Historia Cesarstwo Bizantyńskie

Armia rzymska z powodzeniem podbiła wiele terytoriów obejmujących region śródziemnomorski oraz obszary przybrzeżne w południowo-zachodniej Europie i Afryce Północnej. Terytoria te były domem dla wielu różnych grup kulturowych, zarówno populacji miejskich, jak i wiejskich. Zachód ucierpiał również bardziej z powodu niestabilności III wieku. To rozróżnienie między ugruntowanym, zhellenizowanym Wschodem a młodszym, zlatynizowanym Zachodem utrzymywało się i zyskiwało na znaczeniu w kolejnych wiekach, prowadząc do stopniowego wyobcowania obu światów.

Wczesny przykład podziału Cesarstwa na Wschód i Zachód miał miejsce w 293 roku, kiedy cesarz Dioklecjan stworzył nowy system administracyjny (tetrarchię), aby zagwarantować bezpieczeństwo we wszystkich zagrożonych regionach swojego imperium. Powiązał się on ze współcesarzem (Augustem), a każdy ze współcesarzy przyjął młodszego kolegę z tytułem Cezara, aby dzielić z nimi władzę i ostatecznie zostać następcą starszego partnera. Każdy tetrarcha zarządzał częścią Cesarstwa.

Diocletian

Kontynuuj w Storyteller

Tetrarchia upadła jednak w 313 roku, a kilka lat później Konstantyn I Wielki zjednoczył dwa podziały administracyjne Cesarstwa jako jedyny August.

Constantine the GreatConstantine the Great

Kontynuuj w Storyteller

Konstantyn ustanowił zasadę, że cesarze nie mogą samodzielnie rozstrzygać kwestii doktrynalnych, lecz powinni w tym celu zwoływać powszechne sobory kościelne. Zwołanie przez niego zarówno synodu w Arles, jak i Soboru nicejskiego I wskazywało na jego zainteresowanie jednością Kościoła i ukazywało jego roszczenia do bycia jego głową.

First Council of Nicaea

Kontynuuj w Storyteller

W 330 roku Konstantyn przeniósł stolicę Cesarstwa do Konstantynopola, który założył jako drugi Rzym na miejscu Bizancjum, miasta strategicznie położonego na szlakach handlowych między Europą a Azją oraz między Morzem Śródziemnym a Morzem Czarnym.

Constantine the GreatConstantine the GreatConstantinople

Kontynuuj w Storyteller

Rozwój chrześcijaństwa został na krótko przerwany przez wstąpienie na tron cesarza Juliana w 361 roku, który podjął zdecydowaną próbę przywrócenia politeizmu w całym imperium, przez co został nazwany przez Kościół „Julianem Apostatą”.

Julian

Kontynuuj w Storyteller

Zostało to jednak odwrócone, gdy Julian zginął w bitwie w 363 roku.

Teodozjusz I (379–395) był ostatnim cesarzem, który rządził zarówno wschodnią, jak i zachodnią połową Cesarstwa.

Theodosius I

Kontynuuj w Storyteller

W 391 i 392 roku Teodozjusz wydał serię edyktów zasadniczo zakazujących religii pogańskiej. Zakazano pogańskich świąt i ofiar, a także dostępu do wszystkich pogańskich świątyń i miejsc kultu.

Uważa się, że ostatnie igrzyska olimpijskie odbyły się w 393 roku.

W 395 roku Teodozjusz I przekazał urząd cesarski wspólnie swoim synom: Arkadiuszowi na Wschodzie i Honoriuszowi na Zachodzie, ponownie dzieląc administrację cesarską.

Western and Eastern Roman EmpireArcadiusHonorius

Kontynuuj w Storyteller

Ten sukces pozwolił Teodozjuszowi II skupić się na kodyfikacji prawa rzymskiego w ramach Codex Theodosianus.

Theodosius II

Kontynuuj w Storyteller

Teodozjusz II skupił się na fortyfikacji murów Konstantynopola, co uczyniło miasto odpornym na większość ataków aż do 1204 roku. Duże fragmenty murów teodozjańskich zachowały się do dnia dzisiejszego.

Walls of Constantinople

Kontynuuj w Storyteller

Aby odeprzeć Hunów, Teodozjusz musiał płacić ogromny roczny trybut Attyli. Jego następca, Marcjan, odmówił dalszego płacenia trybutu, ale Attyla skierował już swoją uwagę na Cesarstwo Zachodniorzymskie. Po śmierci Attyli w 453 roku imperium Hunów upadło, a wielu pozostałych Hunów było często zatrudnianych jako najemnicy przez Konstantynopol.

AttilaMarcian

Kontynuuj w Storyteller

Po upadku Attyli Cesarstwo Wschodnie cieszyło się okresem pokoju, podczas gdy Cesarstwo Zachodnie nadal podupadało z powodu rozszerzającej się migracji i najazdów barbarzyńców, przede wszystkim ludów germańskich. Koniec Zachodu datuje się zazwyczaj na 476 rok, kiedy wschodniogermański wódz rzymskich foederati, Odoaker, zdetronizował zachodniego cesarza Romulusa Augustulusa, rok po tym, jak ten ostatni uzurpował sobie stanowisko od Juliusza Neposa.

OdoacerRomulus AugustulusJulius Nepos

Kontynuuj w Storyteller

W 480 roku, wraz ze śmiercią Juliusza Neposa, wschodni cesarz Zenon stał się jedynym pretendentem do tronu cesarskiego. Odoaker, będący teraz władcą Włoch, był nominalnie podwładnym Zenona, ale działał z pełną autonomią, ostatecznie wspierając rebelię przeciwko cesarzowi.

Zeno

Kontynuuj w Storyteller

W 491 roku Anastazjusz I, starszy urzędnik cywilny pochodzenia rzymskiego, został cesarzem, ale dopiero w 497 roku siły nowego cesarza skutecznie poradziły sobie z oporem Izauryjczyków. Anastazjusz okazał się energicznym reformatorem i zdolnym administratorem. Wprowadził nowy system monetarny oparty na miedzianym follisie, monecie używanej w większości codziennych transakcji. Zreformował również system podatkowy i na stałe zniósł podatek chrysargyron.

