1110s p.n.e. do 730s p.n.e.
Syria
Aramejczycy byli starożytnym ludem semickim z Bliskiego Wschodu, po raz pierwszy odnotowanym w źródłach historycznych pod koniec XII wieku p.n.e. Ojczyzna Aramejczyków była znana jako kraina Aram, obejmująca centralne regiony współczesnej Syrii. Na początku I tysiąclecia p.n.e. w zachodnich regionach starożytnego Bliskiego Wschodu powstało wiele państw aramejskich. Najważniejszym z nich było Królestwo Aramu-Damaszku, które osiągnęło swój szczyt w drugiej połowie IX wieku p.n.e., za panowania króla Hazaela. Opracowano również charakterystyczny alfabet aramejski, używany do pisania w języku staroaramejskim.
Między I a III wiekiem n.e. starożytni Aramejczycy przyjęli chrześcijaństwo, zastępując dawną politeistyczną religię aramejską. W tym samym czasie chrześcijańska Biblia została przetłumaczona na język aramejski.
Od czasu podboju Bliskiego Wschodu przez Arabów w VII wieku, pozostałe społeczności chrześcijańskich Aramejczyków skupiły się wokół lokalnych instytucji kościelnych, które były już wtedy podzielone według linii wyznaniowych.
Od czasu podboju Bliskiego Wschodu przez Arabów w VII wieku, pozostałe społeczności chrześcijańskich Aramejczyków skupiły się wokół lokalnych instytucji kościelnych, które były już wtedy podzielone według linii wyznaniowych.
Amrit był fenickim portem położonym w pobliżu dzisiejszego Tartus w Syrii. Założone w trzecim tysiącleciu p.n.e. Marat było najdalej na północ wysuniętym ważnym miastem starożytnej Fenicji i rywalem pobliskiego Arwadu.
Aramejczycy zostali wyparci przez nowo przybyłych Turków seldżuckich, którzy zajęli Antiochię (1084). Późniejsze ustanowienie państw krzyżowców (1098), Księstwa Antiochii i Hrabstwa Edessy, stworzyło nowe wyzwania dla lokalnych chrześcijan posługujących się językiem aramejskim, zarówno wyznania orientalnego prawosławnego, jak i wschodniego prawosławnego.
Toponim A-ra-mu pojawia się w inskrypcji w królestwie Ebla, posługującym się językiem wschodniosemickim, wymieniającej nazwy geograficzne, a termin Armi, który jest eblaickim określeniem pobliskiego Idlibu, występuje często w tabliczkach z Ebla (ok. 2300 p.n.e.).
Toponim A-ra-mu pojawia się w inskrypcji w królestwie Ebla, posługującym się językiem wschodniosemickim, wymieniającej nazwy geograficzne, a termin Armi, który jest eblaickim określeniem pobliskiego Idlibu, występuje często w tabliczkach z Ebla (ok. 2300 p.n.e.).
Jeden z annałów Naram-Sina z Akadu (ok. 2250 p.n.e.) wspomina, że schwytał on „Dubula, ensí A-ra-me”, podczas kampanii przeciwko Simurrum w północnych górach.
Jeden z annałów Naram-Sina z Akadu (ok. 2250 p.n.e.) wspomina, że schwytał on „Dubula, ensí A-ra-me”, podczas kampanii przeciwko Simurrum w północnych górach.
Pierwszą znaną inskrypcją aramejską była stela z Carpentras, znaleziona w południowej Francji w 1704 roku; w tamtym czasie uważano ją za tekst fenicki.
Środkowoasyryjskie imperium (1365–1050 p.n.e.), które dominowało na Bliskim Wschodzie i w Azji Mniejszej od pierwszej połowy XIV wieku p.n.e., zaczęło gwałtownie słabnąć po śmierci Aszur-bel-kala, jego ostatniego wielkiego władcy w 1056 p.n.e., a wycofanie się Asyryjczyków pozwoliło Aramejczykom i innym ludom uzyskać niepodległość i przejąć pełną kontrolę nad ówczesnym Eber-Nari (dzisiejszą Syrią) pod koniec XI wieku p.n.e.
Pojawienie się Aramejczyków nastąpiło podczas upadku epoki brązu (1200–900 p.n.e.), który przyniósł wielkie wstrząsy i masowe przemieszczenia ludności na Bliskim Wschodzie, w Azji Mniejszej, na Kaukazie, we wschodnim basenie Morza Śródziemnego, w Afryce Północnej, starożytnym Iranie, starożytnej Grecji i na Bałkanach, prowadząc do powstania nowych ludów i organizmów politycznych w tych regionach.
