pon. kwi 29, 1901 do sob. sty 7, 1989
Japan
Hirohito był 124. cesarzem Japonii według tradycyjnego porządku sukcesji, panującym od 25 grudnia 1926 roku aż do swojej śmierci 7 stycznia 1989 roku. Jego następcą został jego najstarszy syn, Akihito. W Japonii panujący cesarze są znani po prostu jako „Cesarz”, a on sam jest obecnie określany głównie swoim imieniem pośmiertnym, Shōwa (昭和), które jest nazwą ery zbieżnej z jego panowaniem; z tego powodu jest on również znany jako „Cesarz Shōwa”.
Urodzony w tokijskim pałacu Aoyama (podczas panowania swojego dziadka, cesarza Meiji) 29 kwietnia 1901 roku, Hirohito był pierwszym synem 21-letniego księcia koronnego Yoshihito (przyszłego cesarza Taishō) i 17-letniej księżnej koronnej Sadako (przyszłej cesarzowej Teimei). Był wnukiem cesarza Meiji i Yanagihary Naruko. Jego dziecięcy tytuł brzmiał książę Michi.
W 70. dniu po urodzeniu Hirohito został zabrany z dworu i oddany pod opiekę rodziny hrabiego Kawamury Sumiyoshiego, byłego wiceadmirała, który miał go wychować jak własnego wnuka. W wieku 3 lat Hirohito i jego brat Yasuhito powrócili na dwór po śmierci Kawamury – najpierw do rezydencji cesarskiej w Numazu w prefekturze Shizuoka, a następnie z powrotem do pałacu Aoyama.
Kiedy jego dziadek, cesarz Meiji, zmarł 30 lipca 1912 roku, ojciec Hirohito, Yoshihito, objął tron, a Hirohito został następcą tronu. W tym samym czasie został formalnie mianowany w armii i marynarce wojennej odpowiednio podporucznikiem i chorążym, a także odznaczony Wielką Wstęgą Orderu Chryzantemy.
Hirohito został formalnie ogłoszony księciem koronnym i następcą tronu 2 listopada 1916 roku; jednak ceremonia inwestytury nie była ściśle konieczna do potwierdzenia tego statusu jako następcy tronu.
W 1920 roku Hirohito został awansowany do rangi majora w armii i komandora podporucznika w marynarce wojennej.
Hirohito został regentem Japonii (Sesshō) 29 listopada 1921 roku, zastępując swojego schorowanego ojca, który cierpiał na chorobę psychiczną.
W 1923 roku został awansowany do rangi podpułkownika w armii i komandora w marynarce wojennej.
27 grudnia 1923 roku Daisuke Namba próbował dokonać zamachu na Hirohito w incydencie w Toranomon, ale jego próba zakończyła się niepowodzeniem. Podczas przesłuchania twierdził, że jest komunistą i został stracony, jednak niektórzy sugerowali, że był w kontakcie z frakcją Nagacho w armii.
Książę Hirohito poślubił swoją daleką kuzynkę, księżniczkę Nagako Kuni (przyszłą cesarzową Kōjun), najstarszą córkę księcia Kuniyoshiego Kuni, 26 stycznia 1924 roku. Mieli dwóch synów i pięć córek.
W 1925 roku został awansowany na pułkownika armii i komandora marynarki wojennej.
25 grudnia 1926 roku Hirohito objął tron po śmierci swojego ojca, Yoshihito. Mówiono, że książę koronny otrzymał sukcesję (senso).
W listopadzie 1928 roku wstąpienie cesarza na tron zostało potwierdzone podczas ceremonii (sokui), które konwencjonalnie określa się jako „entronizację” i „koronację” (Shōwa no tairei-shiki); jednak to formalne wydarzenie byłoby dokładniej opisane jako publiczne potwierdzenie, że Jego Cesarska Mość posiada japońskie insygnia cesarskie, zwane również Trzema Świętymi Skarbami, które były przekazywane przez wieki.
Począwszy od incydentu mukdeńskiego w 1931 roku, Japonia okupowała terytoria chińskie i ustanawiała marionetkowe rządy. Taka „agresja była zalecana Hirohito” przez jego szefów sztabu i premiera Fumimaro Konoe, a Hirohito nigdy osobiście nie sprzeciwił się żadnej inwazji na Chiny.