Anastasius I Dicorus

Kontynuuj w Storyteller

Zenon negocjował z najeżdżającymi Ostrogotami, którzy osiedlili się w Mezji, przekonując gockiego króla Teodoryka do wyjazdu do Włoch jako magister militum per Italiam („naczelny dowódca we Włoszech”), aby zdetronizować Odoakra. Po klęsce Odoakra w 493 roku Teodoryk rządził Włochami de facto, choć nigdy nie został uznany przez wschodnich cesarzy za „króla” (rex).

Theodoric the Great

Kontynuuj w Storyteller

Skarbiec państwowy zawierał ogromną sumę 320 000 funtów (150 000 kg) złota, gdy Anastazjusz zmarł w 518 roku.

Dynastia justyniańska została założona przez Justyna I, który mimo analfabetyzmu awansował w hierarchii wojskowej, by w 518 roku zostać cesarzem.

Justin I

Kontynuuj w Storyteller

Następcą Justyna I został w 527 roku jego siostrzeniec Justynian I, który prawdopodobnie sprawował realną władzę już za panowania Justyna. Jako jedna z najważniejszych postaci późnej starożytności i być może ostatni cesarz rzymski, dla którego łacina była językiem ojczystym, rządy Justyniana stanowią odrębną epokę, naznaczoną ambitną, choć tylko częściowo zrealizowaną renovatio imperii, czyli „odnową Cesarstwa”. Szczególnie wpływowa była jego żona, Teodora.

Justinian ITheodora (wife of Justinian I)

Kontynuuj w Storyteller

W 529 roku Justynian powołał dziesięcioosobową komisję pod przewodnictwem Jana z Kapadocji w celu zrewidowania prawa rzymskiego i stworzenia nowej kodyfikacji praw oraz wyciągów z pism prawników, znanej jako „Corpus Juris Civilis” lub Kodeks Justyniana.

Corpus Juris Civilis

Kontynuuj w Storyteller

Chociaż politeizm był zwalczany przez państwo co najmniej od czasów Konstantyna w IV wieku, tradycyjna kultura grecko-rzymska wciąż wywierała wpływ na Cesarstwo Wschodnie w VI wieku. Filozofia hellenistyczna zaczęła być stopniowo łączona z nowszą filozofią chrześcijańską. Filozofowie tacy jak Jan Filopon czerpali z idei neoplatońskich, a także z myśli chrześcijańskiej i empiryzmu. Ze względu na aktywny pogański charakter wykładowców, Justynian zamknął Akademię Neoplatońską w 529 roku. Inne szkoły działały nadal w Konstantynopolu, Antiochii i Aleksandrii, które były centrami imperium Justyniana.

W 532 roku, próbując zabezpieczyć swoją wschodnią granicę, Justynian podpisał traktat pokojowy z Chosrowem I z Persji, zgadzając się na płacenie Sasanidom wysokiego rocznego trybutu.

Khosrow I

Kontynuuj w Storyteller

Justynian przetrwał bunt w Konstantynopolu (powstanie Nika), który umocnił jego władzę, ale zakończył się śmiercią od 30 000 do 35 000 buntowników na jego rozkaz.

Podboje zachodnie rozpoczęły się w 533 roku, kiedy Justynian wysłał swojego generała Belizariusza, aby odzyskał dawną prowincję Afryki z rąk Wandalów, którzy kontrolowali ją od 429 roku ze stolicą w Kartaginie. Ich sukces przyszedł z zaskakującą łatwością, ale dopiero w 548 roku udało się ujarzmić główne lokalne plemiona.

Flavius Belisarius

Kontynuuj w Storyteller

W 534 roku Corpus został zaktualizowany i wraz z edyktami ogłoszonymi przez Justyniana po 534 roku utworzył system prawny używany przez większość pozostałego okresu bizantyjskiego. Corpus stanowi podstawę prawa cywilnego wielu współczesnych państw. Corpus stanowi podstawę prawa cywilnego wielu współczesnych państw.

W 535 roku niewielka bizantyjska wyprawa na Sycylię odniosła łatwy sukces, ale Goci wkrótce zaostrzyli swój opór.

W latach 535–536 Teodahad wysłał papieża Agapeta I do Konstantynopola z prośbą o wycofanie sił bizantyjskich z Sycylii, Dalmacji i Włoch. Choć Agapetowi nie udało się podpisać pokoju z Justynianem, zdołał doprowadzić do potępienia monofizyckiego patriarchy Konstantynopola, Antymusa I, pomimo wsparcia i ochrony cesarzowej Teodory.

TheodahadTheodahad

Kontynuuj w Storyteller

Hagia Sophia zbudowana w 537 roku, za panowania Justyniana.

Hagia Sophia

Kontynuuj w Storyteller

Zwycięstwo przyszło dopiero w 538 roku, kiedy Belizariusz zdobył Rawennę po udanych oblężeniach Neapolu i Rzymu.

Ostrogoci zdobyli Rzym w 546 roku.

Do połowy lat 550. Justynian odniósł zwycięstwa na większości teatrów działań wojennych, z wyjątkiem Bałkanów, które były poddawane powtarzającym się najazdom Słowian i Gepidów. Plemiona Serbów i Chorwatów zostały później przesiedlone na północno-zachodnie Bałkany za panowania Herakliusza. Justynian wezwał Belizariusza z emerytury i pokonał nowe zagrożenie ze strony Hunów. Wzmocnienie floty dunajskiej spowodowało wycofanie się Hunów kutrigurskich, którzy zgodzili się na traktat umożliwiający bezpieczne przejście z powrotem przez Dunaj.

W 551 roku Atanagild, szlachcic z wizygockiej Hispanii, szukał pomocy Justyniana w buncie przeciwko królowi, a cesarz wysłał siły pod dowództwem Liberiusza, skutecznego dowódcy wojskowego. Imperium utrzymało niewielki skrawek wybrzeża Półwyspu Iberyjskiego aż do panowania Herakliusza.

Athanagild

Kontynuuj w Storyteller

Przybycie ormiańskiego eunucha Narsesa do Włoch (pod koniec 551 roku) z armią 35 000 ludzi oznaczało kolejny zwrot w losach Gotów. Totila z Ostrogotów został pokonany w bitwie pod Taginae.

Totila

Kontynuuj w Storyteller

Następca Totili, Teja, został pokonany w bitwie pod Mons Lactarius (październik 552 roku).