Królestwo Aram-Damaszek było państwem aramejskim wokół Damaszku w Syrii, istniejącym od końca XII wieku p.n.e. do 732 p.n.e.
Bit Baḫiani było niezależnym aramejskim królestwem miejskim (ok. 1200 – 808 p.n.e.) ze stolicą w Guzana (współczesny Tell Halaf).
Pod koniec XII wieku p.n.e. Aramejczycy byli już mocno osadzeni w Syrii; zostali jednak podbici przez Środkowoasyryjskie imperium, podobnie jak wcześniej Amoryci i Ahlamu.
Pierwsza pewna wzmianka o Aramejczykach pojawia się w inskrypcji Tiglat-Pilesera I (1115–1077 p.n.e.), która odnosi się do podbicia „Ahlamû-Aramejczyków” (Ahlame Armaia). Wkrótce potem Ahlamû znikają z annałów asyryjskich, zastąpieni przez Aramejczyków (Aramu, Arimi).
Aramejczycy podbili Sam'al, znane również jako Yaudi, region od Arpadu po Aleppo, który przemianowali na Bît-Agushi, oraz Til Barsip, które stało się głównym miastem Bît-Adini, znanego również jako Beth Eden. Na północ od Sam'al znajdowało się aramejskie państwo Bit-Gabbari, które było wciśnięte między państwa pohetyckie Karkemisz, Gurgum, Khattina, Unqi oraz państwo Tabal.
Król Tou był królem Hamat, starożytnego miasta położonego w Syrii.
W XI i X wieku p.n.e. Aramejczycy podbili Sam'al (współczesne Zenjirli), znane również jako Yaudi, region od Arpadu po Aleppo.
Środkowoasyryjskie imperium (1365–1050 p.n.e.), które dominowało na Bliskim Wschodzie i w Azji Mniejszej od pierwszej połowy XIV wieku p.n.e., zaczęło gwałtownie słabnąć po śmierci Aszur-bel-kala, jego ostatniego wielkiego władcy w 1056 p.n.e., a wycofanie się Asyryjczyków pozwoliło Aramejczykom i innym ludom uzyskać niepodległość i przejąć pełną kontrolę nad ówczesnym Eber-Nari (dzisiejszą Syrią) pod koniec XI wieku p.n.e. Od tego momentu region ten nazywano Arameą.
Północna Syria była ojczyzną Aramejczyków od późnego drugiego tysiąclecia p.n.e. Ludność posługująca się językiem syryjskim była potomkami tych Aramejczyków.
Roczniki asyryjskie z końca okresu średnioasyryjskiego (ok. 1050 p.n.e.) oraz powstania imperium nowoasyryjskiego w 911 p.n.e. zawierają liczne opisy bitew między Aramejczykami a armią asyryjską.
Bit Adini, miasto lub region Syrii, nazywany czasem w źródłach asyryjskich Bit Adini, był państwem aramejskim, które istniało jako niezależne królestwo w X i IX wieku p.n.e., ze stolicą w Til Barsib (obecnie Tell Ahmar).
Tabrimmon był aramejskim królem, o którym jednak niewiele wiadomo. Według Biblii był synem Hezjona i ojcem Ben-Hadada I.
Język aramejski został przyjęty jako lingua franca imperium nowoasyryjskiego w VIII wieku p.n.e., a rdzenni Asyryjczycy i Babilończycy zaczęli stopniowo przechodzić na aramejski jako najpowszechniejszy język życia publicznego i administracji.
Król Kapara był aramejskim królem Bit Bahiani, jednego z państw pohetyckich, z centrum w Guzanie (współczesny Tell Halaf w północno-wschodniej Syrii).
W X wieku Cesarstwo Bizantyńskie stopniowo odzyskiwało znaczną część północnej Syrii.
Królestwa aramejskie, podobnie jak znaczna część Bliskiego Wschodu i Azji Mniejszej, zostały podbite przez imperium nowoasyryjskie (911–605 p.n.e.).
Stela Kilamuwy to stela króla Kilamuwy z IX wieku p.n.e., pochodząca z Królestwa Bit-Gabbari. Twierdzi on, że odniósł sukces tam, gdzie jego przodkowie zawiedli, zapewniając dobrobyt swojemu królestwu. Inskrypcja znana jest jako KAI 24.
Irhuleni był królem Hamat. Stanął na czele koalicji przeciwko ekspansji asyryjskiej pod wodzą Salmanasara III, u boku Hadadezera z Damaszku.
