wt. sty 21, 1919 do pon. lip 11, 1921
Ireland
Irlandzka wojna o niepodległość, znana również jako wojna anglo-irlandzka, była wojną partyzancką toczoną w Irlandii w latach 1919–1921 pomiędzy Irlandzką Armią Republikańską (IRA, armią Republiki Irlandzkiej) a siłami brytyjskimi: armią brytyjską oraz paramilitarną Królewską Irlandzką Policją (RIC) i jej oddziałami pomocniczymi, takimi jak Auxiliaries oraz Ulster Special Constabulary (USC). Była to eskalacja irlandzkiego okresu rewolucyjnego w otwarty konflikt zbrojny.
Również w 1913 roku, w następstwie serii brutalnych incydentów między związkowcami a dublińską policją podczas lokautu w Dublinie, związkowcy i socjaliści James Larkin oraz James Connolly założyli Irlandzką Armię Obywatelską.
25 listopada 1913 roku Eoin MacNeill utworzył Irlandzkich Ochotników w odpowiedzi na paramilitarne siły Ulster Volunteer Force, które powstały wcześniej tego samego roku, aby walczyć przeciwko Home Rule.
W czerwcu 1914 roku przywódca nacjonalistów John Redmond zmusił Ochotników do przyznania jego nominatom większości w komitecie zarządzającym.
We wrześniu 1914 roku Redmond zachęcił Ochotników do wstępowania do armii brytyjskiej. Frakcja pod przywództwem Eoina MacNeilla zerwała z „redmondytami”, którzy stali się znani jako Ochotnicy Narodowi, nie chcąc walczyć za Wielką Brytanię w wojnie.
Parlament brytyjski uchwalił trzecią ustawę o Home Rule 18 września 1914 roku wraz z poprawką dotyczącą podziału Irlandii, wprowadzoną przez unionistycznych posłów z Ulsteru. Wdrożenie ustawy zostało jednak natychmiast odroczone przez ustawę Suspensory Act 1914 z powodu wybuchu I wojny światowej w poprzednim miesiącu. Większość nacjonalistów poszła za swoimi liderami z IPP i wezwaniem Johna Redmonda do wsparcia Wielkiej Brytanii oraz wysiłku wojennego aliantów w irlandzkich pułkach nowej armii brytyjskiej, w nadziei na zapewnienie wprowadzenia Home Rule po zakończeniu wojny.
Plan powstania został zrealizowany podczas powstania wielkanocnego w 1916 roku, w którym Ochotnicy rozpoczęli insurekcję mającą na celu zakończenie brytyjskich rządów.
W kwietniu 1916 roku irlandzcy republikanie rozpoczęli powstanie wielkanocne przeciwko rządom brytyjskim i proklamowali Republikę Irlandzką. Choć powstanie zostało stłumione po tygodniu walk, ono samo oraz brytyjska reakcja doprowadziły do wzrostu poparcia społecznego dla niepodległości Irlandii.
To jeszcze bardziej zraziło irlandzkich nacjonalistów i doprowadziło do masowych demonstracji podczas kryzysu poborowego w 1918 roku. W wyborach powszechnych w 1918 roku irlandzcy wyborcy pokazali swoje niezadowolenie z brytyjskiej polityki, przyznając Sinn Féin 70% (73 mandaty ze 105) irlandzkich miejsc w parlamencie, z czego 25 bez walki.
W kwietniu 1918 roku brytyjski gabinet, w obliczu kryzysu spowodowanego niemiecką ofensywą wiosenną, podjął próbę realizacji podwójnej polityki: jednoczesnego powiązania wprowadzenia poboru do wojska w Irlandii z wdrożeniem Home Rule, zgodnie z raportem Konwencji Irlandzkiej z 8 kwietnia 1918 roku.
Na początku lipca 1918 roku Ochotnicy zaatakowali dwóch policjantów RIC, którzy zostali wysłani, aby zatrzymać feis odbywający się na drodze między Ballingeary a Ballyvourney. Był to pierwszy zbrojny atak na RIC od czasu powstania wielkanocnego – jeden policjant został postrzelony w szyję, drugi pobity, a ich karabinki i amunicja zostały przejęte.
W wyborach w grudniu 1918 roku partia republikańska Sinn Féin odniosła miażdżące zwycięstwo w Irlandii.
