندجانبه به بخش خدمات ایجاد شد، همانطور که توافقنامه عمومی تعرفه و تجارت (GATT) چنین سیستمی را برای تجارت کالا فراهم کرده بود. این توافقنامه در ژانویه ۱۹۹۵ لازمالاجرا شد.
14توافقنامه جنبههای تجاری حقوق مالکیت فکری
توافقنامه جنبههای تجاری حقوق مالکیت فکری (TRIPS) حداقل استانداردهایی را برای بسیاری از اشکال مقررات مالکیت فکری (IP) تعیین میکند. این توافقنامه در پایان دور اروگوئه از توافقنامه عمومی تعرفه و تجارت (GATT) در سال ۱۹۹۴ مذاکره شد.
15توافقنامه اعمال اقدامات بهداشتی و بهداشت گیاهی
توافقنامه اعمال اقدامات بهداشتی و بهداشت گیاهی - که به عنوان توافقنامه SPS نیز شناخته میشود - در طول دور اروگوئه از GATT مذاکره شد و با تأسیس سازمان تجارت جهانی (WTO) در آغاز سال ۱۹۹۵ لازمالاجرا گردید. تحت توافقنامه SPS، سازمان تجارت جهانی محدودیتهایی را بر سیاستهای اعضا در رابطه با ایمنی مواد غذایی (آلایندههای باکتریایی، آفتکشها، بازرسی و برچسبگذاری) و همچنین سلامت حیوانات و گیاهان (آفات و بیماریهای وارداتی) اعمال میکند.
16توافقنامه موانع فنی تجارت
توافقنامه موانع فنی تجارت یک معاهده بینالمللی از سازمان تجارت جهانی است. این توافقنامه در طول دور اروگوئه از توافقنامه عمومی تعرفه و تجارت مذاکره شد و با تأسیس سازمان تجارت جهانی در پایان سال ۱۹۹۴ لازمالاجرا گردید. هدف این توافقنامه اطمینان از این است که مذاکرات و استانداردهای فنی، و همچنین رویههای آزمایش و صدور گواهینامه، موانع غیرضروری برای تجارت ایجاد نکنند.
17رناتو روژیرو
رناتو روژیرو یک سیاستمدار ایتالیایی بود. او از سال ۱۹۹۵ تا ۱۹۹۹ مدیرکل سازمان تجارت جهانی بود.
18کنفرانس وزیران سازمان تجارت جهانی ۱۹۹۶
نخستین کنفرانس وزیران (۱۹۹۶) در سنگاپور برگزار شد. در طول این کنفرانس، اختلافات بین اقتصادهای عمدتاً توسعهیافته و در حال توسعه بر سر چهار موضوع مطرحشده توسط این کنفرانس پدیدار شد که منجر به نامیده شدن جمعی آنها به عنوان «موضوعات سنگاپور» گردید.
19کنفرانس وزیران سازمان تجارت جهانی ۱۹۹۸
دومین کنفرانس وزیران (۱۹۹۸) در ژنو سوئیس برگزار شد.
20مایک مور
پس از بازنشستگی از سیاست نیوزیلند، مور از سال ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۲ مدیرکل سازمان تجارت جهانی بود.
21کنفرانس وزیران سازمان تجارت جهانی ۱۹۹۹
سومین کنفرانس (۱۹۹۹) در سیاتل، واشینگتن با شکست مواجه شد و تظاهرات گسترده و تلاشهای پلیس و گارد ملی برای کنترل جمعیت، توجه جهانی را به خود جلب کرد.
22دور دوحه
دور دوحه به طور رسمی در نوامبر ۲۰۰۱ آغاز شد و همه کشورها را به مذاکرات برای گشایش بازارهای کشاورزی و تولیدی، و همچنین مذاکرات تجارت خدمات (GATS) و گسترش مقررات مالکیت فکری (TRIPS) متعهد کرد.
هدف این دور، به گفته طرفداران آن، عادلانهتر کردن قوانین تجاری برای کشورهای در حال توسعه بود. با این حال، تا سال ۲۰۰۸، منتقدان مدعی بودند که این دور سیستمی از قوانین تجاری را گسترش میدهد که برای توسعه مضر است و بیش از حد در «فضای سیاستگذاری» داخلی کشورها دخالت میکند.