Battle of Mons LactariusTeia

Kontynuuj w Storyteller

Na wschodzie wojny rzymsko-perskie trwały do 562 roku, kiedy wysłannicy Justyniana i Chosrowa uzgodnili 50-letni pokój.

Po śmierci Justyniana w 565 roku jego następca, Justyn II, odmówił płacenia wysokiego trybutu Persom. W międzyczasie germańscy Longobardowie najechali Włochy; pod koniec wieku tylko jedna trzecia Włoch znajdowała się w rękach bizantyjskich.

Justin II

Kontynuuj w Storyteller

Następca Justyna, Tyberiusz II, wybierając między swoimi wrogami, przyznał dotacje Awarom, podejmując jednocześnie działania militarne przeciwko Persom. Choć generał Tyberiusza, Maurycjusz, przeprowadził skuteczną kampanię na wschodniej granicy, dotacje nie powstrzymały Awarów. Zdobyli oni bałkańską twierdzę Sirmium w 582 roku, podczas gdy Słowianie zaczęli wdzierać się za Dunaj.

Tiberius II ConstantineMauriceMaurice

Kontynuuj w Storyteller

Maurycjusz, który w międzyczasie zastąpił Tyberiusza, interweniował w perskiej wojnie domowej, przywrócił na tron prawowitego Chosrowa II i wydał za niego swoją córkę. Traktat Maurycjusza z nowym szwagrem powiększył terytoria Cesarstwa na Wschodzie i pozwolił energicznemu cesarzowi skupić się na Bałkanach.

Khosrow II

Kontynuuj w Storyteller

Do 602 roku seria udanych kampanii bizantyńskich odepchnęła Awarów i Słowian za Dunaj.

Odmowa Maurycjusza wykupienia kilku tysięcy jeńców wziętych przez Awarów oraz jego rozkaz, by wojska zimowały nad Dunajem, spowodowały gwałtowny spadek jego popularności. Wybuchł bunt pod wodzą oficera o imieniu Fokas, który poprowadził wojska z powrotem do Konstantynopola; Maurycjusz i jego rodzina zostali zamordowani podczas próby ucieczki.

Po zamordowaniu Maurycjusza przez Fokasa, Chosrow wykorzystał ten pretekst do odzyskania rzymskiej prowincji Mezopotamii. Fokas, niepopularny władca, niezmiennie opisywany w źródłach bizantyńskich jako „tyran”, był celem wielu spisków kierowanych przez Senat. Ostatecznie został obalony w 610 roku przez Herakliusza, który przypłynął do Konstantynopola z Kartaginy z ikoną przymocowaną do dziobu swojego statku.

Flavius Phocas

Kontynuuj w Storyteller

Po objęciu władzy przez Herakliusza, ofensywa Sasanidów wdarła się głęboko w głąb Lewantu, zajmując Damaszek i Jerozolimę oraz wywożąc Prawdziwy Krzyż do Ktezyfonu.

Heraclius

Kontynuuj w Storyteller

Miasto utraciło również darmowe dostawy zboża w 618 roku, po tym jak Egipt najpierw wpadł w ręce Persów, a następnie Arabów, co doprowadziło do wstrzymania publicznej dystrybucji pszenicy.

Kontratak przeprowadzony przez Herakliusza przybrał charakter świętej wojny, a wizerunek Chrystusa acheiropoietos był niesiony jako sztandar wojskowy (podobnie, gdy Konstantynopol został uratowany przed połączonym oblężeniem awarsko-sasanidzko-słowiańskim w 626 roku, zwycięstwo przypisano ikonom Dziewicy, które były niesione w procesji przez patriarchę Sergiusza wokół murów miasta). Podczas tego właśnie oblężenia Konstantynopola w 626 roku, w samym środku kulminacyjnej wojny bizantyńsko-sasanidzkiej w latach 602–628, połączone siły awarskie, sasanidzkie i słowiańskie bezskutecznie oblegały bizantyńską stolicę między czerwcem a lipcem. Po tym wydarzeniu armia sasanidzka została zmuszona do wycofania się do Anatolii. Porażka nastąpiła tuż po tym, jak dotarły do nich wieści o kolejnym zwycięstwie Bizancjum, w którym brat Herakliusza, Teodor, odniósł znaczący sukces przeciwko perskiemu generałowi Szahinowi. Następnie Herakliusz ponownie poprowadził inwazję na sasanidzką Mezopotamię.

Siege of Constantinople (626)Siege of Constantinople (626)

Kontynuuj w Storyteller

Główne siły sasanidzkie zostały zniszczone pod Niniwą w 627 roku.

Battle between Heraclius and the PersiansBattle between Heraclius and the Persians

Kontynuuj w Storyteller

W 629 roku Herakliusz uroczyście przywrócił Prawdziwy Krzyż w Jerozolimie.

Battle between Heraclius and the Persians

Kontynuuj w Storyteller

Bizantyńczycy ponieśli druzgocącą klęskę z rąk Arabów w bitwie nad Jarmukiem w 636 roku.

Battle of the Yarmuk

Kontynuuj w Storyteller

Muzułmański podbój Egiptu przez Arabów miał miejsce w latach 639–646 n.e. i był nadzorowany przez Kalifat Raszidunów. Zakończył on trwający wieki okres panowania rzymskiego/bizantyńskiego (rozpoczęty w 30 r. p.n.e.) nad Egiptem.

W latach 70. VII wieku Bułgarzy zostali wyparci na południe od Dunaju przez przybycie Chazarów.

Arabowie, mając już pełną kontrolę nad Syrią i Lewantem, wysyłali częste oddziały łupieżcze w głąb Azji Mniejszej, a w latach 674–678 oblegli sam Konstantynopol. Flota arabska została ostatecznie odparta dzięki użyciu ognia greckiego, a między Cesarstwem a Kalifatem Umajjadów podpisano trzydziestoletni rozejm. Jednak najazdy na Anatolię trwały nieprzerwanie i przyspieszyły upadek klasycznej kultury miejskiej, zmuszając mieszkańców wielu miast do fortyfikowania znacznie mniejszych obszarów w obrębie starych murów miejskich lub całkowitego przenoszenia się do pobliskich twierdz.

Greek fire was first used by the Byzantine Navy during the Byzantine–Arab Wars

Kontynuuj w Storyteller

W 680 roku siły bizantyńskie wysłane w celu rozproszenia tych nowych osad zostały pokonane.