Choć na początku 1919 roku nie było jasne, czy Dáil zamierza uzyskać niepodległość środkami militarnymi, a wojna nie była wyraźnie zapowiadana w manifeście Sinn Féin z 1918 roku, 21 stycznia 1919 roku, w dniu zebrania Pierwszego Dáila, doszło do incydentu. Zasadzka w Soloheadbeg w hrabstwie Tipperary została przeprowadzona przez Seána Treacy'ego, Séumasa Robinsona, Seána Hogana i Dana Breena, działających z własnej inicjatywy.
21 stycznia 1919 roku utworzyli rząd separatystyczny (Dáil Éireann) i ogłosili niepodległość Irlandii.
Sinn Féin zdobyła 91% mandatów poza Ulsterem, uzyskując 46,9% oddanych głosów, jednak była w mniejszości w Ulsterze, gdzie przewagę mieli unioniści. Sinn Féin zobowiązała się nie zasiadać w brytyjskim parlamencie w Westminsterze, lecz utworzyć parlament irlandzki. Parlament ten, znany jako Pierwszy Dáil, oraz jego ministerstwo, zwane Aireacht, składające się wyłącznie z członków Sinn Féin, zebrały się w Mansion House 21 stycznia 1919 roku.
Polityka ostracyzmu wobec policjantów RIC została ogłoszona przez Dáil 11 kwietnia 1919 roku.
Przysięga wierności Republice Irlandzkiej, którą Dáil wprowadził 20 sierpnia 1919 roku.
Siły brytyjskie, próbując odzyskać kontrolę nad krajem, często uciekały się do arbitralnych represji wobec republikańskich aktywistów i ludności cywilnej. Nieoficjalna rządowa polityka represji rozpoczęła się we wrześniu 1919 roku w Fermoy w hrabstwie Cork, kiedy 200 brytyjskich żołnierzy splądrowało i spaliło główne firmy w mieście po tym, jak jeden z nich – żołnierz King's Shropshire Light Infantry, który był pierwszą ofiarą śmiertelną armii brytyjskiej w tej kampanii – zginął dzień wcześniej (7 września) w zbrojnym rajdzie lokalnej IRA na paradę kościelną.
W połowie 1920 roku republikanie zdobyli kontrolę nad większością rad hrabstw, a brytyjska władza załamała się w większości południowych i zachodnich regionów, co zmusiło rząd brytyjski do wprowadzenia uprawnień nadzwyczajnych.
Do połowy 1920 roku Republika Irlandzka była rzeczywistością w życiu wielu ludzi, egzekwując własne prawo, utrzymując własne siły zbrojne i pobierając własne podatki.
Traktat pozwolił na powstanie Irlandii Północnej, która została utworzona na mocy Ustawy o rządzie Irlandii z 1920 r.
Do 1920 roku IRP była obecna w 21 z 32 hrabstw Irlandii.
Brytyjczycy zwiększyli użycie siły; niechętni do wysyłania regularnej armii brytyjskiej do kraju w większej liczbie, utworzyli dwie paramilitarne jednostki policyjne, aby wspomóc RIC. Black and Tans liczyli siedem tysięcy żołnierzy, głównie byłych brytyjskich żołnierzy zdemobilizowanych po I wojnie światowej. Rozmieszczeni w Irlandii w marcu 1920 roku, większość z nich pochodziła z angielskich i szkockich miast. Choć oficjalnie byli częścią RIC, w rzeczywistości byli siłą paramilitarną.
W marcu 1920 roku Tomás Mac Curtain, burmistrz Cork z ramienia Sinn Féin, został zastrzelony na oczach swojej żony w swoim domu przez mężczyzn z poczerniałymi twarzami, których widziano, jak wracali do lokalnych koszar policji. Ława przysięgłych podczas dochodzenia w sprawie jego śmierci wydała werdykt o umyślnym morderstwie przeciwko Davidowi Lloydowi George'owi (brytyjskiemu premierowi) i inspektorowi okręgowemu Swanzy'emu, między innymi. Swanzy został później odnaleziony i zabity w Lisburn, w hrabstwie Antrim. Ten schemat zabójstw i represji nasilił się w drugiej połowie 1920 roku oraz w 1921 roku.