Według Akiry Fujiwary, Hirohito poparł politykę kwalifikowania inwazji na Chiny jako „incydentu” zamiast „wojny”; dlatego nie wydał żadnego zawiadomienia o przestrzeganiu prawa międzynarodowego w tym konflikcie (w przeciwieństwie do tego, co robili jego poprzednicy w poprzednich konfliktach oficjalnie uznawanych przez Japonię za wojny), a wiceminister armii japońskiej wydał 5 sierpnia instrukcję szefowi sztabu japońskiej armii garnizonowej w Chinach, aby nie używać terminu „jeńcy wojenni” wobec chińskich więźniów. Ta instrukcja doprowadziła do zniesienia ograniczeń prawa międzynarodowego w traktowaniu chińskich więźniów. Prace Yoshiakiego Yoshimiego i Seiyi Matsuno pokazują, że cesarz autoryzował również, poprzez specjalne rozkazy (rinsanmei), użycie broni chemicznej przeciwko Chińczykom.
Hirohito ledwo uniknął zamachu przy użyciu granatu ręcznego rzuconego przez koreańskiego działacza niepodległościowego, Lee Bong-changa, w Tokio 9 stycznia 1932 roku, podczas incydentu w Sakuradamon.
Zabójstwo umiarkowanego premiera zostało poprzedzone próbą wojskowego zamachu stanu w lutym 1936 roku, znanego jako incydent z 26 lutego, przeprowadzonego przez młodszych oficerów armii z frakcji Kōdōha, którzy cieszyli się sympatią wielu wysokich rangą oficerów, w tym księcia Chichibu (Yasuhito), jednego z braci cesarza. Bunt ten był spowodowany utratą poparcia politycznego przez frakcję militarystyczną w wyborach do parlamentu. Zamach stanu doprowadził do morderstw wielu wysokich rangą urzędników państwowych i wojskowych.
Kiedy główny adiutant Shigeru Honjō poinformował go o buncie, cesarz natychmiast nakazał jego stłumienie i nazwał oficerów „buntownikami” (bōto). Niedługo potem nakazał ministrowi wojny Yoshiyuki Kawashimie stłumienie rebelii w ciągu godziny i prosił Honjō o raporty co 30 minut. Następnego dnia, gdy Honjō poinformował go, że dowództwo nie czyni większych postępów w tłumieniu rebeliantów, cesarz powiedział mu: „Ja sam poprowadzę Dywizję Konoe i ich pokonam”. Rebelia została stłumiona zgodnie z jego rozkazami 29 lutego.
Podczas inwazji na Wuhan, od sierpnia do października 1938 roku, cesarz autoryzował użycie gazów bojowych przy 375 oddzielnych okazjach, pomimo rezolucji przyjętej przez Ligę Narodów 14 maja, potępiającej japońskie użycie toksycznych gazów.
27 września 1940 roku, pozornie pod przywództwem Hirohito, Japonia stała się stroną Paktu trzech z Niemcami i Włochami, tworząc państwa Osi.
4 września 1941 roku japoński gabinet zebrał się, aby rozważyć plany wojenne przygotowane przez Cesarską Kwaterę Główną.
5 września premier Konoe nieformalnie przedłożył cesarzowi projekt decyzji, zaledwie na jeden dzień przed Konferencją Cesarską, na której miał zostać formalnie wdrożony.
W miarę kontynuowania przygotowań wojennych, premier Fumimaro Konoe czuł się coraz bardziej odizolowany i 16 października złożył rezygnację.
2 listopada Tōjō, Sugiyama i Nagano zameldowali cesarzowi, że przegląd jedenastu punktów był daremny. Cesarz Hirohito wyraził zgodę na wojnę, a następnie zapytał: „Czy zamierzacie przedstawić uzasadnienie dla tej wojny?”. Decyzja o wojnie ze Stanami Zjednoczonymi została przedstawiona do zatwierdzenia Hirohito przez generała Tōjō, ministra marynarki admirała Shigetarō Shimadę oraz japońskiego ministra spraw zagranicznych Shigenori Tōgō.
3 listopada Nagano szczegółowo wyjaśnił cesarzowi plan ataku na Pearl Harbor.
5 listopada cesarz Hirohito zatwierdził na konferencji cesarskiej plan operacyjny wojny przeciwko Zachodowi i do końca miesiąca odbył wiele spotkań z wojskowymi oraz Tōjō.