W 681 roku Konstantyn IV podpisał traktat z bułgarskim chanem Asparuchem, a nowe państwo bułgarskie przejęło zwierzchnictwo nad kilkoma plemionami słowiańskimi, które wcześniej, przynajmniej nominalnie, uznawały władzę bizantyńską.

Constantine IVConstantine IVConstantine IVConstantine IV

Kontynuuj w Storyteller

W latach 687–688 ostatni cesarz z dynastii heraklijskiej, Justynian II, poprowadził wyprawę przeciwko Słowianom i Bułgarom i odniósł znaczące sukcesy, choć fakt, że musiał przebijać się z Tracji do Macedonii, pokazuje, w jakim stopniu osłabła władza bizantyńska na północnych Bałkanach.

Justinian II

Kontynuuj w Storyteller

Justynian II próbował złamać potęgę miejskiej arystokracji poprzez surowe opodatkowanie i mianowanie „obcych” na stanowiska administracyjne. Został odsunięty od władzy w 695 roku i znalazł schronienie najpierw u Chazarów, a następnie u Bułgarów.

W 705 roku Justynian II powrócił do Konstantynopola z armiami bułgarskiego chana Terwela, odzyskał tron i zaprowadził rządy terroru wobec swoich wrogów.

Tervel of Bulgaria

Kontynuuj w Storyteller

Wraz z jego ostatecznym obaleniem w 711 roku, wspieranym ponownie przez miejską arystokrację, dynastia heraklijska dobiegła końca.

W 717 roku Kalifat Umajjadów rozpoczął oblężenie Konstantynopola (717–718), które trwało rok. Jednak połączenie geniuszu wojskowego Leona III Izauryjczyka, użycie przez Bizantyńczyków ognia greckiego, mroźna zima w latach 717–718 oraz dyplomacja bizantyńska z chanem Bułgarii Terwelem doprowadziły do zwycięstwa Bizancjum.

Siege of Constantinople (717–718)

Kontynuuj w Storyteller

VIII i początek IX wieku były również zdominowane przez kontrowersje i podziały religijne wokół ikonoklazmu, który był głównym problemem politycznym w Cesarstwie przez ponad stulecie. Ikony (rozumiane tu jako wszelkie formy przedstawień religijnych) zostały zakazane przez Leona i Konstantyna V około 730 roku, co doprowadziło do buntów ikonodulów (zwolenników ikon) w całym imperium.

Constantine VLeo III the Isaurian

Kontynuuj w Storyteller

W 740 roku doszło do wielkiego zwycięstwa Bizancjum w bitwie pod Akroinon, gdzie Bizantyńczycy ponownie zniszczyli armię Umajjadów.

Syn i następca Leona III Izauryjczyka, Konstantyn V, odniósł znaczące zwycięstwa w północnej Syrii, a także gruntownie podważył potęgę Bułgarii. W 746 roku, korzystając z niestabilnej sytuacji w Kalifacie Abbasydów, który rozpadał się pod rządami Marwana II, Konstantyn V najechał Syrię i zdobył Germanikeję, a bitwa pod Kerameją zakończyła się wielkim zwycięstwem bizantyjskiej marynarki wojennej nad flotą Umajjadów. W połączeniu z porażkami militarnymi na innych frontach kalifatu i wewnętrzną niestabilnością, ekspansja Umajjadów dobiegła końca.

Dzięki wysiłkom cesarzowej Ireny, w 787 roku zebrał się II sobór nicejski, który potwierdził, że ikony mogą być czczone, ale nie adorowane.

Second Council of NicaeaSecond Council of NicaeaSecond Council of NicaeaIrene of Athens

Kontynuuj w Storyteller

Pod przywództwem chana Kruma zagrożenie bułgarskie ponownie się pojawiło, jednak w latach 815–816 syn Kruma, Omurtag, podpisał traktat pokojowy z Leonem V.

Leo V the ArmenianOmurtag of Bulgaria

Kontynuuj w Storyteller

W latach 30. IX wieku Kalifat Abbasydów rozpoczął wyprawy wojskowe, których kulminacją było zwycięstwo podczas złupienia Amorium.

Sack of AmoriumSack of Amorium

Kontynuuj w Storyteller

Na początku IX wieku Leon V przywrócił politykę ikonoklazmu, ale w 843 roku cesarzowa Teodora przywróciła kult ikon z pomocą patriarchy Metodego. Ikonoklazm odegrał rolę w dalszym wyobcowaniu Wschodu od Zachodu, co pogorszyło się podczas tzw. schizmy focjańskiej, kiedy papież Mikołaj I zakwestionował wyniesienie Focjusza do godności patriarchy.

Bizantyńczycy przeprowadzili kontratak i złupili Damiettę w Egipcie.

Rusowie przeprowadzili swój pierwszy atak na Konstantynopol w 860 roku, plądrując przedmieścia miasta.

Rus' under the walls of Constantinople (860)

Kontynuuj w Storyteller

Wykorzystując słabość Cesarstwa po powstaniu Tomasza Słowianina na początku lat 20. IX wieku, Arabowie odzyskali siły i zdobyli Kretę. Skutecznie zaatakowali również Sycylię, ale w 863 roku generał Petronas odniósł decydujące zwycięstwo w bitwie pod Lalakaonem nad Umarem al-Aqta, emirem Melitene (Malatya).

Battle of Lalakaon

Kontynuuj w Storyteller

Wstąpienie Bazylego I na tron w 867 roku wyznacza początek dynastii macedońskiej, która rządziła przez 150 lat.

Basil I

Kontynuuj w Storyteller

W pierwszych latach panowania Bazylego I arabskie najazdy na wybrzeża Dalmacji i oblężenie Dubrownika (866–868) zostały odparte, a region ponownie znalazł się pod bezpieczną kontrolą Bizancjum.

Dla odmiany pozycja Bizancjum w południowych Włoszech była stopniowo konsolidowana; do 873 roku Bari ponownie znalazło się pod panowaniem bizantyjskim, a większość południowych Włoch pozostała w granicach Cesarstwa przez kolejne 200 lat.

Na ważniejszym froncie wschodnim Cesarstwo odbudowało swoje siły obronne i przeszło do ofensywy. Paulicjanie zostali pokonani w bitwie pod Bathys Ryax, a ich stolica, Tephrike (Divrigi), została zdobyta.