Na początku kwietnia 1920 roku 400 opuszczonych koszar RIC zostało spalonych do fundamentów, aby zapobiec ich ponownemu wykorzystaniu, wraz z prawie setką urzędów skarbowych. RIC wycofała się z większości obszarów wiejskich, pozostawiając je w rękach IRA.
Irlandzka Policja Republikańska (IRP) została założona między kwietniem a czerwcem 1920 roku, pod zwierzchnictwem Dáil Éireann i byłego szefa sztabu IRA Cathala Brughi, aby zastąpić RIC i egzekwować orzeczenia sądów Dáil, utworzonych w ramach Republiki Irlandzkiej.
W maju 1920 roku dokerzy z Dublina odmówili obsługi jakichkolwiek materiałów wojennych i wkrótce dołączył do nich Irlandzki Związek Pracowników Transportu i Pracowników Ogólnych, który zakazał maszynistom kolejowym przewożenia członków sił brytyjskich. Łamistrajków-maszynistów sprowadzono z Anglii, po tym jak maszyniści odmówili przewożenia brytyjskich żołnierzy. Strajk poważnie utrudniał przemieszczanie wojsk brytyjskich do grudnia 1920 roku, kiedy to został odwołany.
W czerwcu–lipcu 1920 roku sądy przysięgłych zawiodły w całym południu i zachodzie Irlandii; procesy z udziałem ławy przysięgłych nie mogły się odbyć, ponieważ przysięgli nie stawiali się. Upadek systemu sądowego zdemoralizował RIC i wielu policjantów zrezygnowało lub przeszło na emeryturę.
Pierwszy cykl ataków i represji wybuchł latem 1920 roku. 19 czerwca w Derry rozpoczął się tydzień zamieszek międzywyznaniowych i strzelanin, co doprowadziło do 18 ofiar śmiertelnych.
W lipcu 1920 roku do Irlandii przybyła kolejna quasi-wojskowa formacja policyjna, Auxiliaries, składająca się z 2215 byłych oficerów armii brytyjskiej. Dywizja Pomocnicza miała równie złą reputację co „Tans” za złe traktowanie ludności cywilnej, ale była bardziej skuteczna i chętna do walki z IRA. Polityka represji, która obejmowała publiczne potępienie lub zaprzeczenia oraz prywatne przyzwolenie, została słynnie wyśmiana przez lorda Hugh Cecila, gdy powiedział: „Wydaje się, że panuje zgoda co do tego, że nie ma czegoś takiego jak represje, ale mają one dobry efekt”.
17 lipca 1920 roku brytyjski pułkownik Gerald Smyth został zamordowany przez IRA w County Club w mieście Cork w odpowiedzi na przemówienie wygłoszone do policjantów z Listowel, którzy odmówili wykonania rozkazów przeniesienia się na bardziej zurbanizowane obszary, w którym stwierdził: „możecie popełniać błędy od czasu do czasu i niewinne osoby mogą zostać zastrzelone, ale na to nic nie można poradzić”.
21 lipca 1920 roku, częściowo w odpowiedzi na zabójstwo Smytha, a częściowo z powodu konkurencji o miejsca pracy wynikającej z wysokiego wskaźnika bezrobocia, lojaliści przemaszerowali do stoczni Harland and Wolff w Belfaście i zmusili ponad 7000 katolickich i lewicowych protestanckich robotników do porzucenia pracy. W odpowiedzi w Belfaście i Derry wybuchły zamieszki na tle religijnym, co doprowadziło do około 40 ofiar śmiertelnych oraz wypędzenia wielu katolików i protestantów z ich domów.
Brytyjskie czasopismo liberalne The Nation napisało w sierpniu 1920 roku, że „centralnym faktem obecnej sytuacji w Irlandii jest to, że Republika Irlandzka istnieje”.
9 sierpnia 1920 roku parlament brytyjski uchwalił ustawę o przywróceniu porządku w Irlandii (Restoration of Order in Ireland Act). Zastąpiła ona procesy przed ławą przysięgłych sądami wojskowymi na obszarach, gdzie działalność IRA była powszechna.
22 sierpnia 1920 roku detektyw RIC Swanzy został zastrzelony przez ludzi z IRA z Cork podczas wychodzenia z kościoła w Lisburn, w hrabstwie Antrim. Swanzy został obwiniony przez ławę przysięgłych podczas dochodzenia o zabójstwo burmistrza Cork, Tomása Mac Curtaina.