اعلامیه وزیران سال ۲۰۰۱ یک مهلت رسمی برای پایان دادن به مذاکرات دور دوحه در ۱ ژانویه ۲۰۰۵ تعیین کرد.
23سوپاچای پانیچپاکدی
سوپاچای از ۱ سپتامبر ۲۰۰۲ تا ۱ سپتامبر ۲۰۰۵ مدیرکل سازمان تجارت جهانی (WTO) بود.
24کنفرانس وزیران سازمان تجارت جهانی ۲۰۰۳
پنجمین کنفرانس وزیران (۲۰۰۳) در کانکون، مکزیک با هدف دستیابی به توافق در مورد دور دوحه برگزار شد. ائتلافی از ۲۲ کشور جنوبی، کشورهای در حال توسعه G20 (به رهبری هند، چین، برزیل، و آسه-آن به رهبری فیلیپین)، در برابر خواستههای شمال برای توافق بر سر به اصطلاح «موضوعات سنگاپور» مقاومت کردند و خواستار پایان دادن به یارانههای کشاورزی در اتحادیه اروپا و ایالات متحده شدند. مذاکرات بدون پیشرفت متوقف شد.
25مذاکرات پاریس
مذاکرهکنندگان تجاری میخواستند قبل از نشست دسامبر ۲۰۰۵ سازمان تجارت جهانی در هنگکنگ پیشرفت ملموسی داشته باشند و جلسهای از مذاکرات را در ماه مه ۲۰۰۵ در پاریس برگزار کردند.
مذاکرات پاریس تحت تأثیر چند موضوع قرار داشت: فرانسه به اقدامات برای کاهش یارانهها به کشاورزان اعتراض کرد، در حالی که ایالات متحده، استرالیا، اتحادیه اروپا، برزیل و هند نتوانستند در مورد مسائل مربوط به مرغ، گوشت گاو و برنج به توافق برسند. بیشتر نقاط اختلاف مسائل فنی کوچکی بودند که باعث شد مذاکرهکنندگان تجاری نگران باشند که توافق بر سر مسائل بزرگ و پرخطر سیاسی به مراتب دشوارتر خواهد بود.
26پاسکال لامی
پاسکال از ۱ سپتامبر ۲۰۰۵ تا ۱ سپتامبر ۲۰۱۳ به مدت ۸ سال مدیرکل سازمان تجارت جهانی (WTO) بود.
27کنفرانس وزیران سازمان تجارت جهانی ۲۰۰۵
ششمین کنفرانس وزیران سازمان تجارت جهانی (۲۰۰۵) در ۱۳ تا ۱۸ دسامبر ۲۰۰۵ در هنگکنگ برگزار شد. این کنفرانس برای پیشرفت کافی مذاکرات چهارساله دور توسعه دوحه جهت پایان دادن به این دور در سال ۲۰۰۶ حیاتی تلقی میشد. در این نشست، کشورها توافق کردند که تمام یارانههای صادرات کشاورزی خود را تا پایان سال ۲۰۱۳ حذف کنند و هرگونه یارانه صادرات پنبه را تا پایان سال ۲۰۰۶ خاتمه دهند.
امتیازات بیشتر به کشورهای در حال توسعه شامل توافقی برای معرفی دسترسی بدون عوارض و بدون تعرفه برای کالاهای کشورهای کمتر توسعهیافته، به دنبال ابتکار «همه چیز به جز اسلحه» اتحادیه اروپا بود - اما با معافیت تا ۳ درصد از ردیفهای تعرفه. سایر مسائل عمده برای مذاکرات بیشتر جهت تکمیل تا پایان سال ۲۰۱۰ باقی ماند.
28مذاکرات ژنو ۲۰۰۶
مذاکرات ژوئیه ۲۰۰۶ در ژنو در دستیابی به توافقی در مورد کاهش یارانههای کشاورزی و کاهش مالیاتهای وارداتی شکست خورد و از سرگیری مذاکرات ماهها به طول انجامید.
نتیجه موفقیتآمیز دور دوحه به طور فزایندهای بعید به نظر میرسید، زیرا اختیارات تجاری گستردهای که طبق قانون تجارت ۲۰۰۲ به رئیسجمهور جورج دبلیو بوش اعطا شده بود، در سال ۲۰۰۷ منقضی میشد.