Ofensywa przeciwko Kalifatowi Abbasydów rozpoczęła się od odbicia Samosaty.

Pod rządami syna i następcy Bazylego, Leona VI Filozofa, wojny na wschodzie przeciwko osłabionemu Kalifatowi Abbasydów trwały nadal.

Leo VI the Wise

Kontynuuj w Storyteller

Kończąc osiemdziesiąt lat pokoju między oboma państwami, potężny bułgarski car Symeon I najechał Bizancjum w 894 roku, ale został odparty przez Bizantyńczyków, którzy wykorzystali swoją flotę, by wpłynąć na Morze Czarne i zaatakować tyły Bułgarów, pozyskując wsparcie Węgrów.

Simeon I of Bulgaria

Kontynuuj w Storyteller

Bizantyńczycy zostali jednak pokonani w bitwie pod Bulgarophygon w 896 roku i zgodzili się płacić Bułgarom roczne daniny.

Battle of Boulgarophygon

Kontynuuj w Storyteller

Sycylia została utracona na rzecz Arabów w 902 roku.

W 904 roku Saloniki, drugie miasto Cesarstwa, zostały złupione przez arabską flotę.

Słabość morska Cesarstwa została naprawiona. Mimo tego odwetu, Bizantyńczycy wciąż nie byli w stanie zadać decydującego ciosu muzułmanom, którzy zadali miażdżącą klęskę siłom cesarskim, gdy te próbowały odzyskać Kretę w 911 roku.

Leon Filozof zmarł w 912 roku, a wrogie działania wkrótce zostały wznowione, gdy Symeon pomaszerował na Konstantynopol na czele wielkiej armii. Choć mury miasta były nie do zdobycia, administracja bizantyjska była w rozsypce, a Symeon został zaproszony do miasta, gdzie otrzymał koronę basileusa (cesarza) Bułgarii i doprowadził do ślubu młodego cesarza Konstantyna VII z jedną ze swoich córek. Kiedy bunt w Konstantynopolu wstrzymał jego projekt dynastyczny, ponownie najechał Trację i podbił Adrianopol.

Constantine VII

Kontynuuj w Storyteller

Wielka wyprawa cesarska pod dowództwem Leona Fokasa i Romana I Lekapena zakończyła się kolejną miażdżącą klęską Bizancjum w bitwie pod Acheloos w 917 roku, a w następnym roku Bułgarzy mogli swobodnie pustoszyć północną Grecję.

Romanos I Lekapenos

Kontynuuj w Storyteller

Adrianopol został ponownie splądrowany w 923 roku, a armia bułgarska obległa Konstantynopol w 924 roku.

Śmierć bułgarskiego cara Symeona I w 927 roku poważnie osłabiła Bułgarów, pozwalając Bizantyńczykom skoncentrować się na froncie wschodnim.

Melitene zostało trwale odzyskane w 934 roku.

W 941 roku pojawili się na azjatyckim brzegu Bosforu, ale tym razem zostali zmiażdżeni, co było oznaką poprawy pozycji militarnej Bizancjum po 907 roku, kiedy tylko dyplomacja była w stanie odeprzeć najeźdźców. Rezultatem był traktat rusko-bizantyjski z 945 roku.

W 943 roku słynny generał Jan Kurkuas kontynuował ofensywę w Mezopotamii, odnosząc znaczące zwycięstwa, których kulminacją było odbicie Edessy. Kurkuas był szczególnie sławny za sprowadzenie do Konstantynopola czczonego Mandylionu, relikwii, na której rzekomo odcisnął się portret Jezusa.

Odbicie Krety podczas oblężenia Chandax położyło kres arabskim najazdom na Morze Egejskie, pozwalając Grecji kontynentalnej ponownie rozkwitnąć.

Siege of Chandax

Kontynuuj w Storyteller

Nicefor II Fokas zdobył wielkie miasto Aleppo w 962 roku.

Nikephoros II Phokas

Kontynuuj w Storyteller

W 968 roku Bułgaria została najechana przez Ruś pod wodzą Światosława I Kijowskiego, ale trzy lata później Jan I Tzimiskes pokonał Rusinów i ponownie włączył wschodnią Bułgarię do Cesarstwa Bizantyńskiego.

Sviatoslav I

Kontynuuj w Storyteller

Jan I Tzimiskes odzyskał Damaszek, Bejrut, Akkę, Sydon, Cezareę i Tyberiadę, dzięki czemu armie bizantyńskie znalazły się w zasięgu Jerozolimy, choć muzułmańskie centra władzy w Iraku i Egipcie pozostały nienaruszone.

John I Tzimiskes

Kontynuuj w Storyteller

Bułgarski opór odrodził się pod rządami dynastii Komitopuli, ale nowy cesarz Bazyli II (panował w latach 976–1025) uczynił podporządkowanie Bułgarów swoim głównym celem. Pierwsza wyprawa Bazylego przeciwko Bułgarii zakończyła się jednak klęską pod bramą Trajana. Przez kilka następnych lat cesarz był zajęty wewnętrznymi buntami w Anatolii, podczas gdy Bułgarzy rozszerzali swoje państwo na Bałkanach.

Basil II

Kontynuuj w Storyteller

Stosunki rusko-bizantyńskie zacieśniły się po ślubie Anny Porfirogenetki z Włodzimierzem Wielkim w 988 roku i późniejszym chrzcie Rusi.

Vladimir the Great

Kontynuuj w Storyteller

W bitwie pod Kleidion w 1014 roku Bułgarzy zostali unicestwieni: ich armia została schwytana i mówi się, że 99 na każdych 100 żołnierzy zostało oślepionych, a setnemu zostawiono jedno oko, aby mógł poprowadzić swoich rodaków do domu. Kiedy car Samuel zobaczył zniszczone szczątki swojej niegdyś potężnej armii, zmarł z szoku.

Battle of Kleidion

Kontynuuj w Storyteller

Kiedy car Samuel zobaczył zniszczone szczątki swojej niegdyś potężnej armii, zmarł z szoku. Do 1018 roku ostatnie bułgarskie twierdze poddały się, a kraj stał się częścią Cesarstwa.