Przemoc eskalowała stale od tego lata i gwałtownie po listopadzie 1920 roku aż do lipca 1921 roku. (W tym okresie wybuchł bunt wśród Connaught Rangers stacjonujących w Indiach. Dwóch zginęło podczas próby szturmu na zbrojownię, a jeden został później stracony).
Między 1 listopada 1920 roku a 7 czerwca 1921 roku dwudziestu czterech mężczyzn zostało straconych przez Brytyjczyków.
Następnie, 21 listopada 1920 roku, miał miejsce dzień dramatycznego rozlewu krwi w Dublinie. Wczesnym rankiem „Oddział” Collinsa próbował wyeliminować czołowych brytyjskich agentów wywiadu w stolicy. Oddział zastrzelił 19 osób, zabijając 14 i raniąc 5. Byli to oficerowie armii brytyjskiej, funkcjonariusze policji i cywile. Wśród zabitych byli członkowie „Cairo Gang” oraz oficer sądu wojskowego; zginęli oni w różnych miejscach Dublina.
Do końca 1920 roku zginęło około 300 osób, ale konflikt zaostrzył się w listopadzie. W „krwawą niedzielę” w Dublinie, 21 listopada 1920 roku, rano zamordowano czternastu brytyjskich agentów wywiadu; następnie po południu RIC otworzyło ogień do tłumu na meczu futbolu gaelickiego, zabijając czternastu cywilów i raniąc 65 osób. Tydzień później siedemnastu członków oddziałów pomocniczych (Auxiliaries) zostało zabitych przez IRA w zasadzce pod Kilmichael w hrabstwie Cork.
28 listopada 1920 roku, zaledwie tydzień po „krwawej niedzieli” w Dublinie, jednostka IRA z zachodniego Cork pod dowództwem Toma Barry'ego urządziła zasadzkę na patrol oddziałów pomocniczych (Auxiliaries) pod Kilmichael w hrabstwie Cork, zabijając wszystkich oprócz jednego z 18-osobowego patrolu.
W ustawie o rządzie Irlandii z 1920 roku (uchwalonej w grudniu 1920 roku) rząd brytyjski próbował rozwiązać konflikt poprzez utworzenie dwóch parlamentów Home Rule w Irlandii: Irlandii Północnej i Irlandii Południowej. Podczas gdy Dáil Éireann zignorował to, uznając, że Republika Irlandzka już istnieje, unioniści na północnym wschodzie zaakceptowali ustawę i przygotowali się do utworzenia własnego rządu.
10 grudnia 1920 roku ogłoszono stan wojenny w hrabstwach Cork, Kerry, Limerick i Tipperary w Munster; w styczniu 1921 roku stan wojenny rozszerzono na pozostałą część Munster w hrabstwach Clare i Waterford, a także na hrabstwa Kilkenny i Wexford w Leinster.
11 grudnia centrum Cork zostało spalone przez oddziały Black and Tans, które następnie strzelały do strażaków próbujących ugasić pożar, w odwecie za zasadzkę IRA w mieście 11 grudnia 1920 roku, w której zginął jeden członek oddziałów pomocniczych, a jedenastu zostało rannych.
W styczniu 1921 roku, dwa lata po rozpoczęciu wojny, Dáil debatował nad tym, „czy możliwe jest formalne zaakceptowanie stanu wojny, który był im narzucany, czy nie”, i zdecydował się nie wypowiadać wojny.
W ciągu kolejnych ośmiu miesięcy, aż do rozejmu w lipcu 1921 roku, liczba ofiar konfliktu gwałtownie wzrosła – tylko w miesiącach od stycznia do lipca 1921 roku zginęło 1000 osób, w tym policjanci RIC, żołnierze, ochotnicy IRA i cywile.
1 lutego miała miejsce pierwsza egzekucja członka IRA w stanie wojennym. Cornelius Murphy z Millstreet w hrabstwie Cork został rozstrzelany w mieście Cork.
11 marca prezydent Dáil Éireann, Éamon de Valera, wezwał do uznania „stanu wojny z Anglią”. Dáil jednogłośnie przegłosował upoważnienie go do wypowiedzenia wojny, kiedy uzna to za stosowne, ale formalnie tego nie zrobił.