Język staroaramejski odnosi się do najwcześniejszego etapu języka aramejskiego, znanego z inskrypcji aramejskich odkrywanych od XIX wieku.
Arpad był starożytnym aramejskim miastem syro-hetyckim położonym w północno-zachodniej Syrii, na północ od Aleppo. Stało się stolicą aramejskiego państwa Bit Agusi, założonego przez Gusi z Jachan w IX wieku p.n.e.
Ben-Hadad I, syn Tabrimmona i wnuk Hezjona, był królem Aramu-Damaszku w latach 885–865 p.n.e.
Tabrimmon, znany również jako Tabrimon lub Tabremon (w Biblii łacińskiej), był aramejskim królem, o którym jednak niewiele wiadomo.
Wojna izraelsko-aramejska była konfliktem zbrojnym między Izraelitami a Aramejczykami i Amorytami, który miał miejsce w lewantyńskich regionach Aramu i Baszanu. Uważa się, że miało to miejsce około 874 r. p.n.e.
Bar-Hadad II był królem Aramu-Damaszku w latach 865–842 p.n.e.
Bitwa pod Karkar miała miejsce w 853 r. p.n.e., kiedy armia imperium nowoasyryjskiego pod wodzą cesarza Salmanasara III starła się pod Karkar z armią sprzymierzonych jedenastu królów, dowodzoną przez Hadadezera (nazywanego w źródłach asyryjskich Adad-idir, prawdopodobnie identyfikowanego z królem Ben-Hadadem II z Aramu-Damaszku) oraz Achaba, króla Izraela.
Okres staroaramejski (850–612 p.n.e.) przyniósł powstanie i rozprzestrzenienie się inskrypcji w związku z wyrastaniem Aramejczyków na główną siłę na starożytnym Bliskim Wschodzie.
Hazael był aramejskim królem, o którym wspomina Biblia. Za jego panowania Aram-Damaszek stał się imperium, które władało znacznymi częściami Syrii i Ziemi Izraela.
Atarszumki I był królem Bit Agusi w starożytnej Syrii; był synem Aramesa.
Król Rezin z Aramu rządził z Damaszku w VIII wieku p.n.e. Podczas swojego panowania był trybutariuszem króla Asyrii Tiglat-Pilesera III. Był ostatnim królem Aramu-Damaszku.
„Posąg Hadada” to stela króla Panamuwy I z VIII wieku p.n.e., pochodząca z Królestwa Bit-Gabbari w Sam'al. Obecnie zajmuje ważne miejsce w Muzeum Przedniej Azji w Berlinie (Vorderasiatisches Museum Berlin).
Zakkur był starożytnym królem Hamat i Luhuti (znanego również jako Nuhašše) w Syrii. Panował około 785 r. p.n.e.
Hezjon był królem Aramu-Damaszku zgodnie z genealogią podaną w Księgach Królewskich (1 Księga Królewska 15:18).
Bar-Hadad III był królem Aramu-Damaszku, synem i następcą Hazaela. Jego sukcesja jest wspomniana w 2 Księdze Królewskiej (13:3, 13:24).
Król Rezin z Aramu rządził z Damaszku w VIII wieku p.n.e. Podczas swojego panowania był trybutariuszem króla Asyrii Tiglat-Pilesera III.
Tiglat-Pileser III był wybitnym królem Asyrii w VIII wieku p.n.e. (panował w latach 745–727 p.n.e.), który wprowadził zaawansowane systemy cywilne, wojskowe i polityczne w imperium nowoasyryjskim.
Asyryjski król, Tiglat-Pileser III, zajął w 740 r. p.n.e. Arpad (obecnie Tel Rifaat), centrum aramejskiego oporu w północnej Syrii.
Tiglat-Pileser III obalił również Królestwo Samarii w 734 r. p.n.e.
Tiglat-Pileser III zajął Królestwo Damaszku w 732 r. p.n.e.
W 732 r. p.n.e. Aram-Damaszek upadł i został podbity przez asyryjskiego króla Tiglat-Pilesera III. Asyryjczycy nazywali swoje aramejskie kolonie Eber Nari, wciąż używając terminu Aramejczyk do opisania wielu zamieszkujących je ludów.
Atarszumki I był królem Bit Agusi w starożytnej Syrii; był synem Aramesa. Stolicą Bit Agusi było Arpad.
Stele z Neirab, para aramejskich inskrypcji z VII wieku p.n.e. znalezionych w 1891 roku w Al-Nayrab koło Aleppo w Syrii.