Samuel of Bulgaria

Kontynuuj w Storyteller

Po wielu kampaniach na północy, ostatnie zagrożenie arabskie dla Bizancjum, bogata prowincja Sycylia, stała się celem Bazylego II w 1025 roku, który zmarł, zanim wyprawa mogła zostać ukończona. W tamtym czasie Cesarstwo rozciągało się od cieśniny Mesyńskiej do Eufratu i od Dunaju do Syrii.

Nawet po chrzcie Rusi stosunki nie zawsze były przyjazne. Najpoważniejszym konfliktem między obiema potęgami była wojna w latach 968–971 w Bułgarii, ale odnotowano również kilka wypraw łupieżczych Rusinów przeciwko bizantyńskim miastom wybrzeża Morza Czarnego i samemu Konstantynopolowi. Choć większość z nich została odparta, często kończyły się one traktatami, które były na ogół korzystne dla Rusi, tak jak ten zawarty po zakończeniu wojny w 1043 roku, podczas której Rusini wykazali ambicje rywalizacji z Bizantyńczykami jako niezależna potęga.

W latach 1021–1022, po latach napięć, Bazyli II poprowadził serię zwycięskich kampanii przeciwko Królestwu Gruzji, co doprowadziło do aneksji kilku gruzińskich prowincji przez Cesarstwo. Następcy Bazylego zaanektowali również Armenię Bagratydów w 1045 roku.

Około 1053 roku Konstantyn IX rozwiązał to, co historyk Jan Skylitzes nazywa „Armią Iberyjską”, która składała się z 50 000 ludzi, i została ona przekształcona we współczesny oddział Drungariosów Straży. Dwaj inni znający się na rzeczy współcześni autorzy, byli urzędnicy Michał Attaleiates i Kekaumenos, zgadzają się ze Skylitzesem, że demobilizując tych żołnierzy, Konstantyn wyrządził katastrofalną szkodę wschodniej obronie Cesarstwa.

Constantine IX

Kontynuuj w Storyteller

W 1054 roku stosunki między wschodnią a zachodnią tradycją Kościoła chrześcijańskiego chalcedońskiego osiągnęły kryzys ostateczny, znany jako wielka schizma wschodnia. Choć 16 lipca, kiedy trzej legaci papiescy weszli do Hagia Sophia podczas Boskiej Liturgii w sobotnie popołudnie i umieścili bullę ekskomuniki na ołtarzu, nastąpiła formalna deklaracja instytucjonalnego rozłamu, tak zwana wielka schizma była w rzeczywistości kulminacją wieków stopniowego oddzielania się.

W tym samym czasie Bizancjum musiało stawić czoła nowym wrogom. Jego prowincje w południowych Włoszech były zagrożone przez Normanów, którzy przybyli do Włoch na początku XI wieku. W okresie sporów między Konstantynopolem a Rzymem, których kulminacją była wielka schizma w 1054 roku, Normanowie zaczęli posuwać się powoli, ale nieubłaganie w głąb bizantyńskich Włoch. Reggio, stolica tagmy Kalabrii, zostało zdobyte w 1060 roku przez Roberta Guiscarda, a następnie Otranto w 1068 roku. Bari, główna bizantyńska twierdza w Apulii, zostało oblężone w sierpniu 1068 roku i padło w kwietniu 1071 roku.

Sytuacja awaryjna nadała znaczenie arystokracji wojskowej w Anatolii, która w 1068 roku doprowadziła do wyboru jednego ze swoich, Romana Diogenesa, na cesarza.

Romanos IV Diogenes

Kontynuuj w Storyteller

Co ważne, zarówno Gruzja, jak i Armenia zostały znacząco osłabione przez politykę wysokich podatków prowadzoną przez administrację bizantyńską oraz zniesienie poboru. Osłabienie Gruzji i Armenii odegrało znaczącą rolę w bizantyńskiej klęsce z rąk Seldżuków pod Manzikertem. Latem 1071 roku Roman podjął ogromną kampanię wschodnią, aby wciągnąć Seldżuków w generalne starcie z armią bizantyńską. W bitwie pod Manzikertem Roman poniósł niespodziewaną klęskę z rąk sułtana Alp Arslana i został schwytany.

Battle of ManzikertAlp Arslan

Kontynuuj w Storyteller

Do 1081 roku Seldżucy rozszerzyli swoje panowanie na praktycznie cały płaskowyż anatolijski, od Armenii na wschodzie po Bitynię na zachodzie, i założyli swoją stolicę w Nicei, zaledwie 90 kilometrów od Konstantynopola.

Po Manzikercie częściowe odrodzenie (określane jako restauracja Komnenów) stało się możliwe dzięki dynastii Komnenów. Komnenowie ponownie doszli do władzy pod rządami Aleksego I w 1081 roku. Od samego początku swoich rządów Aleksy musiał stawić czoła potężnemu atakowi Normanów pod wodzą Roberta Guiscarda i jego syna Boemunda z Tarentu, którzy zdobyli Dyrrachium i Korfu oraz oblegli Larisę w Tesalii. Śmierć Roberta Guiscarda w 1085 roku tymczasowo złagodziła problem normański.

Dzięki własnym wysiłkom Aleksy pokonał Pieczyngów, którzy zostali zaskoczeni i unicestwieni w bitwie pod Lewounion 28 kwietnia 1091 roku.

Alexios I

Kontynuuj w Storyteller

Podczas synodu w Piacenzy w 1095 roku wysłannicy Aleksego rozmawiali z papieżem Urbanem II o cierpieniach chrześcijan na Wschodzie i podkreślili, że bez pomocy z Zachodu będą oni nadal cierpieć pod rządami muzułmanów. Urban postrzegał prośbę Aleksego jako podwójną szansę na wzmocnienie pozycji Europy Zachodniej oraz zjednoczenie Kościoła wschodniego z Kościołem rzymskokatolickim pod jego zwierzchnictwem.

Urban II

Kontynuuj w Storyteller

27 listopada 1095 roku papież Urban II zwołał synod w Clermont i wezwał wszystkich obecnych do chwycenia za broń pod znakiem Krzyża oraz wyruszenia na zbrojną pielgrzymkę w celu odzyskania Jerozolimy i Wschodu z rąk muzułmanów. Odzew w Europie Zachodniej był ogromny.