26 listopada 1941 roku sekretarz stanu USA Cordell Hull wręczył japońskiemu ambasadorowi notę Hulla, która jako jeden z warunków stawiała całkowite wycofanie wszystkich wojsk japońskich z Indochin Francuskich i Chin. Japoński premier Hideki Tōjō powiedział swojemu gabinetowi: „To jest ultimatum”.
1 grudnia Konferencja Cesarska usankcjonowała „Wojnę przeciwko Stanom Zjednoczonym, Wielkiej Brytanii i Królestwu Niderlandów”.
8 grudnia (7 grudnia na Hawajach) 1941 roku, w ramach jednoczesnych ataków, siły japońskie uderzyły na garnizon w Hongkongu, flotę USA w Pearl Harbor oraz na Filipinach, a także rozpoczęły inwazję na Malaje.
Cesarz dokonywał poważnych interwencji w niektórych operacjach wojskowych. Na przykład czterokrotnie naciskał na Sugiyamę – 13 i 21 stycznia oraz 9 i 26 lutego – aby zwiększył liczebność wojsk i rozpoczął atak na Bataan.
W pierwszych sześciu miesiącach wojny wszystkie główne starcia kończyły się zwycięstwami. Japońskie postępy zostały zatrzymane latem 1942 roku wraz z bitwą o Midway oraz lądowaniem sił amerykańskich na Guadalcanal i Tulagi w sierpniu.
Siły amerykańskie wylądowały na Guadalcanal i Tulagi w sierpniu.
Cesarz dostrzegł potencjalne zagrożenie i naciskał na marynarkę oraz armię, aby podjęły większe wysiłki. We wrześniu 1942 roku cesarz Hirohito podpisał cesarski reskrypt skazujący na śmierć amerykańskich lotników: poruczników Deana E. Hallmarka i Williama G. Farrowa oraz kaprala Harolda A. Spatza, a także zamieniający na dożywocie wyroki poruczników Roberta J. Medera, Chase'a Nielsena, Roberta L. Hite'a i George'a Barra oraz kaprala Jacoba DeShazera. Wszyscy brali udział w rajdzie Doolittle'a i zostali schwytani.
11 września cesarz nakazał Sugiyamie współpracę z marynarką w celu wdrożenia lepszego przygotowania wojskowego i zapewnienia odpowiedniego zaopatrzenia żołnierzom walczącym w Rabaul.
Przez kolejne lata, od 1943 do 1945 roku, serię nierozstrzygniętych, a następnie zdecydowanie przegranych starć morskich i lądowych przedstawiano opinii publicznej jako serię wielkich zwycięstw. Dopiero stopniowo do Japończyków zaczęło docierać, że sytuacja jest bardzo ponura z powodu rosnących niedoborów żywności, leków i paliwa, gdy amerykańskie okręty podwodne zaczęły niszczyć japońską żeglugę. Od połowy 1944 roku amerykańskie naloty na japońskie miasta uczyniły z niekończących się opowieści o zwycięstwach kpinę.
Na początku 1945 roku, w obliczu strat w bitwie o Leyte, cesarz Hirohito rozpoczął serię indywidualnych spotkań z wysokimi rangą urzędnikami państwowymi, aby rozważyć postępy wojny. Wszyscy, z wyjątkiem byłego premiera Fumimaro Konoe, doradzali kontynuowanie wojny. Konoe obawiał się rewolucji komunistycznej bardziej niż klęski w wojnie i nalegał na wynegocjowaną kapitulację.
Do połowy czerwca 1945 roku gabinet zgodził się zwrócić do Związku Radzieckiego o pełnienie roli mediatora w wynegocjowanej kapitulacji, ale nie wcześniej niż pozycja przetargowa Japonii zostanie poprawiona poprzez odparcie spodziewanej inwazji aliantów na Japonię właściwą.
W lutym 1945 roku, podczas pierwszej od trzech lat prywatnej audiencji u cesarza, Konoe doradził Hirohito rozpoczęcie negocjacji w celu zakończenia wojny.
Z każdym tygodniem zwycięstwo stawało się coraz mniej prawdopodobne. W kwietniu Związek Radziecki ogłosił, że nie przedłuży paktu o nieagresji. Sojusznik Japonii, Niemcy, skapitulowały na początku maja 1945 roku.