هرگونه پیمان تجاری پس از آن باید توسط کنگره با احتمال اصلاحات تصویب میشد که این امر مانع مذاکرهکنندگان آمریکایی شده و تمایل سایر کشورها برای مشارکت را کاهش میداد.
هنگ کنگ پیشنهاد میانجیگری در مذاکرات شکستخورده آزادسازی تجاری را داد. ریموند یانگ، مدیرکل تجارت و صنعت، میگوید این منطقه که میزبان آخرین دور مذاکرات دوحه بود، از «موضع اخلاقی برتر» در تجارت آزاد برخوردار است که به آن اجازه میدهد نقش «واسطه صادق» را ایفا کند.
29کنفرانس پوتسدام ۲۰۰۷
در ژوئن ۲۰۰۷، مذاکرات در دور دوحه در کنفرانسی در پوتسدام به دلیل بنبست عمده بین ایالات متحده، اتحادیه اروپا، هند و برزیل متوقف شد. اختلاف اصلی بر سر گشایش بازارهای کشاورزی و صنعتی در کشورهای مختلف و نحوه کاهش یارانههای کشاورزی کشورهای ثروتمند بود.
30مذاکرات ژنو ۲۰۰۸
در ۲۱ ژوئیه ۲۰۰۸، مذاکرات دوباره در مقر سازمان تجارت جهانی در ژنو در مورد دور دوحه آغاز شد، اما پس از نه روز مذاکره به دلیل امتناع از مصالحه بر سر مکانیسم حفاظتی ویژه متوقف شد.
«اعضای کشورهای در حال توسعه در رابطه با اقدامات حفاظتی سایر اعضا، در قالب معافیت از حداقل حجم واردات، از رفتار ویژه و متفاوت برخوردار میشوند.
به عنوان کاربران اقدامات حفاظتی، اعضای کشورهای در حال توسعه در رابطه با اعمال اقدامات مشابه خود، با توجه به مدت زمان مجاز تمدیدها و در رابطه با اعمال مجدد اقدامات، از رفتار ویژه و متفاوت برخوردار میشوند.»
31کنفرانس وزیران سازمان تجارت جهانی ۲۰۰۹
شورای عمومی سازمان تجارت جهانی در ۲۶ مه ۲۰۰۹ توافق کرد که هفتمین نشست کنفرانس وزیران سازمان تجارت جهانی را از ۳۰ نوامبر تا ۳ دسامبر ۲۰۰۹ در ژنو برگزار کند.
بیانیهای از سوی رئیس جلسه، سفیر ماریو ماتوس، اذعان داشت که هدف اصلی، جبران نقض پروتکلی است که خواستار برگزاری جلسات «منظم» دوسالانه بود، پروتکلی که با شکست دور دوحه در سال ۲۰۰۵ منقضی شده بود، و اینکه این نشست «کوچکشده» یک جلسه مذاکره نخواهد بود، بلکه «تأکید بر شفافیت و بحث آزاد به جای فرآیندهای گروهی کوچک و ساختارهای مذاکره غیررسمی خواهد بود».
موضوع کلی برای بحث «سازمان تجارت جهانی، سیستم تجارت چندجانبه و محیط اقتصادی جهانی کنونی» بود.
32روبرتو آزودو
آزودو در مه ۲۰۱۳ به عنوان جانشین پاسکال لامی به عنوان مدیرکل سازمان تجارت جهانی انتخاب شد.
33بسته بالی
در دسامبر ۲۰۱۳، بزرگترین توافق در سازمان تجارت جهانی امضا شد که به عنوان بسته بالی شناخته میشود.
34توافق نایروبی ۲۰۱۵
در ۱۹ دسامبر ۲۰۱۵، نشست سازمان تجارت جهانی در پایتخت کنیا منجر به توافقی شد که بر اساس آن کشورهای توسعهیافته باید یارانههای صادراتی را فوراً پایان دهند و کشورهای در حال توسعه تا پایان سال ۲۰۱۸ از آن پیروی کنند.
35انگوزی اوکونجو-ایویالا
از مارس ۲۰۲۱، اوکونجو-ایویالا به عنوان مدیرکل سازمان تجارت جهانی خدمت میکند. قابل توجه است که او اولین زن و اولین آفریقایی است که سازمان تجارت جهانی را به عنوان مدیرکل رهبری میکند.