Council of Clermont

Kontynuuj w Storyteller

Aleksy zdołał odzyskać szereg ważnych miast, wysp oraz znaczną część zachodniej Azji Mniejszej. Krzyżowcy zgodzili się zostać wasalami Aleksego na mocy traktatu w Devol w 1108 roku, co oznaczało koniec zagrożenia normańskiego za panowania Aleksego.

Syn Aleksego, Jan II Komnen, objął po nim tron w 1118 roku i rządził do 1143 roku. Jan był pobożnym i oddanym cesarzem, który był zdeterminowany, by naprawić szkody wyrządzone imperium w bitwie pod Mantzikertem pół wieku wcześniej.

John II Komnenos

Kontynuuj w Storyteller

Podczas swojego dwudziestopięcioletniego panowania Jan zawarł sojusze ze Świętym Cesarstwem Rzymskim na Zachodzie i zdecydowanie pokonał Pieczyngów w bitwie pod Beroją.

W 1142 roku Jan powrócił, by dochodzić swoich roszczeń do Antiochii, ale zmarł wiosną 1143 roku w wyniku wypadku podczas polowania.

Wybranym następcą Jana był jego czwarty syn, Manuel I Komnen, który prowadził agresywną politykę wobec swoich sąsiadów zarówno na zachodzie, jak i na wschodzie.

Manuel I Komnenos

Kontynuuj w Storyteller

W staraniach o przywrócenie bizantyjskiej kontroli nad portami południowych Włoch wysłał w 1155 roku wyprawę do Włoch, jednak spory wewnątrz koalicji doprowadziły do ostatecznego niepowodzenia kampanii.

Pomimo tego niepowodzenia militarnego, armie Manuela z powodzeniem najechały południowe części Królestwa Węgier w 1167 roku, pokonując Węgrów w bitwie nad rzeką Sirmium.

Na wschodzie jednak Manuel poniósł w 1176 roku poważną klęskę w bitwie pod Myriokefalon z Turkami. Straty zostały jednak szybko odrobione, a w następnym roku siły Manuela zadały klęskę oddziałowi „wybranych Turków”.

Bizantyjski dowódca Jan Watatzes, który zniszczył tureckich najeźdźców w bitwie pod Hyelion i Leimocheir, nie tylko sprowadził wojska ze stolicy, ale także zdołał zebrać armię po drodze, co było znakiem, że armia bizantyjska pozostaje silna, a program obronny zachodniej Azji Mniejszej wciąż odnosi sukcesy.

Battle of Hyelion and LeimocheirBattle of Hyelion and Leimocheir

Kontynuuj w Storyteller

Śmierć Manuela 24 września 1180 roku pozostawiła na tronie jego 11-letniego syna Aleksego II Komnena. Aleksy był wysoce niekompetentny w sprawowaniu urzędu, a frankijskie pochodzenie jego matki, Marii z Antiochii, sprawiło, że jego regencja była niepopularna.

Alexios II KomnenosMaria of Antioch

Kontynuuj w Storyteller

Ostatecznie Andronik I Komnen, wnuk Aleksego I, wszczął bunt przeciwko swojemu młodszemu krewnemu i zdołał go obalić w wyniku brutalnego zamachu stanu. Wykorzystując swoją urodę i ogromną popularność w armii, pomaszerował na Konstantynopol w 1182 roku i podżegł do masakry łacinników.

Andronikos I KomnenosAndronikos I KomnenosAndronikos I Komnenos

Kontynuuj w Storyteller

Po wyeliminowaniu potencjalnych rywali Andronik I Komnen koronował się na współcesarza we wrześniu 1183 roku. Zgładził Aleksego II i wziął za żonę jego 12-letnią małżonkę, Agnieszkę Francuską.

Pomimo swojego doświadczenia wojskowego, Andronik nie poradził sobie z Izaakiem Komnenem, Belą III węgierskim (panował w latach 1172–1196), który przyłączył terytoria chorwackie do Węgier, oraz Stefanem Nemanją z Serbii (panował w latach 1166–1196), który ogłosił niepodległość od Cesarstwa Bizantyjskiego. Jednak żadne z tych kłopotów nie mogły się równać z siłami inwazyjnymi Wilhelma II Sycylijskiego (panował w latach 1166–1189), liczącymi 300 statków i 80 000 ludzi, które przybyły w 1185 roku. Andronik zmobilizował niewielką flotę 100 statków do obrony stolicy, ale poza tym pozostawał obojętny na los ludności.

William II of SicilyBéla III of HungaryStefan the First-CrownedIsaac Komnenos of Cyprus

Kontynuuj w Storyteller

Andronik I Komnen został ostatecznie obalony, gdy Izaak Angelos, po przeżyciu cesarskiej próby zamachu, przejął władzę z pomocą ludu i doprowadził do zabicia Andronika.

Isaac II Angelos

Kontynuuj w Storyteller

Panowanie Izaaka II, a jeszcze bardziej jego brata Aleksego III, było świadkiem upadku tego, co pozostało ze scentralizowanego aparatu bizantyjskiego rządu i obrony. Chociaż Normanowie zostali wyparci z Grecji, w 1185 roku Wołosi i Bułgarzy rozpoczęli rebelię, która doprowadziła do powstania Drugiego Państwa Bułgarskiego. Polityka wewnętrzna Angelosów charakteryzowała się trwonieniem skarbu publicznego i niegospodarnością fiskalną. Władza cesarska została poważnie osłabiona, a rosnąca próżnia władzy w centrum Imperium sprzyjała fragmentacji.

Isaac II Angelos

Kontynuuj w Storyteller

W 1198 roku papież Innocenty III poruszył temat nowej krucjaty poprzez legatów i listy encyklik. Deklarowanym celem krucjaty był podbój Egiptu, będącego wówczas centrum muzułmańskiej potęgi w Lewancie.

Innocent III

Kontynuuj w Storyteller

Armia krzyżowców przybyła do Wenecji latem 1202 roku i wynajęła wenecką flotę, aby przetransportować ich do Egiptu. W ramach zapłaty dla Wenecjan zdobyli (chrześcijański) port Zara w Dalmacji (miasto wasalne Wenecji, które zbuntowało się i oddało pod ochronę Węgier w 1186 roku). Niedługo potem Aleksy Angelos, syn zdetronizowanego i oślepionego cesarza Izaaka II Angelosa, nawiązał kontakt z krzyżowcami. Aleksy zaoferował zjednoczenie kościoła bizantyjskiego z Rzymem, wypłacenie krzyżowcom 200 000 srebrnych marek, przyłączenie się do krucjaty oraz zapewnienie wszystkich zapasów potrzebnych do dotarcia do Egiptu.