19 marca 1921 roku 100-osobowa jednostka IRA z zachodniego Cork pod dowództwem Toma Barry'ego stoczyła walkę z 1200 brytyjskimi żołnierzami – była to zasadzka pod Crossbarry. Ludzie Barry'ego w ostatniej chwili uniknęli okrążenia przez zbiegające się brytyjskie kolumny i zadali stronie brytyjskiej straty od dziesięciu do trzydziestu zabitych.
21 marca IRA z Kerry zaatakowała pociąg na węźle Headford w pobliżu Killarney.
Niepowodzenie brytyjskich wysiłków w celu stłumienia partyzantki zostało zilustrowane wydarzeniami „Czarnego Zielonoświątka” (Black Whitsun) w dniach 13–15 maja 1921 roku.
13 maja odbyły się wybory powszechne do Parlamentu Irlandii Południowej. Sinn Féin zdobyła 124 ze 128 mandatów w nowym parlamencie bez sprzeciwu, ale wybrani członkowie odmówili objęcia swoich miejsc.
Największa pojedyncza strata dla IRA miała jednak miejsce w Dublinie. 25 maja 1921 roku kilkuset członków IRA z Brygady Dublińskiej zajęło i spaliło Custom House (centrum samorządu lokalnego w Irlandii) w centrum Dublina. Symbolicznie miało to pokazać, że rządy brytyjskie w Irlandii są nie do utrzymania. Jednak z militarnego punktu widzenia była to ciężka porażka, w której zginęło pięciu członków IRA, a ponad osiemdziesięciu zostało schwytanych.
6 czerwca 1921 roku Brytyjczycy wykonali pierwszy pojednawczy gest, odwołując politykę palenia domów w ramach odwetu. Z drugiej strony przywódcy IRA, a w szczególności Michael Collins, czuli, że IRA w ówczesnej organizacji nie może trwać w nieskończoność. Była ona pod silną presją z powodu rozmieszczenia w Irlandii większej liczby regularnych żołnierzy brytyjskich oraz braku broni i amunicji.
24 czerwca 1921 roku gabinet brytyjskiego rządu koalicyjnego zdecydował się zaproponować rozmowy z przywódcą Sinn Féin. Liberałowie koalicyjni i unioniści zgodzili się, że oferta negocjacji wzmocni pozycję rządu, jeśli Sinn Féin odmówi.
Wykorzystując impet, Lloyd George napisał 24 czerwca do Éamona de Valery jako „wybranego przywódcy wielkiej większości w Irlandii Południowej”, sugerując konferencję.
Do lipca 1921 roku w Irlandii stacjonowało 50 000 brytyjskich żołnierzy; dla porównania, w metropolitalnej Wielkiej Brytanii było 14 000 żołnierzy.
10 lipca 1921 roku IRA urządziła zasadzkę na siły brytyjskie na Raglan Street w Belfaście.
Wojna o niepodległość Irlandii zakończyła się rozejmem 11 lipca 1921 roku.
Podczas gdy walki na południu zostały w dużej mierze zakończone rozejmem z 11 lipca 1921 roku, na północy zabójstwa trwały nadal, a nawet nasiliły się aż do lata 1922 roku.
Większość dowódców IRA w terenie interpretowała rozejm jedynie jako tymczasowe wytchnienie i kontynuowała rekrutację oraz szkolenie ochotników. Ataki na RIC czy armię brytyjską również nie ustały całkowicie. Między grudniem 1921 a lutym następnego roku odnotowano 80 ataków IRA na wkrótce mającą zostać rozwiązaną RIC, w wyniku których zginęło 12 osób.
Rozmowy pokojowe doprowadziły do wynegocjowania traktatu angielsko-irlandzkiego (6 grudnia 1921 r.).
Traktat angielsko-irlandzki został następnie ratyfikowany w trzech egzemplarzach: przez Dáil Éireann 7 stycznia 1922 roku.
Winston Churchill zaaranżował spotkanie Collinsa z Jamesem Craigiem 21 stycznia 1922 roku, po czym południowy bojkot towarów z Belfastu został zniesiony, ale po kilku tygodniach wprowadzony ponownie.
18 lutego 1922 roku oddział IRA Erniego O'Malleya dokonał nalotu na koszary RIC w Clonmel, biorąc do niewoli 40 policjantów i przejmując ponad 600 sztuk broni oraz tysiące sztuk amunicji.