Regiony aramejskie stały się polem bitwy między Babilończykami a egipską XXVI dynastią, która została zainstalowana przez Asyryjczyków jako wasale po tym, jak podbili Egipt, wyparli poprzednią dynastię nubijską i zniszczyli imperium kuszyckie.
Imperium Nowoasyryjskie pogrążyło się w serii brutalnych wojen wewnętrznych od 626 roku p.n.e., co znacznie je osłabiło.
Aramea/Eber-Nari była wówczas rządzona przez kolejne Imperium Nowobabilońskie (612–539 p.n.e.), początkowo kierowane przez krótkotrwałą dynastię chaldejską. Regiony aramejskie stały się polem bitwy między Babilończykami a egipską XXVI dynastią, która została zainstalowana przez Asyryjczyków jako wasale po tym, jak podbili Egipt, wyparli poprzednią dynastię nubijską i zniszczyli imperium kuszyckie.
Aramejski to język semicki, który wywodzi się od Aramejczyków ze starożytnego regionu Syrii.
Aramejczycy zostali później podbici przez Imperium Achemenidów (539–332 p.n.e.). Jednak niewiele zmieniło się od czasów nowoasyryjskich i nowobabilońskich, ponieważ Persowie, postrzegający siebie jako spadkobierców poprzednich imperiów, utrzymali język aramejski imperialny jako główny język życia publicznego i administracji.
Babilończycy pozostali panami ziem aramejskich tylko do 539 roku p.n.e.
Aramejczycy zostali później podbici przez Imperium Achemenidów (539–332 p.n.e.).
Babilończycy pozostali panami ziem aramejskich tylko do 539 roku p.n.e., kiedy perskie Imperium Achemenidów obaliło Nabonida, ostatniego króla Babilonu pochodzenia asyryjskiego.
Pierwszy proces (syrianizacja) został zainicjowany w V wieku, kiedy starożytny grecki zwyczaj używania syryjskich etykiet dla Aramejczyków i ich języka zaczął zyskiwać akceptację wśród aramejskich elit literackich i kościelnych.
Opowieść o Achikarze, znana również jako Słowa Achikara, to historia poświadczona po raz pierwszy w języku aramejskim imperialnym z V wieku p.n.e. na papirusach z Elefantyny, która była szeroko rozpowszechniona na Środkowym i Bliskim Wschodzie. Została określona jako „jedna z najwcześniejszych 'międzynarodowych książek' literatury światowej”.
Podboje Aleksandra Wielkiego (336–323 p.n.e.) wyznaczyły początek nowej ery w historii całego Bliskiego Wschodu, w tym regionów zamieszkanych przez Aramejczyków.
Cele-Syria była regionem Syrii w starożytności klasycznej. Nazwa prawdopodobnie wywodzi się od aramejskiego słowa oznaczającego wszystkie regiony Syrii, ale najczęściej stosowano ją w odniesieniu do doliny Bekaa między pasmami górskimi Libanu i Antylibanu.
Podboje Aleksandra Wielkiego wyznaczyły początek nowej ery w historii całego Bliskiego Wschodu, w tym regionów zamieszkanych przez Aramejczyków.
Pod koniec IV wieku p.n.e. dwa nowo powstałe państwa hellenistyczne wyłoniły się jako główni pretendenci do dominacji regionalnej: Imperium Seleucydów (305–64 p.n.e.) oraz Imperium Ptolemeuszy (305–30 p.n.e.).
W IV wieku p.n.e. Rzym rozpoczął aneksję miast etruskich. Doprowadziło to do utraty północnych prowincji etruskich. Podczas wojen rzymsko-etruskich Etruria została podbita przez Rzym w III wieku p.n.e.
Po ustanowieniu rzymskich rządów w regionie Syrii właściwej (na zachód od Eufratu) w I wieku p.n.e., ziemie aramejskie stały się regionem granicznym między dwoma imperiami: rzymskim i partyjskim, a później między ich państwami sukcesyjnymi: imperium bizantyńskim i sasanidzkim. W regionach przygranicznych istniało również kilka mniejszych państw, z których najbardziej znaczącym było Królestwo Osroene, z centrum w mieście Edessa, znanym w języku aramejskim jako Urhay.
Po ustanowieniu rzymskich rządów w regionie Syrii właściwej (na zachód od Eufratu) w I wieku p.n.e., ziemie aramejskie stały się regionem granicznym między dwoma imperiami: rzymskim i partyjskim.