W czerwcu gabinet dokonał ponownej oceny strategii wojennej, decydując się bardziej niż kiedykolwiek na walkę do ostatniego żołnierza. Strategia ta została oficjalnie potwierdzona podczas krótkiego posiedzenia Rady Cesarskiej, na którym, zgodnie z tradycją, cesarz nie zabrał głosu.
26 lipca 1945 roku alianci wydali deklarację poczdamską, żądając bezwarunkowej kapitulacji. Japońska rada rządowa, tzw. Wielka Szóstka, rozważyła tę opcję i zaleciła cesarzowi jej przyjęcie tylko pod warunkiem uzgodnienia od jednego do czterech punktów, w tym gwarancji utrzymania pozycji cesarza w japońskim społeczeństwie. Cesarz zdecydował się nie kapitulować.
Wszystko zmieniło się po zrzuceniu bomb atomowych na Hiroszimę i Nagasaki oraz wypowiedzeniu wojny przez Związek Radziecki. 10 sierpnia gabinet przygotował „Reskrypt cesarski o zakończeniu wojny”, zgodnie ze wskazówkami cesarza, że deklaracja nie narusza żadnych żądań godzących w prerogatywy Jego Cesarskiej Mości jako suwerennego władcy.
12 sierpnia 1945 roku cesarz poinformował rodzinę cesarską o swojej decyzji o kapitulacji. Jeden z jego wujów, książę Yasuhiko Asaka, zapytał, czy wojna będzie kontynuowana, jeśli nie uda się zachować kokutai (ustroju narodowego). Cesarz odpowiedział krótko: „Oczywiście”.
14 sierpnia rząd Suzukiego powiadomił aliantów o przyjęciu deklaracji poczdamskiej.
Frakcja armii przeciwna kapitulacji próbowała dokonać zamachu stanu wieczorem 14 sierpnia, przed emisją nagrania. Zajęli Pałac Cesarski (incydent Kyūjō), ale fizyczne nagranie przemówienia cesarza zostało ukryte i przetrwało noc. Zamach został stłumiony następnego ranka, a przemówienie wyemitowano.
15 sierpnia nagranie przemówienia kapitulacyjnego cesarza („Gyokuon-hōsō”, dosłownie „Emisja Głosu Klejnotu”) zostało wyemitowane przez radio (był to pierwszy raz, kiedy Japończycy usłyszeli głos cesarza w radiu), ogłaszając przyjęcie przez Japonię deklaracji poczdamskiej. Podczas historycznej transmisji cesarz stwierdził: „Co więcej, wróg zaczął używać nowej i najbardziej okrutnej bomby, której niszczycielska moc jest doprawdy nieobliczalna, zbierając żniwo wielu niewinnych istnień. Gdybyśmy kontynuowali walkę, doprowadziłoby to nie tylko do ostatecznego upadku i unicestwienia narodu japońskiego, ale także do całkowitego wyginięcia ludzkiej cywilizacji”.
22 września 1987 roku cesarz przeszedł operację trzustki po kilkumiesięcznych problemach trawiennych. Lekarze odkryli, że cierpi na raka dwunastnicy.
Przez kilka miesięcy po operacji wydawało się, że cesarz wraca do pełni zdrowia. Jednak około rok później, 19 września 1988 roku, zasłabł w swoim pałacu, a jego stan zdrowia pogarszał się przez kolejne miesiące z powodu ciągłych krwawień wewnętrznych.
7 stycznia 1989 roku o godzinie 7:55 rano wielki szambelan Agencji Dworu Cesarskiego Japonii, Shoichi Fujimori, oficjalnie ogłosił śmierć cesarza Hirohito o godzinie 6:33 rano i po raz pierwszy ujawnił szczegóły dotyczące jego choroby nowotworowej.
Od 7 do 31 stycznia formalnym określeniem cesarza był „Zmarły Cesarz”. Jego ostateczne imię pośmiertne, Shōwa Tennō, zostało ustalone 13 stycznia i oficjalnie ogłoszone 31 stycznia przez premiera Toshikiego Kaifu.
24 lutego odbył się pogrzeb państwowy cesarza Hirohito, który w przeciwieństwie do pogrzebu jego poprzednika był formalny, ale nie odbył się w ścisłym obrządku shintoistycznym. W pogrzebie wzięła udział duża liczba światowych przywódców. Cesarz Hirohito został pochowany na cmentarzu cesarskim Musashi w Hachiōji, obok swojego ojca, cesarza Taishō.