Krzyżowcy przybyli do Konstantynopola latem 1203 roku i szybko zaatakowali, wywołując wielki pożar, który zniszczył znaczną część miasta, a następnie na krótko przejęli nad nim kontrolę. Aleksy III uciekł ze stolicy, a Aleksy Angelos został wyniesiony na tron jako Aleksy IV wraz ze swoim ślepym ojcem Izaakiem.

Alexios IV Angelos

Kontynuuj w Storyteller

Aleksy IV i Izaak II nie byli w stanie dotrzymać obietnic i zostali zdetronizowani przez Aleksego V. Krzyżowcy ponownie zdobyli miasto 13 kwietnia 1204 roku, a Konstantynopol przez trzy dni był poddawany grabieżom i masakrom przez szeregowych żołnierzy. Wiele bezcennych ikon, relikwii i innych przedmiotów trafiło później do Europy Zachodniej, a znaczna ich liczba do Wenecji.

Alexios V Doukas

Kontynuuj w Storyteller

Po złupieniu Konstantynopola w 1204 roku przez łacińskich krzyżowców powstały dwa bizantyjskie państwa sukcesyjne: Cesarstwo Nicejskie oraz Despotat Epiru. Trzecie, Cesarstwo Trapezuntu, powstało po tym, jak Aleksy Komnen, dowodzący gruzińską ekspedycją w Chaldii na kilka tygodni przed upadkiem Konstantynopola, ogłosił się de facto cesarzem i osiadł w Trapezuncie. Spośród trzech państw sukcesyjnych, Epir i Nicea miały największe szanse na odzyskanie Konstantynopola. Cesarstwo Nicejskie z trudem przetrwało kolejne dziesięciolecia, jednak do połowy XIII wieku utraciło znaczną część południowej Anatolii.

Osłabienie Sułtanatu Rumu po inwazji mongolskiej w latach 1242–1243 pozwoliło wielu bejlikom i ghazim na założenie własnych księstw w Anatolii, co osłabiło bizantyjską kontrolę nad Azją Mniejszą.

Battle of Köse Dağ

Kontynuuj w Storyteller

Cesarstwo Nicejskie, założone przez dynastię Laskarysów, zdołało odzyskać Konstantynopol od łacinników w 1261 roku i pokonać Epir. Doprowadziło to do krótkotrwałego odrodzenia fortuny Bizancjum pod rządami Michała VIII Paleologa, jednak zniszczone wojną cesarstwo było źle przygotowane do walki z otaczającymi je wrogami. Aby utrzymać kampanie przeciwko łacinnikom, Michał wycofał wojska z Azji Mniejszej i nałożył na chłopstwo rujnujące podatki, co wywołało ogromne niezadowolenie. Zamiast utrzymywać swoje posiadłości w Azji Mniejszej, Michał zdecydował się na ekspansję cesarstwa, osiągając jedynie krótkoterminowy sukces. Aby uniknąć kolejnego złupienia stolicy przez łacinników, zmusił Kościół do podporządkowania się Rzymowi, co ponownie było tymczasowym rozwiązaniem, za które chłopstwo znienawidziło Michała i Konstantynopol.

Michael VIII Palaiologos

Kontynuuj w Storyteller

Wysiłki Andronika II (1282–1328), a później jego wnuka Andronika III (1328–1341), stanowiły ostatnie autentyczne próby przywrócenia świetności Bizancjum. Jednak użycie najemników przez Andronika II często przynosiło odwrotny skutek, a Kompania Katalońska pustoszyła okolicę, zwiększając niechęć wobec Konstantynopola.

Andronikos II PalaiologosAndronikos II Palaiologos

Kontynuuj w Storyteller

Z czasem jeden z bejów, Osman I, stworzył imperium, które ostatecznie podbiło Konstantynopol. Jednak inwazja mongolska dała również Nicei tymczasowe wytchnienie od ataków seldżuckich, pozwalając jej skoncentrować się na Cesarstwie Łacińskim na północy.

Osman I

Kontynuuj w Storyteller

Sytuacja Bizancjum pogorszyła się podczas wojen domowych po śmierci Andronika III. Sześcioletnia wojna domowa zdewastowała imperium, pozwalając serbskiemu władcy Stefanowi Duszanowi (panował w latach 1331–1346) na zajęcie większości pozostałego terytorium cesarstwa i ustanowienie Imperium Serbskiego.

Andronikos III PalaiologosStefan Dušan

Kontynuuj w Storyteller

W 1354 roku trzęsienie ziemi w Gallipoli zniszczyło fort, co pozwoliło Osmanom (wynajętym jako najemnicy podczas wojny domowej przez Jana VI Kantakuzena) na osiedlenie się w Europie.

Do czasu zakończenia wojen domowych w Bizancjum, Osmanowie pokonali Serbów i uczynili ich swoimi wasalami. Po bitwie na Kosowym Polu większość Bałkanów znalazła się pod dominacją Osmanów.

Battle of Kosovo

Kontynuuj w Storyteller

Konstantynopol był na tym etapie wyludniony i zrujnowany. Populacja miasta spadła tak drastycznie, że było ono już tylko skupiskiem wiosek oddzielonych polami. 2 kwietnia 1453 roku armia sułtana Mehmeda licząca 80 000 żołnierzy oraz duża liczba nieregularnych oddziałów rozpoczęły oblężenie miasta.

Mehmed the Conqueror

Kontynuuj w Storyteller

Pomimo desperackiej obrony miasta przez znacznie mniej liczne siły (ok. 7000 żołnierzy, z czego 2000 to obcokrajowcy), Konstantynopol ostatecznie upadł pod naporem Osmanów po dwumiesięcznym oblężeniu 29 maja 1453 roku. Ostatni cesarz bizantyjski, Konstantyn XI Paleolog, był widziany po raz ostatni, gdy zrzucał swoje cesarskie insygnia i rzucał się w wir walki wręcz po tym, jak mury miasta zostały zdobyte.

Fall of Constantinople

Kontynuuj w Storyteller