W kwietniu 1922 roku, podczas zabójstw w Dunmanway, oddział IRA w Cork zabił 10 lokalnych protestantów podejrzanych o bycie informatorami w odwecie za zastrzelenie jednego ze swoich ludzi. Osoby te zostały wymienione w przejętych brytyjskich aktach jako informatorzy jeszcze przed podpisaniem rozejmu w lipcu poprzedniego roku.
W maju i czerwcu 1922 roku Collins rozpoczął partyzancką ofensywę IRA przeciwko Irlandii Północnej. Do tego czasu IRA była podzielona w kwestii traktatu angielsko-irlandzkiego, ale w operacji brały udział zarówno jednostki pro-, jak i antytraktatowe. Część broni wysłanej przez Brytyjczyków w celu uzbrojenia nowej armii irlandzkiej została w rzeczywistości przekazana jednostkom IRA, a ich broń wysłano na północ.
22 maja, po zabójstwie unionistycznego posła z zachodniego Belfastu Williama Twaddella, w Belfaście aresztowano 350 członków IRA, co sparaliżowało tamtejszą organizację.
Cykl okrucieństw na tle religijnym wobec cywilów trwał jednak do czerwca 1922 roku. W maju w Belfaście zginęło 75 osób, a w czerwcu kolejne 30. Kilka tysięcy katolików uciekło przed przemocą, szukając schronienia w Glasgow i Dublinie.
Do największego pojedynczego starcia doszło w czerwcu, kiedy wojska brytyjskie użyły artylerii, aby wyprzeć oddział IRA z wioski Pettigo, zabijając siedem osób, raniąc sześć i biorąc czterech jeńców. Była to ostatnia poważna konfrontacja między IRA a siłami brytyjskimi w okresie 1919–1922.
17 czerwca, w odwecie za zabicie dwóch katolików przez B-Specials, oddział IRA Franka Aikena zastrzelił dziesięciu protestanckich cywilów, zabijając sześciu w Altnaveigh i okolicach, w południowym Armagh. W strzelaninie zginęło również trzech specjalnych policjantów.
Wybuch wojny domowej na południu zakończył przemoc na północy, ponieważ wojna zdemoralizowała IRA na północnym wschodzie i odwróciła uwagę reszty organizacji od kwestii podziału kraju. Po śmierci Collinsa w sierpniu 1922 roku nowe Wolne Państwo Irlandzkie po cichu zakończyło politykę Collinsa dotyczącą tajnych działań zbrojnych w Irlandii Północnej.
Przemoc na północy wygasła pod koniec 1922 roku, a ostatnie odnotowane zabójstwo konfliktu na terenie dzisiejszej Irlandii Północnej miało miejsce 5 października.
6 grudnia 1922 roku, po prawnym zaistnieniu Wolnego Państwa Irlandzkiego, W. T. Cosgrave został przewodniczącym Rady Wykonawczej, pierwszym międzynarodowo uznanym szefem niezależnego rządu irlandzkiego.
Wolne Państwo, jeśli sobie tego życzyło, co też uczyniło 8 grudnia 1922 roku zgodnie z ustalonymi procedurami.
Irlandzka wojna domowa trwała do połowy 1923 roku i pochłonęła życie wielu przywódców ruchu niepodległościowego, zwłaszcza szefa Rządu Tymczasowego Michaela Collinsa, byłego ministra Cathala Brughi oraz antytraktatowych republikanów Harry'ego Bolanda, Rory'ego O'Connora, Liama Mellowsa, Liama Lyncha i wielu innych: całkowita liczba ofiar nigdy nie została ustalona, ale była prawdopodobnie wyższa niż podczas wcześniejszych walk z Brytyjczykami. Prezydent Arthur Griffith również zmarł na wylew krwi do mózgu podczas konfliktu.
Do lutego 1923 roku, na mocy ustawy o uprawnieniach specjalnych z 1922 roku, Brytyjczycy przetrzymywali 263 mężczyzn na statku Argenta, który był zacumowany w Belfast Lough. Uzupełniono to internowaniem w innych miejscach na lądzie, takich jak przytułek w Larne, więzienie w Belfaście i więzienie w Derry. Łącznie, sam statek i przytułek przetrzymywały 542 osoby bez procesu w szczytowym momencie internowania w czerwcu 1923 roku.
